وحدت در اصطلاح به معنای یکی بودن است که از آن به واحد تعبیر می کنند. ولی در اتحاد در اصطلاح آن است که دو امر دارای نقاط متفاوت، جنبه های مشترک خود را تقویت کنند و از این حیث خود را هر چه بیشتر به یکدیگر نزدیک کنند، که از آن به اتحاد تعبیر می کنند مانند اتحاد شیعه و سنی و به تعبیر دقیق علمی، اتحاد یعنی تقویت ما به الاشتراک در عین حفظ ما به الامتیاز(1)
حال در بحث مورد نظر وحدت وجود یعنی در عالم فقط یک وجود است نه بیشتر که البته به سه بیان" وحدت شهود، وحدت تشکیکی، وحدت به معنای خاص عرفاء"(2) تبیین می شود؛ لذا در هر سه تفسیر، از وحدت تعبیر آورده می شود اما در مقابل تفسیر چهارمی وجود دارد به اينكه تمامي موجودات این عالم را به نوعی خدا دانسته و با این بهانه قائل به حلول و یا اتحاد خدا با موجودات هستنند و به تعبیری خداوند متعال در تمام مخلوقات خويش حل شده و با آنها يکي و متحد شده است و این قول به برخی از صوفیه نسبت داده شده است که البته این نظریه با توجه به لزوم تکثر در ذات خداوند باطل است در نتیجه اگر مراد سه تفسیر اول بوده باشد تعبیر وحدت وجود صحیح است و اما اگر مراد تفسیر چهارم باشد اتحاد در وجود تعبیر می شود.
البته وحدت در نگاه دیگر مفهوم عامی داشته و به آن معنا است که دو امر با خصوصیات مختلف، به دلائلی یکی شوند حال یا واقعاً یکی می شوند که از آن به وحدت تعبیر می کنند و یا آنکه مانند بیان بالا،دو امر مختلف، نقاط مشترک خود را تقویت کنند. اما در عین حال یکی نمی شوند(3)که از آن به اتحاد تعبیر می کنند. لذا با این بیان اتحاد یکی از مصادیق وحدت بوده و این معنا از وحدت بر تفسیر چهارم نیز صادق است.
در پایان برای مطالعه بیشتر برای تفاسیر چهار گانه می توانید به کتاب مجموعه آثار شهید مطهری (ره)چ صدرا ج 23 مراجعه کنید.
پي نوشت ها:
1. فاضل مقداد، ابوالفتح بن مخدوم، الباب الحادي عشر مع شرحيه النافع يوم الحشر و مفتاح الباب، چ مؤسسه مطالعات اسلامى، بی تا، ص 21.
2.ر. ک مطهری،مرتضی، مجموعه آثار، چ صدر ا، قم، 1370، ج 23، ص 393 .
3. الباب الحادي عشر همان.
