چرا برای درک آیات قران می بایست به تفسیر ان مراجعه کنیم

قرآن نور و هدايت و عربي آشکار و هدايتگر است و کتاب معما نيست که از فهم آن عاجز باشيم و بيان آن به عهده معما شناسان واگذار شده باشد و همان گونه که در آیاتی که آورده اید ،قران کتابی است که برای فهم و یادآوری آسان شده و همگان می توانند با مراجعه بدان از پیام های هدایتی اش نور بگیرند و راه نجات را بیابند.
با اين وجود به چند دليل عموم مردم از فهم همه معاني قرآن ناتوانند و براي فهم مفاهيم آن به تفسير کنندگان خدایی محتاجند:
1. مفاهيم قران از عمق و ژرفاي بي نهايت برخوردار است ،همچنان که اوج بي نهايت نيز دارد. عموم مردم گرچه به هنگام مراجعه به قرآن از سفره گسترده آن طعام هايي ارزشمند بر مي گيرند ولي درک و فهمشان از رسيدن به اوج و ژرفاي قرآن عاجز است . بايد غواصان ماهر و عقابان تيز پرواز را به مدد بطلبند و به کمک آنان مرواريد ها شکار کنند.
2. قرآن به زبان قوم و مردم نازل شده و براي بيان مفاهيم متعالي، راهي جز به کار گيري همين الفاظي که براي مفاهيم محسوس وضع شده اند، نداشته ،پس به ناچار براي بيان بسياري از مفاهيم چاره نبوده جز اين که همين الفاظ را با کنايه و قرينه در آن معاني برتر از حس به کار گيرد . ما انسان هاي مانوس با معاني حسي، وقتي آن آيات را تلاوت مي کنيم، معاني محسوس به ذهنمان مي آيد . معلمان قرآن ما را در جهت درک معنای واقعی این آیات کمک کرده و از درافتادن به وادی حس گرایی باز می دارند.
3. انسان ها از لحاظ سطح درک و آگاهي ها و انگيزه ها و ...اختلاف دارند و آگاهانه يا ناآگاهانه گرفتار اختلاف برداشت و بد فهمي و اشتباه مي شوند و اين اختلاف و بدفهمي و اشتباه ها کم کم عميق مي شود و با گذشت مدت کوتاهي کتابي که براي رفع اختلاف آمده، خود منشاء و منبع اختلاف مي گردد.
براي اين که ما از بدفهمي ها و نافهمي ها و اختلاف برداشت ها در امان باشيم ،بايد معلمان قران يعني ابتدا پيامبر(ص) و بعد از ايشان جانشينانش يعني امامان معصوم که از جانب خدا تعليم يافته اند ، اين آيات را براي ما بيان کنند.
لزوم مفسر در کنار قرآن برای تعلیم و تبین آیات آن را خود قرآن به صراحت اعلام کرده است. به آيات زير توجه کنيد:
«وَ كَيْفَ تَكْفُرُونَ وَ اَنْتُمْ تُتْلى عَلَيْكُمْ آياتُ اللّه‏ِ وَ فيكُمْ رَسُولُهُ»(2)
چگونه كفر مى‏ورزيد و حال آن كه آيات خدا بر شما تلاوت مى‏شود و رسول خدا در بين شماست».
در اين آيه دو عامل براى هدايت مردم وحفظ آنان از گمراهى معرفى شده است:
يكى آيات كتاب خدا كه بر مردم تلاوت مى‏شود و دوم رسول خدا كه در بين آنها ست و مضمون وحى را تبيين مى‏كند. از ظهور كلام فهميده مى‏شود كه كتاب خدا بدون ضميمه شدن تفسير پيامبر، به تنهايى براى در امان نگه داشتن آنها از كفر، كافى نيست زيرا ممكن است مضمون وحى را درست نفهمند و آن را بد تفسير كنند و گمراه شوند.
«اَنْزَلْنا اِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبيِّنَ لِلنّاسِ مُا نُزِّلَ اِلَيْهِمْ»(3)
در اين آيه به صراحت وظيفه رسول خدا تبيين و تفسير قرآن معرفى شده است.
در آيات متعددى رسول خدا، معلم كتاب معرفى شده است:
«اَرْسَلْنا فيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلوْ عَلَيْكُمْ اياتِنا وَ يُزَكّيكُمُ وُ يُعَلِّمُكُمْ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ»(4)
در ميان شما فرستاده‏اى از خودتان روانه كرديم كه آيات ما را بر شما مى‏خواند و تعليم مي دهد و شما را پاك مى‏گرداند».
«رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فيهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ اياتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكّيهِمْ»(5)
«پروردگارا در ميان آنان فرستاده‏اى از خودشان برانگيز تا آيات تو را بر آنان بخواند وكتاب و حكمت بدانان بياموزد و پاكشان گرداند».
