سنخیت پیامبر با مردم

پاسخ به سوال اول :
وَ مَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُواْ إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَن قَالُواْ أَ بَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَّسُولًا - قُل لَّوْ كاَنَ فىِ الْأَرْضِ مَلَئكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئنِّينَ لَنزََّلْنَا عَلَيْهِم مِّنَ السَّمَاءِ مَلَكًا رَّسُولا ؛ (1) تنها چيزى كه بعد از آمدن هدايت مانع شد مردم ايمان بياورند، اين بود (كه از روى نادانى و بى‏خبرى) گفتند: «آيا خداوند بشرى را به عنوان رسول فرستاده است؟!» بگو: « (حتى) اگر در روى زمين فرشتگانى (زندگى مى‏كردند، و) با آرامش گام برمى‏داشتند، ما فرشته‏اى را به عنوان رسول، بر آنها مى‏فرستاديم!»
در پاسخ به سوال پرسشگر محترم عرض می کنیم:
منظور آیه این است كه حتى اگر فرشتگان در زمين زندگى مى‏كردند و زندگى آرام و خالى از تصادم و خصومت و كشمكش داشتند، باز هم نياز به وجود رهبرى از جنس خود پيدا مى‏كردند، چرا كه ارسال پيامبران تنها براى پايان دادن به ناآرامي ها و ايجاد آرامش در زندگى مادى نيست، بلكه همه اينها مقدمه‏اى است براى پيمودن راه تكامل و پرورش در زمينه‏هاى معنوى و انسانى و اين نياز به رهبر الهى دارد.
دليل اين همگونى رهبر و پيروان که پیامبر از جنس خودشان باشد روشن است، زيرا از يك سو مهم ترين بخش تبليغى يك رهبر بخش تبليغى عملى او است. همان الگو بودن و اسوه بودن، و اين تنها در صورتى ممكن است كه داراى همان غرائز و احساسات، و همان ساختمان جسمى و روحى باشد، و گرنه پاكى فرشته‏اى كه نه شهوت جنسى دارد و نه نياز به مسكن و لباس و غذا، و نه ساير غرائز انسانى در آن موجود است، هيچ گاه نمى‏تواند سرمشقى براى انسان ها باشد، بلكه مردم مى‏گويند او از دل ما خبر ندارد، و نمى‏داند چه طوفان هايى بر اثر شهوت و غضب در روح ما جريان دارد، او تنها براى دل خودش سخنى مى‏گويد، او اگر احساسات ما را داشت مثل ما بود يا بدتر! اعتبارى به حرف هاى او نيست!(2 )
داستان جن و فرشتگان از هم جدا است و اجنه با یک پله از انسان پایین تر قرار دارند و از جهات مختلف با انسان در یک ردیف قرار دارند و مماثل هم می باشند چرا که آنها مثل انسان دارای عقل و شهوت هستند و مثل انسان باید عبودیت و بندگی خویش را نسبت به خدا اداء نمایند و خداوند هم فرمود: وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُون ؛ (3)من جنّ و انس را نيافريدم جز براى اين كه عبادتم كنند (و از اين راه تكامل يابند و به من نزديك شوند).
