پرسش: با سلام وتشکر : سوال اول چرا بانوان هنگام نماز هم باید کاملا خودرا بپوشانند حتی اگر هیچکس نباشد نعوذ بالله مگر خدا مرد است ؟
پاسخ:
طبق نظر مراجع تقلید که برگرفته از منابع دینی است، زن باید در موقع نماز ، تمام بدن حتّى سر و موی خود را بپوشاند. (1) در مورد فلسفه این دستور ، در روایات، به دلیل و روایت خاصی که حکمت آن را بیان کند برخورد نکرده ایم، در حالی که اصل وجوب پوشش زنان در آن ها بیان شده است و فقها هم بر همان اساس بر لزوم این امر فتوا داده اند . در عین حال که میدانیم و اطمینان داریم احکام دین اسلام بر اساس مصالح واقعی است که خداوند عالَم به تمام اسرار آنها آگاهی داشته ، بر بندگان مقرر و معین کرده تا به مصالح واقعی احکام دست یافته و به سعادت و کمال برسند.
همچنین به عنوان یک حکمت عام در احکام دین اسلام میدانیم که مقررات الهی سنجشی برای میزان تعبد و تسلیم انسان در مقابل پروردگار است که چقدر اهمیت و ارزش به رضای الهی مینهد. اگر خواسته دل بر خلاف رضای الهی باشد، چگونه عمل خواهد کرد و میزان تعبد و تسلیم او در مقابل آفریدگار جهان و عالِم به تمام اسرار هستی چگونه خواهد بود.
در هر صورت مسلم است حکمت پوشش بدن و رعایت حجاب اسلامی بر زن در حال نماز، پنهان کردن و مستور نمودن خود از خدا نیست؛ زیرا چیزی از علم خدا پنهان نیست . خداوند بر همه چیز در همه حالات آگاه است. لکن حکمت های دیگری در کار است که ممکن است موارد زیر نیز از حکمت های حجاب در هنگام نماز باشد :
رعایت ادب:
یکی از حکمت های این حکم رعایت ادب است، یعنی همان گونه که رعایت پوشش زن در برابر دیگران و در محافل رسمی حتی در برابر والدین نوعی حفظ حرمت محسوب می شد ؛ نماز خواندن با پوشش لازم و کامل هم نوعی حفظ حرمت به ارتباط با خداوند یا به جایگاه نماز به حساب می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آید. این مسئله در ادیان دیگر هم در هنگام عبادت وجود داشته و حفظ حجاب برای زنان بخصوص در وقت عبادت دارای اهمیت ویژه بوده است (2) .
حضور قلب :
حکمت دیگر این است که رعایت حجاب و آداب دیگر در نماز مانند پاک بودن بدن و لباس در تحصیل حضور قلب مؤثر است . رعایت این برنامه ها موجب توجه به قرار گرفتن در محضر خداوند بوده و شخص را از حال غیبت از محضر حق به حال حضور می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رساند . پرده ها و حجاب هایی را که میان بنده و خدا ایجاد شده است کنار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌زند.
در دین اسلام برای نماز و ایستادن در مقابل پروردگار و راز و نیاز با او، آداب و احکامی قرار داده شده تا انسان آمادگی لازم برای حضور در مقابل پروردگار را پیدا کند. مانند طهارت، رعایت قبله .
حجاب نیز یکی از آداب لازم برای نماز است که با رعایت و توجه به حجاب آمادگی لازم برای نماز خواندن را پیدا نماید.
پی بردن به ارزش و اهمیت حجاب:
حکمت دیگری برای پوشش در هنگام نماز می تواند تأکید در موضوع پوشش و حجاب بانوان باشد، و این که حجاب و پوشیده بودن بدن زن در شرایط خاص پسندیده و محبوب خدا است . این حکم به زنان مسلمان می فهماند که حجاب مطلوب خداوند است به گونه ای که حتی در نماز از زن مسلمان خواسته با حفظ حجاب با خداوند سخن گوید. چون او بنده اش را این گونه می پسندد . چه بسا این دستور تمرینی باشد برای حفظ حجاب .
پی‌نوشت‌ها:
1 . توضیح المسائل مراجع، ج 1، مسئله 789.
2. تاریخ تمدن ویل دورانت ، ج 9، ص 242، به نقل از مجله پیام زن، ش 20، ص 80 - 83.
پرسش: سوال دوم فرزندان آدم و حوا هابیل و قابیل بودند بقیه چور بوجود آمدیم؟
پاسخ:
در این بحث دو احتمال کلّى وجود دارد:
1. قبل از آدم و حوا انسانهاى دیگرى روى کره خاکى زندگى مىکردند. تحقیقات باستانشناسى نشان مىدهد که نوع انسان یا مانند آن احتمالاً از چند میلیون سال قبل در کره زمین زندگى مىکرده است. فسیلها و جمجمههاى کشف شده این مطلب را تأیید مىکند، در حالى که از تاریخ پیدایش حضرت آدم زمان زیادى نمىگذرد. اگر این احتمال صحیح باشد، شاید فرزندان حضرت آدم، با باقیمانده آن انسانها ازدواج کرده و تولید مثل نمودهاند.
2. هیچ انسانى در زمان حضرت آدم نبوده و فرزندان او با هم ازدواج نمودهاند، یعنى خواهر و برادر با هم تزویج نمودهاند که این احتمال دو توجیه دارد:
أ) در آن هنگام هنوز حرمت ازدواج خواهر و برادر تشریع نشده بود، و این نوع ازدواج ذاتاً حرام نبود.
