آیا گناه هایی که تا به حال کرده ام در کارنامه اعمالم ثبت شده.تکلیف کار خوب وبدم در این سال ها چیست؟ چگونه باید مرجع خود را انتخاب کنم؟شما چه کسی را پیشنهاد میکید؟ازمرجع تقلید فوت شده هم میتوان تقلید کرد؟
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی و مذهبی
پاسخ سؤال 1:
پسرها از نظر سن وقتی به 14 سال و 6 ماه برسند، بالغ شده اند. بنابراین، شما تا کنون 14 سال و 2 ماه و 23 روز دارید. از نظر سن، بالغ نشده اید؛ ولی علایم بلوغ سه تا است:
1. روییدن موی درشت بالای عورت (آلت)؛
2. محتلم شدن؛ یعنی خواب شهوی دیدن و بیرون آمدن منی؛
3. اتمام 15 سال قمری که تقریباً به سال شمسی 14 سال و 6 ماه می باشد.
هر یک از سه علامت زودتر محقق شود، بلوغ حاصل شده و باید نمازها و وظایف شرعی را عمل نمایید. (1)
پاسخ سؤال 2:
تكليف هاى شرعى، از زمان بلوغ بر انسان سنگينى مى كند. زمان بلوغ، زمانى است كه نوجوان به مرحله اى از رشد جسمانى رسيده باشد كه بتواند مورد تكليف قرار بگيرد. علامت بلوغ يا رشد جسمانى، احتلام است. نوجوانى كه در خواب محتلم شود، بالغ شده است. در اين زمينه، نظر شما را به اين روايت جلب مى كنيم: در زمان خلافت خليفه دوم (عمر بن الخطاب) زن ديوانه اى را كه عمل زشتى انجام داده بود، نزد عمر آوردند. عمر دستور داد او را رجم (سنگسار) كنند. على (ع) مطلع شد و نزد عمر آمد و به او گفت: «أما علمت أنّ القلم رفع عن ثلاث: عن الصبى حتى يحتلم و عن المجنون حتى يفيق و عن النائم حتّى يستيقظ؛ (2) مگر نمى دانى كه از سه طائفه قلم تكليف برداشته شده:
- از بچه تا وقتى كه محتلم شود؛
- از مجنون تا وقتى كه سالم شود؛
- از انسان خوابيده تا وقتى كه بيدار شود.
بنابراين، بچه تا به حدّ بلوغ نرسيده، تكليفى ندارد و اگر گناهی مرتکب شده باشد، عقوبتی ندارد. امّا بچه اگر كار خوبى يا عبادتى انجام دهد، براى او درپرونده اش ثبت مى شود. بر اساس روايات، پرونده كودكان، قبل از بلوغ براى انجام دادن كارهاى خير، باز است. از رسول گرامى اسلام نقل شده است: هنگامى كه بچه «بسم اللّه الرحمن الرحيم» را بياموزد، خداوند او و معلّم و پدر و مادر او را مورد مغفرت و عفو خود قرار مى دهد. (3)
امام موسى بن جعفر از رسول خدا (ص) نقل مى فرمايد: «بچه هاي تان را وقتى كه هفت ساله شدند، به نماز خواندن امر كنيد».(4)
امام سجاد دستور مى داد بچه ها نماز مغرب و عشا را با هم بخوانند. (5) يعنى نماز عشا را زودتر از موعدى كه عرب ها مى خوانند، بخوانند.
امام صادق به ابوهارون فرمود: «ما بچه هايمان را به تسبيح فاطمه زهرا امر مى كنيم؛ چنان كه آنان را به نماز امر مى كنيم». (6)
امير مؤمنان فرمود: «نماز را به بچه هاي تان بياموزيد و هنگامى كه هشت ساله شدند، از آن ها بخواهيد حتماً نمازشان را بخوانند». (7)
علامه مجلسى مى فرمايد: در اين كه عبادات بچه ها قبل از تكليف، داراى ثواب و مشروع است يا فقط جنبه تمرينى دارد، اختلاف است. شيخ طوسى و محقق و جماعتى از علما، قول اوّل را قبول دارند و اين قول، صحيح تر است. بنابراين، عبادات بچه ها، داراى ثواب است و استحباب دارد. (8)
پرونده بچه ها و نوجوانان قبل از بلوغ، براى انجام كارهاى خوب و مستحب باز است و براى آن ها و پدران و مادران و معلمان آنان، ثواب نوشته مى شود؛ ولی اگر گناهی مرتکب شدند، برایشان نوشته نمی شود.
