مرجع تقلید

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
تقلید از ضروریات زندگی انسان است ، چه عالم باشد و چه جاهل ، نیاز جاهل به تقلید در زندگی روزمره اش محتاج به بیان نیست و نیاز عالم به تقلید به این جهت است که هر دانشمندی دایره دانش او به قسمت ناچیزی ازاحتیاجات او محدود است ، مثلاً دانشمند در طب در ساختمان خانه اش باید مقلد مهندس و معمار ساختمان باشد و اگر سوار هواپیما شد مقلّد خلبان و اگر سوار کشتی شد پیروی بی چون و چرای ناخدا باشد.
بنا بر این ، کسی که ایمان به دین دارد و می داند در دین برای او وظایف و تکالیفی معین شده است ، به حکم عقل و فطرت خود ملزم است نسبت به آن وظایف یکی از سه راه را انتخاب کند:یا تحصیل علم به آن ها کند و یا از عالِم به آن ها پیروی کند و یاجانب احتیاط را مراعات کند و در صورتی که نه عالم به آن وظایف است و نه اهل احتیاط، راه منحصر به پیروی ازنظریات عالم و دانشمند به آن احکام است و اگر دانشمندان در آن احکام اختلاف نظر داشتند، از نظر اعلم آن ها پیروی کند. (1)
حال از آنجا كه فرد مقلد آشنا به ملاكات احكام نبوده در نتيجه نمي تواند درستي يا نادرستي يك حكم را تشخيص داده و يا از بين چند فتواي مختلف يكي را به عنوان حق و منطبق با واقع انتخاب كند چرا كه در اين صورت خود از مجتهدين بوده و نيازي به تقليد و رجوع به ديگري نداشت بر اين اساس در اينگونه موارد عقل حكم مي كند در ميان چند مرجع يكي را به عنوان عالم تر از همه انتخاب كرده و در مسائل پيش رو از وي تقليد نمايد آنچنانكه افراد در سائر امور نيز اينگونه عمل مي نمايند لذا مثلاً شخصي كه در رشته مهندسي تخصصي نداشته، هيچگاه در صدد آن نيست كه نظر تخصصي چند مهندس را كه از ملاكات نظر آنها مطلع نيست، جمع كرده و در نهايت با نظر خويش و بدون هيچ تخصصي فقط با نگاه به ظواهر يكي را اعمال نمايد
بر اين اساس راه معقول و منطقي در اين زمينه آن است كه شخص يا خود متخصص و يا به عبارتي مجتهد باشد و يا در بين چند مرجع يكي را به عنوان اعلم انتخاب نموده و در مسائل مختلف بر اساس نظريات وي عمل نمايد كه البته اين مسئله در برخي از روايات نيز به آن اشاره شده است آنچنانكه از امام صادق (ع) روايت شده كه فرمود: "...الْحُكْمُ مَا حَكَمَ بِهِ أَعْدَلُهُمَا وَ أَفْقَهُهُمَا وَ أَصْدَقُهُمَا فِي الْحَدِيثِ وَ أَوْرَعُهُمَا وَ لَا يَلْتَفِتْ إِلَى مَا يَحْكُمُ بِهِ الْآخَر..." (2) اگر در میان فقیهان و محدثان اختلاف افتاد، حکم و فتوای قابل قبول ویژه عادل ترین، فقیه ترین، راست گوترین و پرهیزکارترین آنهاست; آن را بگیر و عمل کن و به حکم و فتوای دیگری توجه نکن
البته شخص مي تواند در مسائل مختلف از هر مجتهدي كه خود تشخيص به اعلميت وي در آن مسئله مي دهد عمل نمايد؛ مثلاً يكي در مسائل حج از ديگري تخصص بيشتر داشته اما ديگري در مسائل مثل خمس تخصص بيشتري دارد ، حج فرد مكلف مي تواند مسائل حج را از اولي و مسائل خمس را از دومي تقليد نمايد اما مهم آن است كه بعد تقليد، مادامي كه اعلميت آن مرجع مثلاً در حج ثابت است نمي تواند وي را تغيير داده و در مسائل حج از ديگري پيروي نمايد. (3)
پي نوشت ها
1. بني هاشمي، سيد محمد حسن،توضيح المسائل مراجع، چ دفتر انتشارات اسلامي،قم 1386 ه ش ، ج 1 ، ص 12.
2. مرحوم کلینی ،الكافي،چ دار الكتب الإسلامية، تهران، 1365 ه ش ، ج 1 ، ص 67.
3. بني هاشمي، سيد محمد حسن، توضيح المسائل مراجع، چ دفتر انتشارات اسلامي، قم 1386 ه ش ، ج 1، ص 15.