قرآنی

1.نوشته اند تقسیم قرآن به سى جزء و هر جزء به چهار حزب، پس از دوران «حجاج» و به منظور تسهیل در امر تدریس و فراگیرى قرآن انجام گرفت.(1)
زرکشى در این باره مى گوید: «مشهور است که تقسیم قرآن به سى جزء، مانند تقسیم هر حزب به ربع ها از طریق مدارس علمى و بعضى جاهاى دیگر بوده است.»(2)
البته در برخى از متون آمده که در زمان پیامبر نیز سابقه داشته که افراد قرآن را چند جزء می کردند و بنا به نقلى مصحف على(ع)داراى هفت جزء بوده است(3).
از مالک نقل کرده اند: مصحفى از جدش ارائه نمود که هم زمان با مصحف عثمان نوشته شده بود و در آن نشانه هایى وجود داشت. از امام صادق(ع) نیز نقل شده که مصحفى داشته اند که به چهارده جزء تقسیم شده بود; ولى آن نوع تقسیم بندى با آن چه امروز داریم تفاوت دارد.(4) عده اى نیز معتقدند: قرآن به دستور مأمون عباسى به اعشار، اخماس، جزء و حزب تقسیم شد.(5)
این تقسیم بندی به سی جزء و هر جزء به دو یا چهار حزب توسط خود مسلمانان برای آسان شدن تلاوت و حفظ قرآن و ختم آن به خصوص در ماه رمضان صورت گرفته است. به دستور رسول خدا یا امامان معصوم نبوده است.
پی نوشت ها:
1. صبحى صالح، پژوهشى درباره قرآن کریم و وحى، ترجمه محمدمجتهد شبسترى، ص 149 ـ 154.
2. زرکشى، البرهان فى علوم القرآن، ج 1، ص 249.
3. محسن اسماعیلى، کلیات علوم قرآن، ص 60.
4. همان.
5. محمدهادى معرفت، التمهید فى علوم القرآن، ج 1، ص 364.

2.خط قرآن در ابتدا، هیچ گونه علامتی نداشت. علت آن هم عدم وجود علایم در دو خط سریانی و نبطی بود. خط کوفی و نسخ، از آن دو جدا شده بودند، همین امر باعث بروز اختلاف قرائت در میان مسلمانان گردید. کلمه‌ای مثل «تَتلوا» ممکن بود به صورت‌های مختلف نظیر «یتلوا» «تتلوا» و «نبلوا» خوانده شود.
در صدر اسلام مسلمانان عرب با ذوق فطری خود و با اتکا به حافظه قوی، نخست آیات قرآن را، گرچه علائمی نداشتند، به طور صحیح قرائت می‌نمودند، اما بعد از فتوحات که قلمرو حکومت اسلامی گسترش پیدا کرد و قدرت اسلام به دو امپراطوری ایران و روم کشیده شد و بسیاری از غیر عرب زبانان به اسلام رو آوردند، زبان عربی در اثر اختلاط با زبان های دیگر خلوص و فصاحت خویش را از دست داد ، به گونه‌ای که دیگر، ذوق فطری و خالص عربی، که آن ها را از هر گونه حرکت و اعرابی، بی‌نیاز می‌ساخت، وجود نداشت.
با توجه به نكته مذكور لازم آمد تا قرآن اعراب گذاري شود تا به صورت صحيح تلاوت شود و هنگام تلاوت، معناي آيات عوض نشود. اگر نقطه گذاري و اعراب گذاري نبود، بسياري از مسلمان ها قادر به قرائت صحيح قرآن نبودند.
اعراب گذاري قرآن برای اولین بار به «ابوالاسود دوئلی» نسبت داده ‌شد . او شاعر و تابعی مشهور است که بیش تر از او به عنوان صحابی امام علی (ع) و واضع علم نحو نام برده‌اند.(1)
اولين كساني هم كه نقطه را در قرآن به كار بردند، يحيي بن يعمر و نصربن عاصم از شاگردان ابوالاسود دوئلي بودند.(2)
پی نوشت ها:
1. درسنامه علوم قرآنی، حسین جوان آراسته، ص 217.
2. دائره المعارف القرن العشرين، ج3 ،ص 722 به نقل از علوم قرآني ،محمد هادي معرفت، ص155.