آیا خدا وجود دارد؟-چرا باید نماز بخوانم؟

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی و مذهبی
براي اثبات وجود خدا از راه هاي متعددي مي توان كمك گرفت كه ساده و منطقي ترين آن ها اثبات از طريق عقل است. همواره بشر از طريق عقل، موجودي فوق تمام موجودات عالم را اثبات كرده و نام آن را خدا مي گذاردبر این اساس یکی از راه های عقلی و در عین حال ساده و عمومی خداشناسی، راه تفکر در نظام آفرینش است. این راه در قرآن کریم و احادیث اسلامی مورد اهتمام واقع شده، چنان که پیوسته مورد توجه متکلمان نیز بوده و در دوره معاصر، ‌اهمیت بیش تر یافته است. (1) در این میان وجود نظم در جهان طبیعت را نمی توان انکار کرد. همه علوم و دانش های طبیعی بر وجود نظم در جهان گواهی می دهند. حال، آزادی تحقیق ما اجازه می دهد که بپرسیم چرا این قوانین وجود دارد، یعنی ما چگونه می توانیم وجود این نظم و ترتیب و سودمندی قوانین طبیعی را توجیه کنیم ؟ در این مورد دو فرض بیش تر وجود ندارد:
1. این نظم و ترتیب نتیجه توسعه و ادامه عالم طبیعت است که نخست در نتیجه یک تصادف به وجود آمده است.
2. نظم و تربیت موجود در طبیعت نتیجه طرح دقیقی است که آن را ایجاب کرده است.
فرض نخست باور نکردنی است، پس باید فرض دوم را پذیرفت و به وجود آفریدگار و مدبر دانا و توانای جهان اذعان نمود.
سه عنصر اصلی یعنی هیدروژن، اکسیژن و کربن مواد اولیه اجسام زنده را تشکیل می دهند. مقداری ازت و کمی عناصر دیگر نیز با سه عنصر فوق ترکیب یافته اند. در جسم ساده ترین و کوچک ترین حیوان ها میلیون ها اتم های عناصر مزبور وجود دارد که به نسبت ها و شکل های خاصی با هم ترکیب یافته اند.
اگر با حساب احتمالات، امکان تصادف و ترکیب این عناصر را حساب کنیم ،خواهیم دید که نتیجه به قدری کوچک است که می توان گفت صفر است. حال عالی ترین حیوانات یعنی انسان را در نظر بگیریم که می خواهد قوانین طبیعت را کشف و یا در آن ها مداخله کند! آیا ممکن است که این موجود تصادفاً از ترکیب خود به خود عناصر به وجود آمده باشد؟! (2)
امام صادق در قسمتی از گفتار مفصل خود به مفضل بن عمرو در زمینه خداشناسی و دلایل آن، نظم و اتقان موجود در جهان را یاد آور شده و فرموده است:
«نخستین عبرت ها و دلایل بر وجود خداوند، آفرینش این جهان و تألیف و نظم حاکم بر اجزای آن است، زیرا اگر با فکر و اندیشه خود در آن تأمل کنی و با عقل و خرد خویش داوری نمایی، جهان را چون خانه ای می یابی که همه وسایل و ساز و برگ های زندگی در آن آماده شده است. آسمان چونان سقف این خانه، و زمین چونان بساط و فرش این خانه، ستارگان بسان چراغ ها، معادن، ذخایر و اندوخته های آن می باشند. هر چیزی در جایگاه مناسب خود قرار داده شده است. انسان مالک این سرای است که انواع حیوانات و گیاهان در خدمت او و برای تأمین نیازهای او قرار داده شده اند. این نظم و ترتیب دلیلی آشکار بر این است که جهان بر اساس تقدیر، حکمت و نظم و هماهنگی طراحی و آفریده شده ، آفریدگاری یکتا این نظم و تألیف را پدید آورده است.»(3)
