غيبت

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
غيبت از گناهان كبيره و مشتمل بر حقّ الناس و حقّ اللّه است ; يعني كسي كه غيبت مي كند, هم به غيبت شونده ظلم مي كند و هم به قانون خدا بي احترامي مي كند; از اين رو هم بايد آن شخص را راضي كند و هم خدا را راضي كند.
رضايت خدا با توبه و عذر تقصير به درگاه خدا بردن حاصل مي شود:«وَ هُوَ الَّذي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئات؛او كسى است كه توبه را از بندگانش مى‏پذيرد و بديها را مى‏بخشد».(1)
اما در مورد رضایت غیبت شونده امام صادق علیه السلام می فرماید:« فَإِنِ اغْتَبْتَ فَبَلَغَ الْمُغْتَابَ- فَلَمْ يَبْقَ إِلَّا أَنْ تَسْتَحِلَّ مِنْهُ- وَ إِنْ لَمْ يَبْلُغْهُ وَ لَمْ يَلْحَقْهُ عِلْمُ ذَلِكَ فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ لَه؛اگر غیبت نمودی ،در صورتی که به گوش غیبت شونده رسید، باید حلالیت بطلبی . اگر به گوش او نرسید و ندانست، برای او از خداوند طلب بخشش نما».(2)
علمای ما فرموده اند:
اگر به شخص غيبت شونده دسترسي دارد و مفسده اي بر رضايت طلبي از او مترتب نمي شود, او را راضي كند و از او معذرت بخواهد, ولي اگر به او دسترسي ندارد يا اگر به او بگويد, مفسده اي به وجود مي آيد, لازم نيست او را راضي كند یا صدقه و کفاره ای بدهد، بلكه براي او دعا و استغفار كند.
در غيبت توبه و طلب مغفرت براي غيبت شده كافي است.(3)
اما در مورد بخش دوم سؤال توجه شما را به مطلبی از کتاب "اخلاق در قرآن" معطوف می دارم:
غيبت سبب مى‏شود كه حسنات غيبت كننده به نامه اعمال غيبت شونده، و سيئات غيبت شونده به نامه اعمال غيبت كننده منتقل شود، چنان كه در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‏خوانيم كه فرمود:
«يُؤْتى‏ بِاحَدٍ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُوقَفُ بَيْنَ يَدَىِ اللَّهُ يُدْفَعُ الَيْهِ كِتابُهُ فَلا يَرَى‏ حَسَناتِهِ فَيَقُولُ الهِى لَيْسَ هذا كِتابِى فَانِّى لا ارَى‏ فيها طاعَتى‏ فَقالَ انَّ رَبَّكَ لا يَضِلُّ وَ لا يَنْسى، ذَهَبَ عَمَلُكَ بِاغْتياب النَّاسِ ثُمَّ يُؤْتى بِآخَرَ وَ يُدْفَعُ الَيْهِ كِتابُهُ فَيَرى‏ فيها طاعاتٍ كَثيرةٍ، فَيَقُولُ الهى ما هذا كِتابى فَانِّى ما عَمِلْتُ هَذِهِ الطَّاعاتِ، فَيَقُولُ: انَّ فُلاناً اغْتابَكَ فَدُفعَتْ حَسَناتُهُ الَيْكَ؛
روز قيامت كسى را در دادگاه عدل الهى حاضر مى‏كنند، و نامه اعمالش را به دست او مى‏دهند، نگاه مى‏كند حسنات خود را در آن نمى‏بيند، عرضه مى‏دارد :خدايا! اين نامه عمل من نيست، زيرا طاعات خود را در آن نمى‏بينم، خداوند به او مى‏گويد: پروردگار تو نه گمراه مى‏شود و نه چيزى را فراموش مى‏كند. طاعات تو به سبب غيبت مردم از بين رفت، سپس ديگرى را مى‏آورند و نامه عملش را به دستش مى‏سپارند، در آن طاعات زيادى مى‏بيند كه انجام نداده بود. عرض مى‏كند: خداوندا! اين نامه عمل من نيست، چرا كه من اين طاعات را انجام نداده‏ام، خداوند مى‏فرمايد: فلان كس تو را غيبت كرد، بدين سبب حسناتش به تو داده شد».(4)
البته این در صورتی است که توبه نکرده و حلالیت نطلبیده باشد اما اگر توبه نموده و رضایت غیبت شونده را جلب نماید، ان شاءالله روایت شامل حالش نمی شود.
برای اطلاع بیش تر به کتاب :1."اخلاق" سید عبدالله شبر،2."چهل حیث" امام خمینی ،3."اخلاق الهی" مجتبی تهرانی،رجوع نمایید.

پی نوشت ها:
1.شوری(42) آیه 25.
2.علامه مجلسی،بحار الأنوار،.موسسه الوفاء ،بیروت،1404ق، ج‏72، ص242.
3. آيت الله تبريزي، استفتاآت ،سوال 1006.
4.مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن،مدرسه امام علی بن ابیطالب علیه السلام،قم،1379، ج‏3، ص 116.