پاسخ سؤال 3:
در رسالههای توضیح المسائل مراجع آمده است: تقليد از مجتهدی جايز است كه علاوه بر مرد بودن، بالغ و حلال زاده و شيعه دوازده امامی باشد و شرايط زير را نيز داشته باشد. چنين مرجعي را بايد براي تبعيت انتخاب كرد:
1. زنده باشد. بنابراين، ابتدائاً نمیشود از مجتهدی که از دنیا رفته، تقليد كرد؛ ولی اگر از مجتهد زندهای تقليد كند، سپس آن مرجع از دنيا برود، اگر وی اعلم از مجتهدان زنده باشد، بايد به تقليد او باقی بماند و در صورت مساوی بودن، با اجازه مجتهدان زنده میتوان به تقليد از مجتهد مرده باقی بماند.
2. عادل باشد. منظور از عدالت، ملكه نفسانيه يا تقوا و حالت خداترسی باطنی است كه انسان را به انجام واجبات وادار كند و از ارتكاب گناهان كبيره يا اصرار بر گناه صغيره باز دارد.
3. حريص به مال، قدرت و رياست دنيا نباشد.
4. در فهميدن حكم خدا، از همه مجتهدان عصر خويش عالِم‌تر باشد و يا حد اقل با آن ها مساوی باشد. (9)
برای شناختن مجتهد اعلم، سه راه وجود دارد:
اوّل: خود انسان اهل علم باشد و بتواند مجتهد اعلم را بشناسد.
دوم: دو نفر عالِم عادل كه میتوانند مجتهد اعلم را بشناسند و تصديق نمايند؛ البته به شرطی كه دو نفر عالِم عادلِ ديگر با گفته آنان مخالفت ننمايند.
سوم: عدهای از اهل علم كه میتوانند مجتهد اعلم را تشخيص دهند و از گفته آنان اطمينان حاصل میشود، مجتهد يا اعلم بودن كسی را تصديق كنند. (10)
ممكن است تشخيص اعلم مشكل باشد و چند نفر مجتهد به عنوان مراجع هم سطح معرفی شوند.
مراجعی كه موجود هستند و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بعد از رحلت آیت الله اراکی، به عنوان مراجع مورد توجه انتخاب و اعلام کردند، عبارتاند از حضرات آيات: خامنهای، شبيری زنجانی، وحيد خراسانی، مكارم شيرازی، بهجت، فاضل لنکرانی و تبریزی که سه مرجع اخیر، از این جمع رحلت کرده اند. آیات عظام دیگری مانند: آیات عظام صافی، سيستانی و... وجود دارند که اگر چه در این انتخاب نیامدهاند، اما آنان نیز به عنوان مراجع، مورد نظر هستند.
حال اگر شما یکی از این افراد را به عنوان اعلم می شناسید، یا روحانی شهر به عنوان اعلم معرفی کرده است، از همان تقلید نمایید و اگر نمی توانید تشخیص دهید، از هر کدام که تقلید نمایید، کفایت میکند و صحیح است.
پاسخ سؤال 4:
تقلید از مرجعی که فوت شده است، جایز نیست؛ اما کسی که در زمان زنده بودن مرجع از او تقلید می کرده، بعد از فوت او می تواند با اجازه از مرجع زنده اش، بر مرجع فوت شده باقی بماند. (11)
پی نوشت ها:
1. امام خمینی، توضيح المسائل، مسئله 2252.
2. بحار الانوار، ج 5، ص 303.
3. همان، ج 89، ص 257.
4. همان، ج 85، ص 132.
5. همان، ج 79، ص 364.
6. همان، ص 328.
7. همان، ج 85، ص 131.
8. همان، ص 132.
9. امام خمینی، توضيح المسائل، مسئله 2.
10. همان، مسئله 3.
11. همان، مسئله 9.
