سوالات پيرامون ابليس

در ابتدا خوب است اشاره شود که فردی از استاد خویش پرسیده بود :
اگر شیطان از جنس آتش است, آتش جهنم چگونه بر او تاثیر می گذارد و او را می سوزاند؟
بهلول آنجا بود, از مجلس خارج شد و کلوخی آورد و با ضرب بر سر سوال کننده کوبید, خون از سر او جاری شد؛ بهلول را نزد قاضی بردند. قاضی پرسید: چرا این گونه کردی؟
بهلول گفت برای من هم سوال است که کلوخ خاکی چگونه به انسان خاکی اینچنین تاثیر گذاشته است؟(1)
به فرض این جریان یک قصه و افسانه هم باشد ولی گویای این واقعیت غیر قابل انکار است .همان طور که آدمی از خاک آفریده شده، ولی از خاک و کلوخ آسیب پذیر است شیطان نیز چنین است.
گذشته از این گرچه بر اساس آموزه های وحیانی شیطان از نوع جن است(2) و مبدأ آفرینش جن آتش است. لذا فرمود وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ؛[3) و جنّ را از شعله‏هاى مختلط و متحرّك آتش خلق كرد. مارج" در اصل از" مرج" (بر وزن مرض) به معنى اختلاط و آمیزش است، و در اینجا منظور اختلاط شعله‏هاى مختلف آتش مى‏باشد، زیرا هنگامى كه آتش شعله‏ور مى‏شود گاه به رنگ سرخ، گاه به رنگ زرد، گاه به رنگ آبى، گاه به رنگ سفید در مى‏آید. بعضى گفته‏اند كه معنى" تحرك" نیز در آن هست (از" امرجت الدابة" یعنى" حیوان را در چراگاه رها كردم" زیرا یكى از معانى" مرج" همان مرتع است).باز در اینجا دقیقا براى ما روشن نیست كه آفرینش" جن" از این آتشهاى رنگارنگ چگونه بوده است؟[4]
یعنى از آتش‏هاى مختلف سرخ و سیاه و سفید. و بعضى گویند: مارج، خالص و صاف از گل و شعله آتشى كه دودى در آن نیست.[5] ودر هر حال گویا شیطان از آتش متفاوت خلق شده و معلوم نیست آتشی که شیطان از آن آفریده شده، همان آتشی باشد که در جهنم گناهکاران را می سوزاند و آتش دوزخ قابل قیاس با این آتش ها نخواهد بود.[6)
و بعد از دقت به فرق آتش جهنم، با آتشی که شیطان از آن آفریده شده، باید به این نیز دقت کنیم که آتش جهنم، تناسب کاملی با گناه کاران دارد. چون خود اوست! و ثمره و حاصل اعمال پلید کافرانه و معاندانه اش! فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتی‏ وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرینَ؛[7)بترسید از آتشى كه براى كافران مهیّا شده و هیزم آن مردمان و سنگها هستند.
در باره این که روح ابلس در حیوانات یاد شده در پرسش باشد و یا آنها از یاران ابلیس باشند دلیلی در دست نیست. ولی این نکته در آموزه های قرآنی مطرح است كه ابلیس سرباز و سپاه بسیاری دارد: "و جنودُ ابلیس اجمعون؛(8) همه سپاهيان ابليس » .
که برخي از اين افراد از انسان ها هستند و در زمره شيطان هاي انسي محسوب مي شوند ،چنان كه قرآن شياطين را به دو نوع شياطين جن و شياطين انس تقسيم نموده است . (9) وبرخی از نوع جنیان اند.
پی‌نوشت‌:
1.ر،ک : http://www.iraneshad.com/?p=232
2. كهف (18) آيه 50.
3. الرحمن (55) آيه 15.
4. ناصر مکارم تفسیر نمونه، نشر دار الکتب الاسلامیه، تهران، ج‏23، ص 120.
5. طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، نشر وزارت ارشاد اسلامی تهران 1380 ش. با ترجمه علی کرمی، ج‏24، ص 76.
6. مجلسی بحار الأنوار ، نشر دار الاحیا التراث بیروت 1403 ق، ج‏67، ص 393.
7. بقره (2)آيه 24.
8. شعراء(26) آیه 95.
9. انعام (6) آيه 112.