ما شیعه ها معتقدیم امام زمان بر اعمالمان نظارت میکند.آیا این اعتقاد شرک نیست.زیرا برای خداوند که قادر و توانا است شریکی قرار داده ایم که می تواند کارهای خدا را انجام دهد(لطفا کامل توضیح دهید)
جواب در چند محور ارائه می شود:
1ـ مسئله مورد سؤال جزء عقاید شیعه است و خاستگاه قرآنی دارد و در روایات متعدد در این باره سخن گفته شده است. قرآن کریم در این باره فرمود: «و یوم نبعث فی کل امة شهیداً علیهم من انفسهم و جئنا بک شهیداً علی هولاء؛ (1) روزی را که در هر امتی، گواهی از خودشان برایشان برانگیزیم، و تو را هم بر این امت گواه آوریم» شبیه همین مضمون در سوره نساء آیه 41 آمده است. براساس این گونه آیات، پیامبران جانشینان آنها شاهد و ناظر عملکرد امتهای شان هستند که در روز قیامت در پیشگاه عدل الهی شهادت می دهند.
پیامبر اعظم(ص) به عنوان شاهد و ناظر بر انبیای پیشین و امتهای آنان و امت خود است. جمعی از مفسران احتمال دادهاند که کلمه «هولا» اشاره به گواهان امتهای پیشین است، یعنی ای پیامبر اسلام! تو را گواه همةگواهان و انبیای گذشته قرار خواهیم داد. در پاره¬ای از روایات به همین تفسیر اشاره شده است، بنابراین مفهوم آیه چنین خواهد شد که هر پیامبری در حال زندگی و مرگ از طریق مشاهده باطنی و روحانی، ناظر بر احوال امت خویش خواهد بود و روح پاک پیامبر اسلام ناظر بر همة امتهای پیشین و امت خویش میباشد.(2)
2ـ در این باره که امام زمان هر عصر، ناظر اعمال مردم آن عصر است، احادیث متعددی آمده است. امام صادق(ع) فرمود: «تعرض الأعمال یوم الخمیس علی رسولالله و علی الائمة؛(3) روز پنجشنبه اعمال مردم به رسول خدا و ائمه(ع) عرضه میشود».
در روایت دیگر آمده: «فی کل قرن منهم امام منا شاهد علیهم و محمد(ص) شاهد علینا؛(4) در هر عصر و زمانی، امامی از ما اهل بیت، شاهد و ناظر اعمال مردم است و رسول خدا شاهد بر اعمال ما است». در توقیعی مبارک از حضرت مهدی(ع) آمده: «فإنّا یحیط علمنا بآنبائکم، و لا یعزب عنّآ شی من أخبارکم و معرفتنا بالزلل الذی اصابکم؛(5) به اخبار شما علم داریم و هیچ چیزی از اخبار شما بر ما پوشیده نیست، و از لغزش و کاستی های عملکرد شما آگاه هستیم و چیزی بر ما پوشیده نمی ماند».
عارف بصیر و حکیم ژرفنگر امام خمینی با الهام و استناد به این گونه روایات گفته است: «ببینید که تحت مراقبت هستید. نامه اعمال ما میرود پیش امام زمان(عج) هفتهای دو دفعه به حسب روایات. نکند که خدای نخواسته از من و شما و سایر دوستان، امام زمان(عج) ناراضی شود».(6)
بنابراین معلوم میشود که حضرت مهدی موعود به عنوان آخرین خلیفه الهی روی زمین از راههای مختلف نظیر عرضه نامه اعمال و یا احاطه علمی و علم محیطش، بر عملکرد مردم نظارت دارد و به اذن الهی میداند که چه کسی چه کاری انجام میدهد.
3ـ درباره شرك بودن اين اعتقاد باید گفت: براساس محتوای آیات و روایات (که به برخی اشاره شد) انسان کامل به عنوان جانشین خداوند به اذن الهی میتواند از اعمال انسانها آگاه شود.
بدین مسئله، با توحید الهی منافات نداشته و شرک آلود نیست، به خصوص آن که طبق آیات یاد شده، خداوند پیامبر را به عنوان شاهد و گواه اعمال امتهای پیشین و امت اسلامی معرفی کرده است.
آنچه از این روایات و آیات برمیآید، مربوط به اعمالی است که از انسانها سر میزند و در این موارد چیزی نسبت به اسرار درونی انسانها نیامده است، اگر چه در مورد اسرار درونی نیز در برخی روایات آمده که امام هر عصر و کاملترین انسان می تواند به اذن الهی از آنها آگاه گردد.
اما هر دو مورد (خواه اعمالی که انسان ها انجام می دهند و خواه آگاهی امام معصوم بر اسرار درونی آنان) نه با توحید منافاتی دارد و نه با ستّاریت خداوند، چون اوّلاً آگاهی آنان توسط خداوند است و خداوند بالذات بر آنها آگاه است و انسانهای کامل مانند امام معصوم، به واسطه خداوند و بالعرض. این موضوع در تمام امور حتی در مسئله¬ای مانند وجود و هستی صدق می کند. خداوند موجود بالذات و واجب الوجود است و دیگران وجود خود را از خداوند دریافت کرده اند. از طرف دیگر انسان کامل، مظهر اسم ستّار است و اطلاع او بر اعمال انسانها و پیروان خود هرگز موجب افشای سرّ افراد نمیگردد. چه بسا اطلاع او سبب میگردد که برای افراد دعا کند و شفاعت نماید که خداوند آن عمل را بر بندة خود ببخشد.
پی نوشتها:
1. نحل(16) ایه 89.
2. تفسیر نمونه، ج3، ص 434، نشر دارالکتب الاسلامیه، تهران 1379ش.
3. بحارالانوار، ج23، باب 20، حدیث 38، ص 345، نشر دارالاحیاء، بیروت ـ 1403ق.
4. همان، حدیث 47، ص 347.
5. همان، ج53، باب 31، توقیع7، ص 175.
6. صحیفه امام، ج8، ص 391، نشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام ـ 1383ش.
