پرسش در مورد معاد

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در برخي از احاديث آمده است كه مثلاً هر کس این دعاها و تسبیحات را بخواند مثل این است که تازه از مادر متولّد شده، و هیچ گناهى نداشته و ... اما بايد ديد مراد دقيق از حديث چه بوده و سخن امام ناظر به چه مطلبي است حال در اين زمينه بايد توجه باشيد كه هيچگاه مراد امام آن نيست كه شخص به صرف تلفظ يك آيه يا دعا از تمامي گناهان بخشيده شده و حقي از خدا يا ديگران بر عهده وي نمي باشد لذا
اولاً : اجر و ثواب اعمال موقوف به قبولی آن است و قبولی دعا و عبادات، آداب و شرایطی دارد بر اين اساس ثواب­ و فضایلی که برای برخی عبادات، اذکار و ادعیه و قرائت سوره­های قرآن در مفاتیح یا سایر کتب و روایات ذکر شده، ناظر به عباداتی است که به نحو اتمّ و اکمل انجام گیرد و آداب و شرایط آن محقق گردد.لذا بين ميزان ثواب موهبتي از جانب خداوند با عمل شخص ، رابطه مستقيم وجود دارد آنچنان كه خداوند در برخي از آيات، پذيرش عمل را منوط به تقوا و نيتي خالص و مي فرمايد: "إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقين" (1) يا در روايتي از پيغمبر اكرم (ص) نقل شده كه مي فرمايد"انما الاعمال بالنیات وانما لکل امری مانوی" (2) جز اين نيست كه ملاك و اعتبار پذيرش كارها نزد خداوند، بستگى به نيت‏ها دارد. براى هر كسى آن خواهد بود كه نيت كرده است ".
ثانياً: شأن واهمیت هر عملی به میزان دارا بودن حقیقت و به اعتبار روح آن عمل است لذا اگر چه خواندن اذکار و ادعیه و قرآن در هر حال ثواب دارد و در دراز مدت اثر وضعی روی قلب و روح انسان می‌گذارد، ولی ثواب اصلی و تأثیر عمقی آنها زمانی است که موجب بیداری دل و خروج از غفلت و ظلمت و گمراهی گردد به عبارت ديگر آن همه ثواب هایی که نقل شده، هرگز مفهومش این نیست که انسان آنها را به صورت اوراد بخواند و تنها به زبان قناعت کند، بلکه خواندن برای فهمیدن، فهمیدن برای اندیشیدن، و اندیشیدن برای عمل است،‌مثلاً تأکید فراوان بر تلاوت سورة حمد به این خاطر است که توجه و تدبّر در محتوای آن، به انسان روح و ایمان می‌بخشد؛ او را به خدا نزدیک می­کند؛ صفای دل و روحانیت می­آفریند؛ ارادة انسان را نیرومند و تلاش او را در راه خدا و خدمت به خلق افزون می­سازد و میان او و گناه فاصله می­افکند. (3)
لذا هیچ گناهی بدون توبة کامل مورد عفو و بخشش قرار نمی­گیرد.كه البته بعد توبه كامل به حكم حديث: "التائبِ من الذنب کمن لا ذنب له" (4) همة گناهان گذشته­اش محو می­گردد.
ثالثاً:گاهی عمل بسیار نیک را با ثواب و پاداش فراوان به جا آورده، اما بعد از آن، با عمل دیگری همه آنها و حتی برخی از اعمال دیگر را که انجام داده است، نابود می­کند؛ بنابراین مراقبت پس از عمل نیز بسیار مهم است. این بدان خاطر اهمیت دارد که انسان تصور نکند با انجام یک عمل، بهشت را برای خود تضمین نموده و می‌تواند هر کاری انجام دهد. لذا خداوند در خطاب به پيامبر خود مي فرمايد:"ای پیامبر به مردم بگو من بدعت گذار در میان پیامبران نیستم و نمی­دانم که (فردای قیامت ) با من و شما چه خواهد شد". (5)
حال با اين بيان روشن مي شود كه زماني اين بيان با عدالت خدا منافات دارد كه شخص در طول عمر خود به هر گناهي دست زده و بعد آن خداوند با يك ذكر و دعا از جانب شخص،بخواهد تمام آثار آن را از بين برده و هيچ فرقي بين او و ديگري قائل نشود حال با توجه به آنكه خود توبه واقعي با شرائط بيان شده، داراي آثار خاصي است، مي تواند آثار برخي از گناهان را از بين ببرد.
در پايان ذكر اين نكته ضروري است كه اينگونه روايات فقط شامل گناهاني مي شود كه حق خداونددر آن مطرح بوده آن هم حقوقي كه وعده عذاب در جهنم داده شده است. لذا شامل حقّ النّاس، گناهانى که حدّ شرعى و يا جبرانى، مانند قضا و کفّاره دارد نمي شود و شخص بايد حق الناس را اداء كند و يا حد بر او جاري و قضا و كفاره را پرداخت نمايد.(6)
پي نوشتها:
1. مائده (5) آیه 27.
2. خرمشاهی، بهاء الدین، پیام پیامبر، چ منفرد ، تهران، 1376 ه ش ، ص 327.
3. مكارم شيرازي، تفسیر نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1379ش. ج 1، ص 5.
4. ثقة الاسلام كلينى، الكافي، چ دار الكتب الإسلامية ،تهران 1365 ه ش ، ج 2، ص 435
5. احقاف (46) آیه 9.
6. سايت (http://persian.makarem.ir/estefta/?mit=856)