حفظ قرآن

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
قرآن، در جامعه اسلامی از قداست و احترام خاصی برخوردار است . دستور عمل زندگی مسلمانان و رمز عبادت و بندگی آنان می‌باشد، از این رو حفظ تمام یا بخشی از آن (که مستلزم انس و ارتباط است) موجب امتیاز و افتخار می‌باشد.
معصومان علیهم السلام نیز به این امر اهتمام می ورزیدند.در احوالات حضرت امام رضا عليه السّلام نقل شده که ایشان در حفظ قرآن اهتمام فوق العاده‏اى داشت‏.(1)
در روایات نیز به این امر سفارش شده است ،به خصوص اگر با مشقتی باشد که سعی و تلاش فرد را بطلبد .
فضيل بن يسار مى‏گويد از امام صادق (ع) شنيدم :
إِنَّ الَّذِي يُعَالِجُ الْقُرْآنَ لِيَحْفَظَهُ بِمَشَقَّةٍ مِنْهُ وَ قِلَّةِ حِفْظٍ لَهُ أَجْرَانِ ؛ (2)
كسى كه به دليل كمى حافظه‏اش به سختى تلاش مى‏كند تا قرآن را حفظ كند ،دو پاداش خواهد داشت.
از امام صادق عليه السلام نقل شده : از زمره دعاهاى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله اين است:
«خدايا !رحمتت را بر من نازل فرما كه تا زنده هستم، از گناهان دورى كنم. به آنچه موجب رضايت تو است چشم بدوزم. خدايا! چنان كه قرآن را به من آموخته‏اى، دلم را پيوسته حافظ آن قرار ده، مرا به تلاوت آن به گونه اى كه باعث خوشنودى تو است وادار كن. خدايا! ديدگانم را به قرآن روشن، سينه‏ام را با آن باز، دلم را به آن شاد گردان. زبانم را به قرآن گويا ساز، بدنم را بر عمل كردن به آن وابدار و مرا به آن نيرو ده، زيرا كه تمام نيرو و قدرت‏ها از آن تو است».(3)
یکی از اهداف حفظ قرآن، آشنایی با معانی و مفاهیم آن است که اثرش را با سعی و تلاش حافظ قرآن، در عمل به برنامه های این کتاب زندگی نشان می دهد.
کسانی که حافظ قرآن هستند، معمولاً با معانی و مفاهیم آن نیز آشنا می‌شوند . سعی می‌کنند آن را سرلوحه زندگی خود قرار دهند.
امام صادق(ع) می‌فرماید: "کسانی که قرآن را حافظ هستند و به آن عمل می‌کنند، با فرستادگان و سفیران با عظمت الهی خواهند بود"(4).
افزون بر این در روایات متعددی بر حفظ قرآن، تأکید شده،‌ پیامبر گرامی اسلام می‌فرماید:‌"کسی که نعمت حفظ قرآن، به وی عطا شده و تصور می‌کند نعمتی بهتر از آن وجود دارد و به افرادی عطا شده، شکر نعمت الهی را به جا نیاورده است"(5). امام صادق(ع) می‌فرماید: "حاملان (حافظان) قرآن، عارفان اهل بهشت هستند"(6).
حفظ قرآن، به عنوان یک سنّت و عبادت بزرگ، همیشه میان مسلمانان، مورد توجه بوده، همان طور که در زمان پیامبر(ص) موجب امتیاز بود، (7) حتی در صدر اسلام، شخصیت افراد، تا حد زیادی بستگی به مقدار حفظ آیات قرآن داشت.(8)در عصر ما نیز سبب امتیاز است، چون ویژگی‌هایی که برای حفظ قرآن یادآور شدیم، مخصوص زمان حضرت نمی‌باشد، بلکه مربوط به تمام زمان‌ها و قرون است.
