تعددزوجات

پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
به چند نکته توجه فرمائید:
1. دین اسلام برنامه کامل و جامع زندگی است که ضامن سعادت و خوشبختی انسان در هر دوجهان می باشد و هرگز نگاهی یک بعدی به زندگی افراد ندارد ، دنیا و آخرت را در کنار هم مطلوب می داند (1) و لذا نه ترک دنیا به بهانه آخرت را می پذیرد و نه فدا نمودن آخرت را برای آبادانی دنیا قبول می کند، بلکه در طول زندگی توجه به هر کدام را متناسب با جایگاه و نقشی که هر کدام در حیات و رشد و تکامل انسان به دنبال دارد توصیه و سفارش می نماید،و اتفاقا از آنجائی که شعار اسلام این است که «الدنیا مزرعه الآخره » حاکی از اهمیت دنیا و توجه ویژه اسلام به حیات دنیوی می باشد. لذا خداوند بسیاری از برکات خود را در همین دنیا به مؤمنان وعده می دهد (2) و لذا حیات طیبه ای که خداوند در مقابل عمل صالح و ایمان وعده می دهد مقید به آخرت نیست و شامل دنیا نیز می شودلذا خداوند می فرماید: «هر زن و مردى كه كارى نيكو انجام دهد، اگر ايمان آورده باشد زندگى خوش و پاكيزه‏اى بدو خواهيم داد». (3) سعادت حیات جاویدان در آخرت در گرو طی موفقیت آمیز و با نشاط و موفق حیات دنیوی می باشد .و لذا افسردگی و یا بی انگیزگی و اضطراب و تشویش از منظر دینی تحت هیچ شرایطی مطلوب نبوده و به معنای خروج از حد تعادل زندگی آرمانی دینی می باشد،که البته راه جلوگیری و همچنین درمان آن در معارف دین بیان شده که در نکات آخر اشاره می شود.
2. در برنامه تربیتی اسلام زن و مرد نقش مکمل یکدیگر را بر عهده دارند و در کنار یکدیگر می توانند به آرامش دست یابند (4) که با آن مسیر سعادت را با سرعتی مضاعف طی خواهند کرد لذا دین اسلام نسبت به ازدواج دختران و پسران به ویژه در سنین جوانی توصیه اکید دارد. (5) قانون اولیه دین برای هر فرد داشتن همسر می باشد .و از طرفی انسان را به گونه ای خلق نموده که ازدرون نسبت به جنس مخالف خود کشش وگرایش شدیدی داشته و به دنبال آن جهت تامین این نیاز درونی خود برای تشکیل خانواده تلاش کند.
3. اگر چه ازدواج یک قانون کلی و مطلوب خداوند می باشد، اما از آنجائی که اجرای این قانون کلی در اختیار انسان می باشد و اراده انسان نیر در تحقق چنین پیوندی نقش دارد به هر دلیل این امکان وجود دارد که برای عده بسیاری موقتا شرایط ازدواج فراهم نگردد و یا حتی به ندرت ممکن است فردی تن به ازدواج ندهد ،این موارد به معنای خواست خداوند و یا نقص دین نمی باشد بلکه عوارض عدم عمل به توصیه های دینی و سفارشات الهی می باشد ،انتخاب نادرست افراد و یا جامعه و ممکن است چنین فرصتی را از برخی افراد گرفته و یا حد اقل به تاخیر بیاندازد.
4. اما خداوند که می دانست با وجود چنین گرایش قدرتمندی در انسان اعم از زن و مرد به دلائل مختلف باز هم همیشه هستند افرادی که علارغم میل شدید به داشتن همسرولی باز هم از طریق حلال و مشروع فعلا فرصت تامین غریزه جنسی خویش را از مسیر درست نداشته باشند لذا یا دچار افسردگی شده و زندگیشان مختل می شود (که معمولا افراد مقید ومتدین چنین می شوند )و یا در صورتی که تقید دینی نداشته باشند به گناه مبتلا می شوند ،که هیچکدام خواست خداوند نمی باشد ، لذا خداوند جهت پیشگیری از این آفات ، برای افرادی که امکان ازدواج نداشته اند مجموعه ای از راهکارها و توصیه ها از طریق اهل بیت (ع) ، بیان فرمودند که در نکته آخر به برخی از آنها اشاره می شود که در راس آنها توصیه به عفت می باشد (6) که عمل نمودن به این نکات باعث می شود: اولا: آفت مجرد ماندن به فرصتی ویژه جهت رسیدن به رشد وتکامل شخصیتی و اخلاقی تبدیل شود. اینگونه نیست که مجرد ماندن به معنای هدر رفتن عمر باشد بلکه اگر انسان درهمان حال نیز به وظائف و تکالیف خود عمل نماید نه تنها خلاء همسر و تکیه گاه ،مانع رشد وتعالی او نخواهد شد بلکه می تواند خود فرصتی باشد جهت پرورش نفس او .
