بهترین ها و بدترین ها در زمان امام حسین (ع) اهل کدام شهر بودند.

در پاسخ به اين پرسش مي توان گفت بهترين مردم و بد ترين مردم در زمان امام حسين مردم كوفه بودند. زيرا بدترين افراد در بين آنها وبهترين هم در بين آنها بودند بهترين افراد كساني نبودند مگر ابو ثمامه صائدی، ابو عمرو نهشلی ( یا : خثعمی )، انس بن حارث کاهلی، بریربن خضیر همدانی، جابر بن حارث سلمانی، حبیب بن مظاهر، حجاج بن مسروق جعفی، حر بن یزید ریاحی، حنظلة بن اسعد شبامی، زاهر، مولی عمرو بن حمق، زهیر بن قین بجلی، و بسياري ديگر هر ملت و امتی ممکن است تلفیقی از صفات و خلقیات مثبت و منفی را دارا باشد و به تناسب زمان و در مقاطع مختلف تاریخ خود یک یا چند صفت را آشکار کند، به گونه ای که در آن مقطع صفات دیگر تحت الشعاع آن صفت قرار گرفته و حوادثی متناسب با آن به وجود آید. این امر سبب خواهد شد که تاریخ، مردم آن سامان را با آن صفت یا ویژگیها بشناسد.
مردم کوفه نیز در مقطع تاریخی مورد بحث، دارای هر دو دسته صفات فضایل و رذایل بودند، اما از آنجا که صفات و خلقیات منفی آنها در برخورد با امامان شیعه همانند امام علی (ع) امام حسن و امام حسین(ع) و نیز دیگر افراد خاندان اهل بیت همانند زیدبن علی(ع)نقش ماندگار زشتی بر روی این شهر گذاشته است، لذا بیشتر نویسندگان و تحلیلگران تاریخ اسلام، این صفات را به عنوان ویژگیهای کوفیان ذکر نموده و از صفات مثبت آنان غافل مانده اند.
صفات و ویژگیهای مثبت کوفیان
الف) شجاعت:
هسته اولیه جمعیت کوفه را مردمی تشکیل می دادند که جهت جنگ با امپراطوری پرقدرت ایران از سراسر شبه جزیره عربستان به سمت مرزهای ایران سرازیر شده بودند. (1) این مردم با سلاحهای ابتدایی در مقابل سپاه تا دندان مسلح ایران با شجاعت تمام جنگیدند و در معرکه هایی همچون قادسیه، نهاوند و جلولا سپاهیان ایرانی را شکست دادند و سرانجام موجبات سقوط این امپراطوری را که روم نتوانسته بود آن را نابود سازد، فراهم آوردند.
حضرت علی(ع) هنگام حرکت به سمت بصره برای رویارویی با ناکثین، وقتی که سپاهیان کوفه در «ذی قار» به او پیوستند، به آنها خوشامد گفت و از شجاعت آنان در شکست شوکت ایرانیان یاد کرد: (2) عنصر شجاعت کوفیان در جنگهای سه گانه حضرت علی(ع) یعنی جمل، صفین، (تا قبل از پیش آمدن جریان قرآن بر سر نیزه کردن) و نهروان به یاری آن حضرت آمده و موجبات پیروزی سپاه حضرت را فراهم آورد. اما پس از وقوع اختلاف در میان آنان در جنگ صفین، این عنصر کم کم رنگ باخت به گونه ای که ترس از سپاه شام در دل آنها جای گرفت و لذا در مقابل شبیخونها و غارتهای شامیان به شهرهای تحت فرمان حضرت علی(ع) در سال 39 هجری عکس العمل مناسبی از خود نشان ندادند و همین امر موجب گلایه شدید حضرت علی(ع) از آنها شد،(3) این عنصر در زمان حکومت عبیدالله زیاد در کوفه نیز به علت دنیاپرستی کوفیان کارآیی خود را ازدست داد و باعث تنها گذاشتن مسلم در مقابل سپاه عبیدالله گردید. (4) اما بعد از جریان کربلا در قیامهایی همچون قیام توابین و مختار شاهد بروز دوباره این عنصر هستیم.