و از طرفی هم اگر به آیات قرآن توجه نمایید معمولا جن و انس در کنار هم قرار گرفتند و عقاب و ثواب برای همه لحاظ شده است. (4)
و از طرف دیگر آیات قرآن شاهد و گویای این مساله است که پیامبر(ص) ما به عنوان پیامبر اجنه به حساب می آید و مومنین آنها به حضرت محمد (ص) ایمان آوردند:
وَ إِذْ صَرَفْنا إِلَيْكَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قالُوا أَنْصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلى‏ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ - قالُوا يا قَوْمَنا إِنَّا سَمِعْنا كِتاباً أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسى‏ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ وَ إِلى‏ طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ - يا قَوْمَنا أَجِيبُوا داعِيَ اللَّهِ وَ آمِنُوا بِهِ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ يُجِرْكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ - وَ مَنْ لا يُجِبْ داعِيَ اللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ وَ لَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءُ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ؛ (5) و به ياد آر آن زمان را كه عده‏اى از افراد جن را بسوى تو متوجه كرديم تا صداى تلاوت قرآن را بشنوند همين كه در آن مجلس حاضر شدند به يكديگر گفتند: خاموش باشيد ببينيم چه مى‏گويد و چون تمام شد به سوى قوم خود برگشتند و به انذار آنان پرداختند - خطاب به قوم خود گفتند: ما كتابى را به گوش خود شنيديم كه بعد از حضرت موسى نازل شده و كتب آسمانى قبل را تصديق مى‏نمايد و به سوى حق و طريق مستقيم هدايت مى‏كند - اى قوم ما دعوت اين داعى به سوى خدا را بپذيريد و به وى ايمان آوريد تا خداوند گناهانتان را بيامرزد و از عذابى دردناك پناهتان دهد - و بدانيد كه اگر كسى دعوت داعى به سوى خدا را اجابت نكند نمى‏تواند خداى را در زمين عاجز كند و به جز خدا هيچ ولى و سرپرستى ندارد و چنين كسانى در ضلالتى آشكارند.(6)
پاسخ به سوال دوم : آیا جنیان پیامبر دیگری ندارند؟
بعضی ها معتقدند آنها از جنس خود پیامبری ندارند بلکه انذار کنندگانی دارند که نماینده پیامبران هستند در بین جنیان و آنان را ارشاد و انذار می کنند و در موقع ندانستن حکم چیزی به پیامبر و امامان (ع) مراجعه کرده وحکم آن را می پرسند و در اختیار قوم خود قرار می دهند.
آنچه مسلم است و از قرآن و روایات هم استفاده می شود، این است که پیامبر اسلام (ص) پیامبر آنان نیز بوده است که در بالا اشاره کردیم و از آمدن آنها به نزد پیامبر(ص) و شنیدن آیات قرآن و سؤال کردنشان از احکام شرعی از امامان(ع) معلوم می شود که پیامبر اسلام(ص) بر آنان نیز مبعوث شده اند. ولی قبل از پیامبر ما اطلاع دقیق و درستی در دست نیست. ولی آنچه در بعضی از روایات وارد شده است دلالت می کند بر این که آنها از جنس خود پیامبرانی داشته اند و این آیه نیز بیانگر این مسأله است که می فرماید:
یا معشر الجن و الانس الم یأتکم رسل منکم یقصون علیکم آیاتی و ینذرون لقاء یومکم هذا ( 7) «ای گروه جن و انس آیا رسولانی از شما(جنس خود) به سوی شما نیامدند که آیات مرا بازگو می کردند و از ملاقات چنین روزی شما را بیم می دادند.»
و در روایتی از امام علی(ع) وارد شده است:« سئل الشامى عليا (ع) هل بعث اللَّه نبيا الى الجن؟ قال نعم بعث اليهم نبيا يقال له يوسف فدعاهم الى اللَّه فقتلوه؛(8 )که مرد شامی از امیرالمؤمنین(ع) سؤال کرد: آیا خدا بر جن پیامبری مبعوث کرده است؟ فرمود: آری پیامبری به نام یوسف بر آنان مبعوث کرده بود که آنان را به خدای عز و جل دعوت می کرد و او را کشتند.
پی نوشت:
1. الاسرا(17 ) آیات 94 - 95 .
2.مکارم شیرازی ناصر،تفسير نمونه، ناشر دار الكتب الإسلامية،تهران، 1374 ش،نوبت اول ج‏12، ص 292.
3. ذاریات (56) آیه 56.
4. يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلاَّ بِسُلْطانٍ: الرحمن (55) آیه33.
وَ أَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ تَقُولَ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلَى اللَّهِ كَذِباً : جن(72) آیه 5
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى‏ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهيراً: اسراء(72) آیه88
5. احقاف(46 ) آیات 29-32 .
6.علامه طباطبایی،المیزان، ترجمه موسوی همدانی،ناشر دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه قم، 1374 ش،نوبت پنجم ج‏18، ص 327 .
7.انعام( ) آیه 130.
8. قرشى سيد على اكبر، تفسير أحسن الحديث،ناشر بنياد بعثت،چاپ تهران، 1377 ش،نوبت سوم،ج‏3، ص 315.