احكام

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اگر از یکی از راه هایی که ذکر می شود، اعلم بودن مرجع تقلید خود را تشخیص داده اید، تقلید شما صحیح است. حق رد صلاحیت مرجع تقلید را ندارید، مگر آن که اعلم بودن مرجعی غیر از مرجع خود را تشخیص دهی که در این صورت تقلید از اعلم لازم است.
اما اگر در انتخاب مرجع تقلید از راه های شرعی استفاده نکرده اید، می توانید از مرجع دیگر تقلید کنید، البته با استفاده از راه های تشخیص مرجع اعلم .
در مسئله تقلید، لازم است انسان از مجتهدی تقلید کند که از مجتهدان دیگر اعلم باشد، یعنی در فهمیدن حکم خدا از تمام مجتهدان زمان خود داناتر باشد.(1)
برای شناخت مجتهد اعلم سه راه وجود دارد:
اول: انسان یقین کند، مثل آن که از اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد.
دوم : دو نفر عالم عادل که مى توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند،مجتهد یا اعلم بودن کسى را تصدیق کنند، به شرط آن که دو نفر عالم عادل دیگر با گفته آنان مخالفت ننمایند.
سوم :عده‌اى از اهل علم که مى توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند ، و از گفته آنان اطمینان پیدا مى شود، مجتهد یا اعلم بودن کسى را تصدیق کنند.
اگر شناختن اعلم مشکل باشد، باید از کسى تقلید کند که گمان به اعلم بودن او دارد، بلکه اگر احتمال ضعیفى هم بدهد که کسى اعلم است و بداند دیگرى از او اعلم نیست، بنابر احتیاط واجب باید از او تقلید نماید. اگر چند نفر در نظر او اعلم از دیگران و با یکدیگر مساوى باشند، باید از یکى از آنان تقلید کند.(1)
اگر مکلف مرجع تقلیدش را اعلم از بقیه مراجع تشخیص دهد، باید در تمام مسائل از مرجع خودش تقلید کند. نمی تواند به مرجع دیگر مراجعه کند مگر در مواردی که مرجعش احتیاط واجب کرده باشد. در این موارد می تواند به مرجع دیگر عدول نماید. همچنین اگر مرجعی را در یک باب فقهی اعلم بداند و مرجع دیگر را در باب دیگر علمی اعلم بداند، باید در هر باب به آن مرجع خاص مراجعه نماید. اما اگر مرجع تقلیدش را اعلم نداند ،بلکه مساوی با مراجع دیگر بداند، مسئله اختلافی است. باید دید که مکلف مقلد چه کسی است تا مطابق نظر مرجع تقلیدش پاسخ داده شود که می تواند به دیگری مراجعه کند یا نه؟
به نظر امام خمینی اگر دو مجتهد مساوی باشند، مکلف از اول می تواند بعضی از مسائل را از مجتهدی و مسائل دیگر را از مجتهد دیگر تقلید کند. نیز بعد از تقلید از مجتهدی می تواند به مجتهد مساوی دیگر عدول نماید.
به نظر آیت الله خامنه ای اگر دو مجتهد مساوی باشند، مکلف از اول می تواند بعضی از مسائل را از مجتهدی و مسائل دیگر را از مجتهد دیگر تقلید کند، ولی بنا به احتیاط واجب بعد از تقلید از مجتهدی، نمی تواند به مجتهد مساوی دیگر عدول نماید. (2)
پی نوشت ها:
1. امام خمینی، توضیح المسائل، مسئله2و3و14.
2. امام خمینی، تحریر الوسیله، ج1، ص 6؛ آیت الله خامنه ای، استفتاآت، سوال 18 و31.