علل عقب ماندگی مسلمان

پرسشگر گرامی باسلام و تشکر از ارتباط با این مرکز.
اسلام همواره مسلمانان را به فراگیری علوم و فتح قله های رفیع پیشرفت و ترقی فرا خوانده است. اسلام این قدرت را نیز داشت که تمدن سازی نموده و افکار عمومی را جذب نماید. بنا بر این علل عقب ماندگی مسلمانان اسلام نیست.
در صدر اسلام مسلمانان چنان پیشرفت نمودند که بخش وسیعی از جهانیان را تحت تأثیر تمدن و فرهنگ خود قرار دادند .
یکی از علل سرعت پیشرفت مسلمانان این بود که در اخذ علوم و فنون و صنایع و هنرها تعصب نمی­ورزیدند . علم را در هر نقطه و در دست هر کس می­یافتند، از آن بهره می­گرفتند.
در احادیث به این نکته توجه داده شده است که علم و حکمت را هر جا هستند ،فرا گیرید. رسول اکرم فرمود ؛" همانا دانش راستین گمشده مومن است. هر جا آن را بیابد ،خودش به آن سزاوارتر است."(1)
در نهج?البلاغه آمده است:" دانش راستین گمشده مؤمن است، پس آن را فراگیر و بیاموز ،گرچه از مردم منافق"(2). "حکمت را بیاموزید گرچه از مشرکان. "(3)
در روایات دیگر نیز به این امر تاکید شده است. (4)
در انحطاط و عقب ماندگی مسلمانان عوامل متعدد از جمله عوامل زیر موثر می باشند :
1. برداشت های انحرافی از آموزه های اسلام
یکى از علل مهم عقب ماندگى مسلمانان برداشت‏هاى انحرافى از آموزه‏هاى دینى است، یعنی برخى تصور کرده‏اند که دین با علم و تکنولوژى مخالف است .بر این اساس مسلمانان به جاى پرداختن به علم و نوآورى‏هاى تکنولوژى، به مسایل فردى پرداختند. این رویکرد موجب شد که مسلمانان از قافله علم و تمدن و عقب بمانند، حال آن که اسلام- همان گونه که اشاره شد- نه تنها با علم و تکنولوژى و علم مخالف نیست، بلکه همگان را به یادگیرى علم فرا خوانده ، براى یادگیرى علوم، مرز جغرافیایى نشناخته (5) ، از علم و حکمت به عنوان «گمشده مؤمنان» یاد کرده است.(6) یادگیرى برخى از علوم را واجب شمرده است.(7)
2. ترک جهاد وعدم تلاش برای توانمندى نظامى مسلمانان
قرآن با نگاهى جامع مسلمانان را فرا خواند که از قوّت و قدرت نظامى برخوردار باشید . سلاح‏هاى همسو با شرایط زمان را داشته باشید:" در برابر آن‏ها (دشمنان) آنچه توانایى دارید، از نیرو آماده سازید تا به وسیله آن دشمن خدا و دشمن خود را بترسانید." (8)
اسلام مسلمانان را به جهاد در زمینه‏هاى مختلف فرا خواند،(9) ولى مسلمانان جهاد و تلاش را را فراموش کردند . یکى از نویسندگان مى‏نویسد: ... آرى جهاد در صحنه‏هاى علمى و فرهنگى و سیاسى و اقتصادى و نظامى به دست فراموشى سپرده شده ، حُبّ نفس و عشق به دنیا و راحت‏طلبى و کوته نگرى و اغراض شخصى بر آن‏ها چیره شده، تا آن جا که کشتگان شان به دست خودشان بیش از کشتگانى است که دشمن از آن‏ها قربانى مى‏گیرد.
3 . حکومت‏هاى ‏ کشورهای اسلامی وابسته
یکى از عوامل مهم عقب ماندگى مسلمانان حکومت‏ها اسلامی هستند که تحت تأثیر دشمنان خارجى قرار گرفته اند.این امر موجب شد که مسلمانان از پیشرفت‏هاى علمى و صنعتى محروم شوند، زیرا برخى از حکومت‏هاى جهان اسلام بقا و دوام خویش را در عقب ماندگى فرهنگى و تضعیف استعداد و قابلیت‏هاى مسلمانان جستجو می کنند.
4. اختلافات و چند دستگى‏ها ی مسلمانان
جنگ های داخلی و اختلافات مسلمانان در کشورهاى اسلامى نیز موجب شد که مسلمانان از پیشرفت‏هاى علمى و صنعتى بى بهره شوند.
برای توضیح بیش تر مراجعه نمایید:
1. تمدن اسلام و عرب، گوستاولوبون
2. تاریخ تمدن، ویل دورانت
3. تمدن اسلامى از زبان بیگانگان، محمد تقى صرفى
4.تاریخ تمدن اسلام، جرجى زیدان
5. نقش مسلمانان در پیشرفت علوم
6.رمز عقب ماندگى ما، شکیب ارسلان
7 .اسرار عقب ماندگى شرق، ناصر مکارم شیرازى
8. احیاى تفکر اسلامى، شهید مطهرى.
پى‌نوشت‏ها:
1. بحارالانوار ،چاپ آخوندی، ج 2، ص 99.
2. نهج البلاغه ،حکمت 80.
3. بحار، ج 2، ص 97.
4. همان، ج 4، ص 96.
5 . محجة البیضاء، ج 1، ص 91؛ بحار الانوار، ج 1، ص 177.
6 . بحار الانوار، ج 1، ص 168.
7 .همان، ص 177؛ مستدرک الوسایل، ج 3، ص 174.
8 . انفال (8)، آیه 60؛ تفسیر نمونه، ج 7 ، ص 220.
9 . تفسیر نمونه، ج 16، ص 350 - 351.