بر این اساس اصل وجود موجودی قدرتمند که اداره کننده این جهان بوده، برای نوع بشر امری مسلم و غیر قابل انکار بوده است كه البته نام آن (خدا)، عنواني اعتباري است كه شايد قومي ديگر آن موجود فوق را با نامي ديگر بشناسند. اما مهم راهي است كه بشر براي شناخت استفاده مي كند
و اما در مورد نماز توجه داشته باشید که دلائل لزوم نماز برای کسی است که اصل وجود خدا را پذیرفته و به وجوب دستورات وارده از جانب خدا ایمان و باور داشته باشد. لذا به هیچ عنوان از کسی که به این پیش فرض ها ایمان و باور ندارد، انتظار نداریم به این اخبار وارده درباره وجوب نماز و...اعتماد و تمسک کند چرا که راه حل صیحیح و منطقی را در این میان، ابتدا تحقیق و قبول این پیش فرضها و در نهایت بازگو کردن فلسفه و اسرار نماز و یا تقدس و ... می دانیم چرا که با فرض عدم قبول این پیش فرضها و به تبع آن عدم نماز و ... ، توضیحی در این باره بی فائده است حال بر فرض قبول دلائل مطرح شده در باب وجود خدا ، باید گفت:از آنجا که خداوند وجودی نامحدود و پیراسته از هر گونه نقص و نیاز است، هيچ گونه احتیاجی به پرستش ما ندارد؛ لذا پرستش و عبادت او فی الواقع وسیله تکامل و سعادت ماست و دستور او به عبادت، یک نوع لطف و مرحمت و راهنمائی خواهد بود که ما را به کمال شایسته برساند.لذا در احادیث به برخی از آثار نماز از قبیل قرب معنوی، آرامش شخص و...اشاره می کنند که همگی به انسان بر می گردد آنچنانکه در حدیثی امیر المومنین علی (ع) نقل شده که فرمود" الصلوة قربان لکل تقی" (4) نماز وسیله تقرب هر پرهیز کاری به خداوند است" یا در حدیث دیگری از پیغمبر اکرم (ص) نقل شده که از یاران خود سؤال کرد: اگر بر در خانه یکی از شما نهری از آب صاف و پاکیزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شستشو دهید، آیا چیزی از آلودگی و کثافت در بدن او می‏ماند؟ در پاسخ عرض کردند، نه. حضرت فرمود: نماز درست همانند این آب جاری است. هر زمان که انسان نماز می‏خواند، گناهانی که در میان دو نماز انجام شده است، از بین می‏رود». (5)
به علاوه آنکه منطقي ترين دليل ما بر پذيرش حكم آن است كه اين دستور به عنوان تكليفي ديني از مجاري منطقي و قابل اعتماد شريعت به ما رسيده است. در نتيجه، عمل به اين دستور همانند هر دستور ديگر تعبدي شرعي، لازم و منطقي و معقول است. اگر معيار منطقي بودن يك حكم را يافتن علل طبيعي، بهداشتي و دنيايي آن بدانيم، بايد گفت چه بسا نتوان براي بسياري از دستورات قطعي دين دليلي از اين دست يافت لذا بر فرض برای نماز هیچ دلیلی جزء همین دستور خدا نداشته ، باز هم به آن عمل کرده و خود را ملزم به انجام آن می دانیم.
پی نوشت ها:
1. برهان نظم در الهیات مسیحی تاریخ و تحول ویژه ای دارد. جهت آگاهی از این مطلب به کتاب خدا در فلسفه یا کتاب علم و دین نوشته ایان باربود رجوع کنید.
2. کلوور مونسما، اثبات وجود خدا،ترجمه احمد آرام، چ علمی فرهنگی،بی تا،ص 179ـ180.
3. مجلسي،محمد باقر، بحارالانوار، چ موسسه الوفاء، بيروت1404‌ق، ج 3، ص 62.
4. سید رضی، نهج البلاغه، چ دارالهجره.قم بي تا، حکمت 136.
5. شیخ حر عاملی،وسائل الشیعه،آل البیت،قم،1409ق ، ج 3، ص 7.