معلوم است كه منظور از تعليم كتاب، آموزش خواندن آن نبوده است زيرا آنان عرب بودند وهم معانى ظاهرى الفاظ قرآن را مى‏فهميدند و هم باسوادهاى آنان مى‏توانستند نوشته‏هاى قرآن را تلاوت كنند و تعليم خواندن ونوشتن به بى سوادهاى آنان هم، تعليم قرآن نبود بلكه تعليم خواندن و نوشتن عربي بود پس منظور از تعليم كتاب يعنى تبيين مضامين و پيام‏هاى قرآن و تفسير آيات آن.
از آنجا كه رسول خدا درمدت كوتاه دوران رسالت فرصت نيافت همه آيات را تبيين وتفسير كند و اگر بعد از ايشان مفسرانى معصوم و عالم معرفى نمى‏شدند، دوباره در تفسير آيات قرآن اختلاف پيش مى‏آمد و مذاهب مختلف رخ مى‏نمود و حجيت و حقانيت هيچ كدام از آنها قطعى نبود و پيروان پيامبر دوباره به حيرت و گمراهى مى‏افتادند،بنابراين همان حكمت و لطفى كه ارسال رسول را اقتضا مى‏كرد، نصب امام و مرجع معصوم دينى را هم اقتضا داشت تا بعد از پيامبر، مسلمانان در موارد اختلافى به او رجوع كنند و با خيال راحت به تفسير او گردن نهند و حجت بر منحرفان تمام باشد و در قيامت هيچ عذرى نداشته باشند. حديث متواتر و قطعى ثقلين براى تعيين مفسر رسمى بعد از پيامبر است. رسول خدا فرمود:
«من دو چيز گران بها و ارزشمند در بين شما به ارث مى‏گذارم و اگر بعد از من به آن دو متمسك شويد، هرگز گمراه نخواهيد شد و آن دو عبارتند از:كتاب خدا و عترت و اهل بيتم».(6)
اين بيان مشابه همان آيه 101 آل عمران است كه سبب صيانت از گمراهى را كتاب خدا و رسول خدا معرفى كرده بود. علاوه بر اين روايات فراوان ديگرى دلالت دارد كه اهل بيت مفسران رسمى قرآن هستند و قول و فعل آنان مانند قول و فعل رسول خداحجت قطعى و مطابق حق است.
بنا بر این همان قرآنی که خود را "نور"، "هدایت"،"عربی مبین" و "آسان برای فهم و یادآوری" معرفی کرده، همان قرآن هم می گوید پیامبر وظیفه دارد آیات این کتاب را برای شما تبیین و روشن کند و به شما یاد دهد و شما موظفید فهم خود را به او و جانشینان معصومش ارائه دهید و بعد از تایید یا اصلاح ، به آن فهم پایبند باشید و شما در معرض نافهمی و بد فهمی هستید.
مطلب مهم ديگر اين که آيات قرآن منسوخ و ناسخ، مطلق و مقيد، محکم و متشابه ، مجمل و مبين و خاص و عام دارد و بسياري آيات شان نزول هايي دارند که با توجه به آنها معناي واقعي آيه روشن مي شود و عموم مردم که از اين موارد اطلاع ندارند از درک و فهم معناي بسياري از آيات محرومند و کسي مي تواند قران را خوب بفهمد و بفهماند که از اين موارد اطلاع کامل و متقن داشته باشد.
بنا بر اين قرآن در عين نور و هدايت و قابل فهم بودن براي عموم ، داراي معاني و مراحل و مراتبي فراتر از فهم و درک عموم است و براي فهم همه معاني آن(در حد مقدور) و براي در امان ماندن از بدفهمي و نافهمي چاره اي جز مراجعه به مفسران خدايي قرآن يعني پيامبر و جانشينان معصومش و بعد از آنان، عالمان رباني تربيت شده در اين مکتب نيست.
مفسران خدایی و معصوم قرآن در تفسیری که از قرآن ارائه دادند ، هیچ اختلافی با هم نداشتند و با شروع دوران غیبت با توجه به تعالیم امامان در مدت طولانی حضور (تا سال 329ق) عالمان مفسر و خوشه چینان علم پیامبر و امامان گر چه اختلاف هایی دارند ولی این اختلاف ها جزئی است و در اصول و مبناها با هم همراه و موافق می باشند.
بنا بر این اکثریت افراد با یاد گرفتن زبان عربی و مقدمات لازم می توانند از سفره گسترده علوم و معارف قرآن بهره بگیرند و مراجعه به معصوم برای تایید و تصحیح موارد اشتباه و خلاف است همچنین که دانشجویان اهل علوم دیگر هم به اساتید آن علم مراجعه می کنند تا فهم خود را تایید یا تصحیح کنند.
پي نوشت:
1. طریحی ، مجمع البحرين ، تهران ، دفتر نشر فرهنگ اسلامی ، 1408 ق ، ج1 ،ص 401.
2. آل عمران (3) آيه101.
3. نحل (16) آيه44.
4. بقره (2) آيه151.
5. همان، آيه129.
6. محمد قمى، حديث ثقلين ،مصر، دارالتقريب، 1371 ق، ص 9.