با سلام . خواهشمند است بفرمائید : آیا در زمان خلافت حضرت علی ع مواردی وجود داشته که ایشان نسبت به تخلفات مسئولین و کارگزارانشان یا وابستگان خود بخاطر مصلحت اندیشی تساهل و تسامح بخرج بدهند و با احتمال اینکه ممکن است ایشان بر علیه خلافت اقدام نمایند از مجازات ایشان خودداری نمایند ؟ لطفاً اگر مورد یا مواردی بوده ذکر بفرمائید .
عمدتا امام علي در مواردي كه مصالح اسلام ومسلمين را در امري مي ديدند مانند سكوت در برابر غصب خلافت و يا بدعتهايي كه ممانعت با آن و جلو گيري از آنها اعتراض مسلمانان را در پي داشت تنها به مخالفت با آن مي پرداخت مانند صلات تراويح (1). و يا اگر مجازات مجرمان و خائنان داراي مفسده اي بيشتر از مصلحت مجازات بود آنان را عفو مي نمود مانند عفو عایشه در جنگ جمل، دستور منع تعقیب و قتل مجروحان،عفو مروان حکم،عفو عبدالله بن زبیر وغيره(2)
در باره سیاست آن حضرت در مورد كساني كه به بيت المال دست اندازي كرده بودند، می‌توان گفت: یکی از سیاست‌های امام برقراری عدالت در همه صحنه‌ها از جمله در توزیع، تقسیم و صیانت از بیت‌المال بود. یکی از برنامه‌های امام این بود که اموال غصب شده، یا آن را که برخی ناعادلانه گرفته‌اند، به بیت‌المال برگردانده شود، از این رو امام علی(ع) فرمود:« به خدا سوگند، بیت‌المال تاراج رفته را هر کجا بیابم، به صاحبان اصلی آن باز میگردانم، گرچه با آن ازدواج کرده و یا کنیزی خریده باشند، زیرا عدالت، برای گشایش است. آن کس که عدالت بر او گران آید، تحمل ستم برای وی سختتر است.»(3)
اما اینکه آیا امام توانست همه آنچه بیان کرد، انجام دهد؟ باید گفت: حضرت در برخی موارد در این امر موفق بود. بدین معنا که امام برخی از اموال را- که برخی به ناحق گرفته بودند - به بیت المال بر گرداند ، چنان که ابن ابی الحدید مینویسد:
علی (ع) فرمان داد تا ابزار جنگی و شترانی را که به عنوان زکات در خانه عثمان بود، به بیت‌المال برگردانند. به اموال شخصی عثمان تعرض نکنند. وقتی این خبر به گوش عمروعاص رسید، نامهای برای معاویه نوشت به این مضمون:
هر کاری که ممکن است انجام بده، چرا که پسر ابی طالب همه اموالی را که جمع آوری کردهای، خواهد گرفت.(4)
اما این موفقیت در همه موارد نبود. و این به جهت مصالح برتری بود که وجود داشت، یا عملاً امکان استرداد آنها ممکن نبود. توجه دارید که دوران کوتاه حکومت حضرت علی (ع) بیشتر به جنگ و در گیری سپری شد و حضرت مجالی نیافت تا به تمام اوضاع نابسامان گذشته بپردازد. در استرداد اموال طلحه و زبیر در تاریخ مطلبی یافت نشد.
در عین حال امام در تمام اهداف مد نظر خود موفق به اجرا نشد.این نه تنها در مورد اموال و دارایی ها، بلکه در مورد تغییر برخی از احکام نادرست دینی و بدعت هایی که گذاشته شده بود نیز وجود داشت . آنچه حضرت مهدی (ع) موفق به اجرا خواهد شد، در آن شرایط حضرت علی (ع) نتوانست.
براي آگاهي بيشتر ر.ک: ذاکري، علي اکبر، سيماي کارگزاران علي بن ابي طالب(ع)، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، 1378.
اما اين كه از تخلف كار گزارانشان به خاطر مصالح حكومتي خود گذشت كرده باشند موردي يافت نشد.
پي نوشت ها :
1 . نماز تراویح نمازی است که اهل سنت به عنوان نماز مستحبی در شب‌های ماه رمضان به صورت جماعت به جا می‌آورند و این شیوه و سنتی است که از عمر، خلیفة دوم بر جای مانده است. سلطان الواعظین شیرازی، شب‌های پیشاور،تهران، 1376 ق ،چاپ دوم، ص 708 -710 ؛ ابو صلاح حلبي، تقي؛ تقريب المعارف، بي جا، 1417 ه . ق، ص 347.
2. المختصر فى اخبار البشر تاریخ ابى الفداء، ابوالفداء عمادالدین اسماعیل (م 732 ه) ج 1، ذِکرُ اَخبارِ عَلىِّ بنِ ابى طالب رَضى اللهُ عَنه، ص 172.
3.نهج البلاغه، خطبه 15, شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 27.
4.همان.
