فاصله زمانی ما با معصومین

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
مطلبی را که گفته اید، در برخي موارد صحيح است زیرا در نحوه گزارش اخبار و نقل احادیث در فرقه­های اسلامی متاسفانه به روشنی مشاهده می­شود که گاهی بدون هیچ توجیه عقلانی از فرد یا گروه یا واقعه­ای به طور صحیح گزارش و تبیین نشده، گاهی خلاف آن گزارش شده است، اما اين بدان معنا نيست كه پس تمام روايات را كنار بگذاريم.
دانشمندان و علماء طبق حدیث پیامبر (ص) عمل می­کنند که فرمود: سخن ما را در صورتی قبول کنید که مطابق قرآن و مخالف با آن نباشد. اگر چنین نبود، آن حدیث را رها کنید و به آن اعتنا ننمایید. (1)
علما و اندیشمندان شیعه این حدیث را به عنوان یک قاعده درباره مورد اعتماد قرار دادن اخبار و احادیث دانسته­اند. شرط اول پذیرش اخبار و روایات و عمل به آنها به این است که مخالف قرآن نباشد.
علاوه بر این شرط­های دیگری هم برای این مطلب گفته­اند، که با توجه به آنها گزارشگران اخبار و احادیث را مورد جرح و تعدیل قرار داده و اخبار دروغ و جعلی را شناسایی می کنند و اخبار صحیح را به کار می­گیر­ند. وقتی اسناد و مدارک اخبار و حوادث تاریخی به این نحو مورد تحقیق و بررسی قرار گیرد، از اطمینان و صحت بیشتری برخوردار خواهد بود. از این رو حدیث نزد محدّثان و فقیهان به هشت بخش تقسیم می­شود که هر بخش را نام خاصّی است که به ترتیب ذکر می­شود:
مشهورترین اقسام حدیث عبارتند از:
1-"متواتر": حدیثی را گویند که عده زیادی آن را نقل کرده باشند، چنان که به خودی خود و بدون قرینه مفید علم و یقین باشد.
2-"خبر واحد": از حیث شمار ناقلان به حدّ تواتر نرسد، البته اگر چند نفر مثلاً سه یا چهار نفر آن را نقل کرده باشند، آن را "متضافر" خوانند.
3-"مسند": حدیثی است که واسطه های متعدد بین راوی و معصوم(ع) به نام و نشان معیّن و مشخّص باشد. پس اگر کسی که یکی از معصومین(ع) را ندیده و بدون واسطه از آن معصوم نقل کند یا این که بگوید از مردی (به صورت مجهول) و او از فلان معصوم روایت کند، حدیث مرسل خواهد بود؛ یعنی بعضی از واسطه های نقل حدیث، حذف شده اند.
پس "مُرسل" حدیثی است که واسطه های آن به معصوم متّصل نباشد.
4-"حَسَن" حدیثی است که راوی آن امامی ممدوح نزد بزرگان شیعه بوده، گرچه عدالتش ثابت نشده باشد، به شرط این که مذمّت مقبولی از او نشده باشد.
5-"حدیث موثّق" آن است که در خلال سندش یکی یا بیشتر از یکی، عامی مذهب [سنّی] باشد که بزرگان شیعه راست گویی او را تأیید کرده باشند.
6-"ضعیف" حدیثی است که دارای شرایط احادیث صحیح و حَسَن و موثّق نباشد. (2)
7- اما" حدیث صحیح" حدیثی را گویند که تمامی افرادی که در سلسله سندآن هستند، اولا شیعه دوازده امامی باشند.
دوم: عادل باشند.
سوم: ضابط باشند ؛یعنی در ضبط و ثبت الفاظ حدیث به طور صحیح گزارش کرده باشند.
چهارم: سند حدیث به معصوم (ع) متّصل باشد.
بنا بر این وقتی حدیثی از نظر حدیث شناس به عنوان صحیح و اطمینان آور شناخته می­شود که علاوه بر دارا بودن این چهار، شرط افراد گزارش کننده نیز موردشناسایی و تحقیق قرار می گیرند. چنانچه شبهه­ای در رفتار در دوران زندگی آنها نباشد، این حدیث از نظر حدیث شناس صحیح و اطمینان آور است و از امام معصوم (ع) صادرشده است. در غیر این صورت این حدیث صحیح به شمار نمی­آید و از اقسام دیگر حدیث به حساب می­آید.
کسی می­تواند حدیث شناس متخصص باشد که در دو علم رجال و درایه تخصص داشته باشد.
جهت اطلاع بیشتر به کتاب های علم الحدیث و درایه الحدیث استاد کاظم مدیر شانه چی مراجعه شود.
پی­نوشت­ها:
1. اصول کافی، ج1، ص 69.
2. غلامحسین مصاحب، دایره المعارف فارسی، ج اوّل، ص 836؛ معارف و معاریف، ج 4، ص 425 - 424، با اقتباس و تلخیص.