در مورد ریا

پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباط­تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اعمالی را که انسان در برابر خداوند و برای او و به قصد قربت او انجام می دهد ، اعمال عبادی گویند. اگر کسی عبادت را به خاطر مردم انجام دهد و یا در ضمن عبادت قصدش این باشد که دیگران متوجه نماز و عبادت او شوند، ریا در عبادت حساب می شود . ریا در عبادت، سبب باطل شدن عبادت است.اما اگر چنین قصدی نداشته باشد ریا نیست.شهید دستغیب می فرماید : اگر نماز را با قصد ریا نخوانید، ریا حساب نمی شود.(1)
پرسشگر گرامی؛
در تعريف ريا بيان شده: «ريا، آن‏ است كه عمل را طورى انجام دهد كه ديگران ببينند و از اين طريق، كسب وجاهت و موقعيت براى عمل كننده حاصل شود». (2) در این مساله بین اعمال عبادی و غیر عبادی فرقی نیست.
ریا، خودنمایی، شهرت‌طلبی در هیچ کاری، عبادی یا غیر عبادی پسندیده نیست. در مورد ریا و خودنمایی در اعمال غیر عبادی، روان‌شناسان می‌گویند: کسی که با کفش، لباس، تلفن همراه، ماشین و مانند آن تظاهر و خودنمایی می‌کند، کمبود شخصیت دارد و از عقده حقارت، فقدان عزت نفس و کرامت انسانی رنج می‌برد.
و چون از ارزش حقیقی و شخصیت انسانی مثبتی برخوردار نیست ،به سمت ارزش‌های کاذب، مجازی، عوام پسند رو می‌آورد. انسان های با ارزش و شریف، با اخلاق و عمل خویش به هر چیزی ارزش و بها بدهند، آنان هرگز مقام انسانی خود را آن قدر پست و بی مقدار نمی‌دانند که بخواهند از اشیا و زیورهای دنیایی شخصیت و شهرت کسب کنند.
امیر المؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: «بدی انسان همین بس است که بخواهد کاری کند که انگشت‌نمای مردم گردد و مردم از آن خوششان بیاید». (3)
البته ریا در غیر امور عبادی اقسام دیگری هم دارد که برخی از آن جایز و بعضی واجب است، مثلاً کسی پایبند به نظافت لباس و آراستگی نیست لیکن برای آن که مردم او را پاکیزه و نطیف و با کلاس بدانند، به لباس و آراستگی رو می‌آورد یا وقتی می‌خواهد به مهمانی، مسجد، مدرسه و دانشگاه برود، به نظافت و آراستگی توجه می‌کند تا مردم از او خوششان آید و او را انسانی کثیف و بی انضباط و ژولیده ندانند. البته این گونه ریا مباح و جایز است و بلکه گاهی پسندیده می‌باشد. (4)
نکته :
ریا در امور عبادی نیز استثنائاتی دارد، مثلاً انجام کار عبادی یا قرائت قرآن را علنی و اظهار می‌کند و به شیوه مردم پسند می‌خواند تا سبب ترغیب مردم به ویژه جوانان و نوجوانان به عمل خیر و قرائت قرآن گردد. در دل خود این کار را برای ترغیب مردم به دین و قرائت قرآن را جهت جلب رضای خدا انجام می‌دهد. در این صورت نه تنها اشکالی ندارد بلکه پسندیده است.اما اگر بخواهد کار را هم برای شهرت‌طلبی و خودنمایی و ارضای خواسته‌های نفس شیطانی انجام بدهد و هم به قصد پاداش و مزد از خدا، این کار ناپسند و از مصادیق شرک عملی است.
برای مطالعه در این زمینه می توانید به کتاب اخلاق در قرآن اثر ایت الله مکارم شیرازی، ج1، ص 280 به بعد و گناهان کبیره اثر شهید دستغیب ، ج1، ص 61 به بعد مراجعه نمایید.

پی‌ نوشت ‌ها:
1. آیت الله دستغیب، گناهان کبیره، دفتر نشر فرهنگ اسالامی، ج1، ص 68.
2. مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ج 1، ص 296، مدرسه امام علی بن ابیطالب علیه السلام، قم، 1379ش.
3.علامه نراقی، معراج السعاده، انتشارات دهقان،ص 453.
4. همان، ص 479.