ثانیا:به کارگیری این راهکارها و توصیه ها مانع ایجاد افسردگی و تشویشها از یک سو و گرایش به گناه از سوی دیگر شد.لذا اگر فردی در چنین شرایطی به افسردگی مبتلا می شود ناشی از عدم آشنائی او به سفارشات دینی است نه صرف مجرد ماندن ، والا با به کار گیری این توصیه ها نه خود فرد دچار مشکل می شود و نه اطرافیان را با مشکلی مواجه می کند و نه مزرعه دنیای او خالی از محصول باقی می ماند .
5. ظاهرا شما برداشت نادرستی از توصیه عالمان دینی که به تبع قرآن افراد را در چنین شرایطی به توکل و صبر و تحمل و عفت سفارش می نمایند نموده اید ،زیرا اصل توصیه و سفارش به صبر و تحمل و عفت و توکل که در قرآن برای افراد مجرد بیان شده (7) به معنای دست روی دست گذاشتن و تسلیم محض سرنوشت شدن و پرهیز از تلاش و کوشش جهت بهبود وضع موجود نیست بلکه اساسا صبر و تحمل و توکل در منظر الهی توکل و صبری فعال و توأم با تلاش و کوشش جهت رشد و پیشرفت در شرایط خاص می باشد. (8)
6. اگر چه بر اساس تفاوتی که در نوع نیاز به همسر بین زن و مرد وجود دارد اسلام به مرد این اجازه را می دهد که در صورت نیاز می تواند بیش از یک همسر انتخاب نماید و اگر چه یکی از دلائل چنین اجازه ای به مردان حمایت عاطفی و روحی و جسمی از زنان بی شوهر و ایجاد تکیه گاهی برای آنان می باشد، ولی در جامعه امروزی ما این مشکل فقط به خاطر تک همسری بودن مردان نیست بلکه وجود مردان مجرد متعدد و بالارفتن سن ازدواج حاکی از نوعی نگرش غلط به اصل مقوله ازدواج می باشد که تک همسری تنها یک جنبه آن است .ولی به هر حال چند همسری در دین اسلام حقی است که زنان و دختران بی شوهر حق مطالبه آن را دارند و هرگز قانونی بر علیه زنان به شمار نمی رود نمی باشد.
7. می پذیریم که متولیان امر ازدواج در ترویج فرهنگ دینی کوتاهی نموده اند و هم اکنون نیز دستگاه های تبلیغاتی نظیر صدا و سیما نیز تحت تاثیر جو غالب و نگرش عمومی منفی جامعه نسبت به تعدد زوجات بر خلاف فرهنگ دینی ،بد عمل نموده و هم اکنون نیز جهت گیری ضد ارزشی به آن دارند که هرگز به صلاح جامعه نمی باشد، عوام زدگی آفتی دامنگیر و فراگیر است که اصلاح آن بسیار زمانبردار می باشد ،ولی نباید از بیان حقیقت و تلاش جهت اصلاح جامعه ناامید شد ،ولی بپذیرید که جدای از بحث فرهنگی، حتی در بین زنان متدین نیز پذیرش این مطلب که زنی دیگر در کنار آنها به عنوان همسر دوم شوهرشان قرار گیرد ،وجود ندارد ،تا چه رسد به عموم زنان در جامعه اسلامی ،و زمانی که در جامعه ما برخی از نمایندگان خواستند طرح چند همسری را به صورت یک مساله قانونی در مجلس مطرح کنند ،چرا در مقابل اعتراض زنان متاهل ،هیچ یک از زنانی که اندیشه شما را داشتند و یا مشکل بی همسری داشتند حاضر به دفاع از این طرح نشدند ، در حالی که همین زنانی که به خاطر نداشتن شوهر ،در معرض آسیب قرار دارند ،می توانستند و اکنون نیز می توانند نسبت به رفع چنین نگرش غلطی در جامعه و دفاع از حق قانونی و شرعی خود اقدام نمایند ، به هر حال این واکنش ها حاکی از عدم آمادگی جامعه و نیاز ضروری به بستر سازی و تلاش جهت درک و پذیرش قوانین حیاتی اسلام در این زمینه می باشد. اما می پذیریم که در عصر حضور امام معصوم در جامعه و در سایه تکامل عقلی و رشد عقلانیت و هدایت الهی امام معصوم در جامعه چنان چه عموم مردم تحت تربیت الهی آنها فرهنگ دین را می پذیرفتند غالب این مشکلات یا بوجود نمی آمد و یا رفع می شد.