ب) این ازدواج ذاتاً اقتضاى حرمت داشته، ولى به خاطر مصلحت عظیمى همچون حفظ نسل بشر و تداوم حیات او روى کره خاکى، حکمت الهى بر آن تعلّق گرفته بود که در مقطعى کوتاه این عمل جائز بوده باشد، بعد که ضرورت برطرف شد، خداوند حرمت را تشریع نموده است.
ظاهر آیات قرآن احتمال دوم را تقویت مىنماید، چرا که مىفرماید: «اى مردم! از پروردگارتان بپرهیزید که شما را از یک انسان آفرید. همسرش را نیز از جنس او آفرید. از آن دو، مردان و زنان فراوانى (روى زمین) منتشر کرد». (1)
در این زمینه احادیث متفاوتى وارد شده است که هر کدام از این احتمالات را تأیید مىکنند. بر اساس قاعده، احادیث موافق با قرآن، مقدّم است، پس احتمال دوم بیش تر صحیح به نظر مىرسد. لازمه این سخن ازدواج فرزندان حضرت آدم (ع) با یکدیگر است، زیرا اگر آنها با نژاد و همسران دیگرى ازدواج کرده باشند، آوردن ضمیر «منهما؛ از آن دو» در آیه قرآن درست نخواهد بود، چرا که بر اساس احتمال اوّل نسل آدم از ازدواج فرزندان آدم با غیر نسل وى به وجود آمدهاند. (2)
علامه طباطبائی در این رابطه می فرماید: از ظاهر اطلاق آيه شريفه كه مىفرمايد:" وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً ... بر مىآيد كه در انتشار نسل بشر غير از آدم و همسرش هيچ كس ديگرى دخالت نداشته، و نسل موجود بشر منتهى به اين دو تن بوده و بس، نه هيچ زنى از غير بشر دخالت داشته، و نه هيچ مردى، چون قرآن كريم در انتشار اين نسل تنها آدم و حوا را مبدأ دانسته، و اگر غير از آدم و حوا مردى يا زنى از غير بشر نيز دخالت مىداشت، مىفرمود:" و بث منهما و من غيرهما"، و يا عبارتى ديگر نظير اين را مىآورد تا بفهماند كه غير از آدم و حوا موجودى ديگر نيز دخالت داشته و معلوم است كه منحصر بودن آدم و حوا در مبدئيت انتشار نسل، اقتضا مىكند كه در طبقه دوم ازدواج بين خواهر و برادر صورت گرفته باشد.
و اما اينكه چنين ازدواجى در اسلام حرام است و بطورى كه حكايت شده در ساير شرايع نيز حرام و ممنوع بوده ضررى به اين نظريه نمىزند، براى اينكه تحريم حكمى است تشريعى، كه تابع مصالح و مفاسد است، نه حكمى تكوينى (نظير مستى آوردن شراب) و غير قابل تغيير، و زمام تشريع هم به دست خداى سبحان است، او هر چه بخواهد مىكند و هر حكمى بخواهد مىراند، چه مانعى دارد كه يك عمل را در روزى و روزگارى جايز و مباح كند، و در روزگارى ديگر حرام نمايد، در روزى كه جز تجويزش چارهاى نيست تجويز كند و در روزگارى ديگر كه اين ضرورت در كار نيست تحريم كند، ازدواج خواهر و برادر را در روزگارى كه تجويزش باعث شيوع فحشا و جريحهدار شدن عفت عمومى نمىشود تجويز كند و در روزگارى ديگر كه باعث اين محذور مىشود تحريم كند.
و اين سخن كه ازدواج خواهر و برادر منافى با فطرت باشد درستنيست و فطرت چنين ازدواجى را صرفا به خاطر اينكه ازدواج خواهر و برادر است نفى نمىكند و از آن تنفر ندارد، بلكه اگر نفى مىكند و اگر از آن تنفر دارد براى اين است كه باعث شيوع فحشا و منكرات مىشود و باعث مىگردد غريزه عفت باطل گردد و عفت عمومى لكهدار شود.
و پر واضح است كه شيوع فحشا بوسيله ازدواج خواهر و برادر در زمانى است كه جامعه گستردهاى از بشر وجود داشته باشد و اما در روزگارى كه در تمامى روى زمين غير از چند پسر و چند دختر از يك پدر و مادر وجود ندارند و از سوى ديگر مشيت خداى تعالى تعلق گرفته كه همين چند تن را زياد كند، و افرادى بسيار از آنان منشعب سازد، ديگر عنوان فحشا بر چنين ازدواجى منطبق و صادق نيست.
پس اگر انسان امروز از چنين تماس و عملی نفرت دارد به خاطر علتى است كه گفتيم، نه اينكه به حسب فطرت از آن متنفر باشد، به شهادت اينكه مىبينيم مجوسيان در قرنهايى طولانى (بطورى كه تاريخ ذكر مىكند) ازدواج بين خواهر و برادر را مشروع مىدانستند و از آن متنفر نبودند و هم اكنون بطور قانونى در روسيه (بطورى كه نقل شده) و نيز بطور غير قانونى يعنى به عنوان زنا در اروپا انجام مىشود.(3)
در باره فرزندان آدم ، روایات بسیار مختلف است. برخی چهل فرزند برای او ذکر کرده اند0(که تعدادی از ان ها دختر بودند ).بعضی نسل ادم را از هابیل وشیث ،فرزندان حضرت ادم دانسته اند.(4)
پى نوشتها:
1. نساء (4) آیه 1.
2. تفسیر نمونه، ناصر مكارم شيرازي، ج 3، ص 246، نشر دار الکتب الاسلامیة، تهران، بی تا.
3 . ترجمه تفسیرالمیزان، ج4، ص 229 -230 .
4 .تاریخ انبیاء،سیدهاشم رسولی محلاتی، تهران، اسلامیه، 1361 ش ، چاپ سوم ،ج 1،ص 21 - 24.