ب) حمیت دینی:
ایمان اعراب، نقش عظیمی در پیروزی آنان بر سپاه ایران ایفا کرد. همین ایمان و حمیت دینی آنان بود که در سال 30 هجری باعث عزل فرماندار شرابخوار و فاسق کوفه یعنی ولیدبن عقبه گردید، به گونه ای که عثمان خلیفه سوم را مجبور به اجرای حد شرابخواری بر او در مدینه نمودند. (5) این حمیت و تعصب دینی باعث شد تا کوفیان با دیدن خلاف کاریهای عثمان و زیرپا گذاشته شدن بعضی از مقررات اسلامی، به صورت یکی از کارگردانان قیام علیه او درآیند و عاقبت، او را از خلافت عزل کنند. (6) حضرت علی، علیه السلام، قبل از شروع جنگ صفین این چنین از ایمان کوفیان یاد می نماید:
اهل شام نسبت به دنیا حریصتر از اهل کوفه نسبت به آخرت نیستند. (7)
اما این ایمان و حمیت دینی با مسلط شدن بنی امیه و تبلیغات آنان و اجتهادات نابجا و سستی های آنان در دفاع از حضرت علی(ع) و بالاخره با تمایل هرچه بیشتر آنها به دنیاطلبی، کم رنگتر شد، به گونه ای که در سال 61 هجری فرزند رسول خدا(ص) را تنها گذاشتند و به جنگ با او اقدام نمودند. و نیز می توان ایمان سخت و بدون بینش صحیح را در پیدایش گروه خوارج که نقش عظیمی در اضمحلال حکومت حق ایفا نمودند، مؤثر دانست.
ج) علم:
کوفه برخلاف شام شهری مملو از عالمان به قرآن و حدیث نبوی بود، زیرا این شهر نوبنیاد به وسیله سپاهی ساخته شده بود که بسیاری از آنان دوران پیامبر اکرم(ص) را درک کرده و به وسیله آن حضرت(ص) با معارف اسلامی آشنا گشته بودند.
با پایتخت قرار دادن این شهر توسط حضرت علی(ع)در سال 36 هجری، مهاجرت اصحاب از شهرهای بزرگ اسلامی به کوفه رشد بیشتری یافت، به گونه ای که تعداد اصحاب شرکت کننده در جنگ صفین را 2080 نفر ذکر کرده اند که 900 نفر آنان از شرکت کنندگان در بیعت شجره و 78 نفر آنان از شرکت کنندگان در جنگ بدر بودند. (8)
به نظر می رسد مجموع صفات سه گانه فوق است که باعث ورود روایاتی از زبان ائمه اطهار در مدح کوفه گردیده است. روایاتی که در آنها از کوفه با عناوینی همچون «جمجمة الاسلام »، «کنزالایمان »، (گنج ایمان) و «شمشیر و نیزه خدا که آن را هرجا بخواهد قرار می دهد» یاد شده است. (9)
پی نوشت ها:
1. به عنوان مثال برای آگاهی از قبایل شرکت کننده در جنگهایی همچون قادسیه و تعداد نفرات آنها ر.ک: به کوفه، پیدایش شهر اسلامی، هشام جعیط، ترجمه ابوالحسن سرو مقدم، چاپ اول، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1372، ص 40 و 41.
2. تاریخ الطبری، محمد بن جریر طبری، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات ، ج 2، ص 502.
3. همان، ج 4، ص 103.
4. مروج الذهب و معادن الجوهر، علی بن حسین مسعودی، تحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، بیروت، دارالمعرفة ، ج 3، ص 69; تجارب الامم، ج 2، ص 50; الاخبار الطوال، ص 239.
5. تاریخ الطبری، ج 3، ص 329 و پس از آن.
6. الحیاة الاجتماعیة والاقتصادیة فی الکوفة فی القرن الاول الهجری، محمد حسین زبیدی، بغداد، جامعة بغداد، ص 263.
7. مروج الذهب، ج 3، ص 23.
8. مروج الذهب، ج 2، ص 347.
9. فضل الکوفه و مساجدها، محمد بن جعفر مشهدی حائری، تحقیق محمد سعید طریحی، بیروت، دارالمرتضی، ص 71.