8. اگر چه بالارفتن سن برای دختران قبل از ازدواج به نوعی نگران کننده می باشد ولی با توجه به بالا رفتن متوسط سن ازدواج در جامعه حتی تا قریب 30 سالگی نباید در شرایط کنونی فردی که در چنین محدوده سنی و حتی اندکی بالاتر قرار دارد احساس کند که دیگر فرصت ازدواج موفق با پسری مجرد برای او از بین رفته است بلکه لازم است با ایجاد روحیه نشاط وطراوت و بالابردن مهارتها و توانائی های رفتاری و اخلاقی خود و معرفی توانائی های خود به دیگران و شرکت فعال در جمع های زنانه و فامیلی و دوستان زمینه شناساندن خود به دیگران را فراهم نموده و مینه معرفی خود به افراد جویای همسر مطلوب فراهم گردد و لذا نباید در این سنین به هر ازدواجی با هر شرایطی تن داد ولی به هر حال اگر سن به حدی رسید که دیگر امید ازدواج با فرد مجرد و در شرایط عادی نیست متناسب با شرایط دین راه ازدواج به عنوان همسر دوم و ... را منع نکرده است.
9. اما راهکارهای دینی که در روایات اهل بیت جهت حفظ روحیه نشاط و شادابی و جلوگیری از افسردگی و انزوا طلبی در عین حفظ عفت وخویشتن داری در مورد جوانان و بویژه دختران مجرد به صورت مختصر بیان می شود که در صورت تمایل به آشنائی بیشتر به منابع معرفی شده مراجعه فرمائید:
1. بالابردن شناخت و معرفت نسبت به خود و جایگاه خود در نظام خلقت و ظرفیت های معنوی موجود در درون خود که می توان آنها را شکوفه نمود.
2. رسیدن به خود باوری و اعتماد به نفس و فهم این حقیقت که می توان توانائی های خود را افزایش داد و ارتقاء بخشید.
3. ارتباط با خداوند و ایجاد رابطهای قلبی با او بوسیله نماز و روزه ... و ایجاد قدرت نفس و توان خویشتنداری در مقابل هواهای نفسانی
4. انتخاب دوستان و همنشینان مناسب و ارتباط صمیمی با آنها و
5. استفاده از خوشی های حلال و سرگرمی های حلال و به کار گیری عوامل نشاط آفرین مثل ورزش(شنا، پیاده روی، و...)/گردش(رفتن به دل طبیعت ، نگاه به سبزه و ...)/مسافرت/زیارت /سیاحت/خوردن خوراکی های نشاط آور مثل عسل/شرکت در مسابقات تفریحی و...
6. پرورش ارزش های اخلاقی و رفتاریی (مثل ترک گناه /توبه/نظم در کارها/احترام و رعایت حقوق پدر و مادر/ کار/ خوش خلقی /آرایش و پیرایش جسم و استفاده از عطر (البته با رعایت ضوابط دینی) و ... . (9)
جهت مطالعه بیشتر و دقیقتر به کتاب «حکمت نامه جوان» اثر آیت الله محمدی ری شهری مراجعه فرمائید.

پی نوشتها:
1. بقره (2) آیه 201.
2. اعراف (7) آیه 96.
3. نحل (16) آیه 97.
4. بقره (2) 187.
5. نور (24) آیه 32.
6.نور(24) آیه 33.
7. همان.
8. نجم (59) آیه 33.
9. محمدی ری شهری ،حکمت نامه جوان ، ص75 الی 145، نشر دارالحدیث،1384 ش.