پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
نماز در قرآن آمده؛ ولی کیفیت و تعداد رکعات آن در قرآن ذکر نشده و در روایات بیان گردیده است. (1) نکته ی دیگر این که به اعتقاد شیعه امامیه، هیچ کس جز نبی اکرم (ص ) حق تشریع، تفسیر و تبیین احکام الهی را ندارد. پیامبر از طریق اتصال به منبع غیب، از احکام الهی مطلع می‌شدند و مأمور به تبلیغ این احکام بودند. پس از پیامبر طبق نص و تصریح ایشان، ائمه (ع ) برای تبیین احکام الهی (و نه تشریع آن) منصوب شدند، اگر ائمه (ع) حکمی یا کیفیت عملی را بیان میکنند، تنها بیان حکم الهی و نحوه عمل و سیره رسول اکرم (ص) است.
امامان ما نحوه نماز خواندن را آن گونه که پیامبر میخواند به ما آموختند. بدین‌سان ما آن گونه نماز میخوانیم که پیامبر میخواند. شیعیان کیفیت نماز و اصل آن را از پیامبر آموختند و به گونهای عمل میکنند که او عمل کرد. این مسئله نه تنها در نماز، بلکه در بسیاری از احکام دین است.
امام صادق(ع) فرمود: «خداوند متعال پیامبرش حضرت محمد (ص) را به معراج برد. جبرئیل اذان گفت (به همین شکلی که شیعه اذان می‌گوید) و نماز را به پیامبر آموخت، به همین کیفیت و شکلی که شیعه نماز میخواند. در تشهد به او فرمود: بر خودت و بر اهل بیتت درود بفرست. پیامبر گفت: «صلی الله علیّ و علی اهل بیتی». (2)
در روایت دیگر اسحاق بن عمار از امام موسی بن جعفر (ع) دربارة کیفیت نماز سؤال کرد، حضرت فرمود: اولین باری که پیامبر (ص) نماز خواند، در معراج در برابر عرش الهی بود و به او چگونگی وضو و تکبیر و حمد و رکوع و سجود و ذکرهای نماز آموخته شد. (3) بنا بر این روش کنونی نماز از سوی پیامبر و بر اساس عمل کرد او و در بیان ائمه بیان شده. بخصوص این که در این رابطه از امام صادق نقل شده که فرمود رسولخدا در شب معراج با آبی که در سمت راست عرش بود وضوء نمود وبه نماز ایستاد بعد از خواندن سوره حمد و توحید به او خطاب شد دست هایت را فرود آور وبر زانوهایت بگذار وبه سوی عرش من نگاه کن. رسول خدا گفت: وقتی نگاه کردم عظمتی را دیدم که از هیبت آن از هوش رفتم و حالت مدهوشی به من دست داد آن گاه به من الهام شد که بگویم سبحان ربی العظیم و بحمده. پس از گفتن آن ذکر به هوش آمدم بعد به من گفته شد به سوی بالا نگاه کن. نگاه کردم حقیقتی را دیدم که از هیبت وعظمتش به رو افتادم. سپس به من الهام شد که بگویم: سبحان ربی الاعلی وبحمده. پس از گفتن این ذکر به هوش آمدم و نشستم. دو باره در پی دیدن آن عظمت با صورت افتادم. ولی بعد از خواندن ذکر یاد شده دوبار ه برخواستم وپس از لختی نسشتن به پا ایستادم. در این حال به من گفته شد سوره حمد و سوره قدر را بخوان. آنگاه مثل نوبت اول رکوع و سجده بجا آوردم. بعد به من گفته شد برخود واهلبیت خویش درود فرستد. آنگاه دیدم که عده ی از انبیا در برابر من ایستاده اند به من گفته شد بر آنها سلام نمایم. (4)
از این روایت بدست می آید که شکل و صورت نماز در همان آغاز به همین نحو به پیامبر تعلیم شده است از این رو عارف برزگ وحکیم نکته آموز امام خمینی با اشاره به این روایت گفته است: از این روایت معلوم می شود که نماز نقشه تجلیات حق و نحوه حرکت اعضا بدن به هنگام رکوع و سجود و قیام و قعود تابع نحوه ظهور جمال محبوب است. (5)
نکته ی دیگر این که نماز یکی از بهترین و زیباترین عباداتی است که رابطه انسان با خدا را تحکیم میبخشد و میتوان گفت بهترین موضوعی است که به عنوان وظیفه عبودیت و بندگی به درگاه خداوند متعال در دست ما خداپرستان است. شکل موجود آن بهترین و زیباترین شکل پرستش است. و حرکات و سکنات و گفتهها در نماز بسیار پر معنا و پر محتوا است. حتی اذان و اقامه ما مسلمانها دارای معنا و محتوای عالی است.
چه این که کیفیت و شکل و نحوه خواندن نماز تعبدّی است. پیامبر(ص) که با عالم وحی اتصال و ارتباط داشته، کیفیت آن را برای ما بیان کرده و فرموده: "صلّوا کما رأیتمونی أصلّی؛ (6) همان گونه که من نماز میخوانم، شما نیز بخوانید".
پس شکل نماز را پیامبر به ما آموخته است. امّا حکمت این که چرا به این شکل تعیین شده، بر ما معلوم نیست. آن هم حکمتی داشته که از آن بی اطلاعیم.
در این رابطه در منبع ذیل نکته ای بیان شده. (7)
پی‌نوشت‌ها:
1. ر،ک: صدوق، علل الشرایع، نشر دار الحجه، بیروت 1416 ق، ج2، ص 10.
2. همان، ج1، ص 9.
3. همان.
4. صدوق، علل الشرایع، نشر دار الحجه، بیروت 1416 ق، ج1ص9
5. امام خمینی سر الصلاة، نشر موسسه آثار امام، 1370 ش، ص104.
6. محمد امین صادقی، پیامبر اعظم در نگاه عرفانی امام خمینی، نشر موسسه نشر آثار امام خمینی، 1386 ش، ص112 تا 115 و ص 329 و نیز: غلامعلی نعیم‌آبادی، نماز زیباترین الگوی پرستش، نشر بوستان کتاب قم ، ص 35، و شیخ طوسی تهذیب الاحکام، ، دار الاضواء، بیروت، ج 2، ص 60، ح 3.
7. محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، نشر دارالاحیا التراث العربی بیروت 1403 ق، ج 82، ص 2.