حفظ آیات قرآن فواید و آثار بسیاری دارد که تنها یک مورد آن در زمان پیامبر بیش تر کاربرد داشته است و آن مصونیت قرآن از تحریف بود؛ زیرا حفظ قرآن توسط بسیاری از مسلمانان موجب می‌شد قرآن از خطر تحریف در امان بماند. اما غیر از این مورد، آثار و نتایج بسیار در هر زمان خواهد داشت که هر یک می تواند از اهداف حفظ قرآن باشد،‌ از جمله:
1ـ قرآن کتاب زندگی است . درس‌های زندگی و خوشبختی و احکام الهی در این کتاب آسمانی بیان شده، روشن است حفظ آیات قرآن، یعنی این کتاب را همیشه به همراه داشتن و استفاده از آن برای خوشبختی، به خصوص آن که، به صورت ذهنی و در خاطر انسان است . در این صورت، هر جا نیاز به آیه و یا هدایت و یا کلام الهی برای راهگشا بودن در زندگی بود، فراهم است.
2ـ قرآن کلام خداوند با بشر است . انسان چون آیات را تلاوت می‌کند، باید این احساس در او ایجاد شود که خداوند با او سخن می‌گوید. چه خوب است انسان با حفظ آیات قرآن و به خاطر آوردن آن، احساس کند همیشه خداوند در حال سخن گفتن با او است.
3ـ آیات قرآن دارای نورانیت و معنویت خاصی است . مطمئناً برای کسی که آن را حفظ کرده، برکات و آثار به دنبال دارد؛ زیرا حفظ قرآن موجب ایجاد انس و الفت با آن می‌شود. روشن است اُنس و اُلفت با کلام خداوند و آیات هدایت ‌بخشی قرآن، موجب نورانیت در دل و قلب انسان می‌شود. هرچه اُنس و الفت بیش تر باشد، نورانیت درونی انسان بیش تر می‌شود.
روشن است موارد مذکور و برکات بسیار دیگری که می‌تواند در حفظ آیات الهی وجود داشته باشد، مانند زیاد شدن روزی اختصاص به زمان پیامبر ندارد.
توصیه می شود در این زمینه با صبر و حوصله پیش روید. بر خود حفظ قرآن را تحمیل نکنید. در آن بر خود سخت نگیرید که زدگی بیاورد. سعی کنید حفظ به صورت طبیعی و با فهم و تکرار آیات باشد تا برای شما شیرینی آیات خودنمایی کرده و اشتیاق پیدا کنید . متناسب با شدت اشتیاق پیش بروید.
پی نوشت ها:
1. عطاردى، زندگانى چهارده معصوم عليهم السلام‏، اسلاميه‏، تهران‏، 1390 ق‏، چاپ اول‏، ص 418 .
2. شيخ صدوق، ثواب الأعمال، انتشارات شريف رضى قم، 1364 هجرى شمسی، ص 103 .
3. علامه طباطبائى ،سنن النبى صلى الله عليه و آله، ترجمه‏ محمد هادى فقهى‏،اسلاميه‏، تهران‏، 1378 ش‏، چاپ هفتم‏، ص353 .
4. علامه مجلسى‏، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، اسلاميه‏، تهران‏، ج 56، ص 171.
5. محمدی ری شهری، میزان الحکمه،دارالحدیث، ج 3، ص 2522.
6. ثقة الاسلام كلينى، الكافي،دار الكتب الإسلامية تهران، 1365 هجرى شمسی،ج2، ص 606 .
7. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه،‌ انتشارات اسلامیه ، ج 11، ص 24.
8. همان، ص 22 به بعد.
اگر جشن های مذکور متناسب با مجالس لهو و لعب باشد، موسیقی که در آن نواخته می شود ، حرام باشد.اگر رقصی صورت می گیرد و باعث تحریک شهوت شود و یا همراه با فعل حرام باشد و یا مفسده ای دیگری داشته باشد، شرکت در چنین جلسات اگر تأیید کار حرام محسوب شود ،حرام می باشد.(1)
پی نوشت:
1. آیت الله خامنه ای، اجوبة الاستفتائات، ص256، سوال 1167.