سلام می خواهم در رفتارم تجدید نظر کنم اما ایرادات بسیاری دارم و سردرگمم که از کجا شروع کنم ؟اول باید تهمت را ترک کنم یا دروغ را ؟بداخلاقی را اصلاح کنم یا ایرادات دیگرم را؟لطفا راهنماییم کنید چطور باید اراده لازم را ایجاد کنم مثلا خوب می دانم بد اخلاقی چقدر زیانبار است اما چگونگی برطرف کردنش را نمی دانم ؟اگرهم برای اطلاع بیشتر به کتابی احتیاج دارم معرفی کنید
پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
درود بر شما که به دنبال حقیقت و راه رسیدن به کمال هستید و اولين مرحله تغییر یعنی « بيداري از خواب غفلت و توجه به غافل بودن خويش » را پشت سر گذارده اید. پس از آن مي بايست عزم خود را جزم كرده و تصميم قاطع بگيرید كه هميشه تابع خواست خداوند بوده و همواره در صدد انجام تكاليف الهي باشید, چه در اموري عبادي و چه در امور اجتماعي و ديگر ابعاد زندگي . هر قدمي كه بر مي دارید و هر سخني كه مي گویيد و هر برنامه اي كه دارید، نخست ببينید آيا رضاي خداوند در آن مي باشد يا نه. اگر قدم هاي اوليه را بردارید، زمينه براي دريافت برنامه ادامه مسير، فراهم خواهد شد.
1. رذايل اخلاقى و از جمله دروغ و غیبت و تهمت و ... از جمله بیماری هایی هستند که برای درمان آن باید علت آن را ریشه یابی کرد. یعنی براى ريشه كن كردن اين صفات رذيله نخست به سراغ ريشه ها برويم، چرا كه تا ريشه ها قطع نشود، اين نهال شوم همچنان پابرجاست. مثلا باید فهمید اگر انگيزه دروغ گويى ضعف ايمان نسبت به توحيد افعالى است، بايد پايه هاى ايمان را تقويت كرد، خدا را قادر بر همه چيز دانست، رزق و روزى و موفقيت و عزّت و آبرو را به دست او بدانيم، تا ضعف هايى كه سبب توسل به دروغ مى شود برطرف گردد و اگر انگيزه آن حسد و بخل و كبر و غرور است بايد به درمان آن ها پرداخت و به يقين اگر اين ريشه ها تدريجاً قطع شود، چيزى جز صداقت و راستى باقى نخواهد ماند.
و از سوى ديگر بايد روى پيامدهاى سوء زيانبار رذایل اخلاقی مثل دروغ و تهمت و... كه سبب تيره روزى و بدبختى و رسوايى در دنيا و آخرت مى شود انديشيد، و به يقين هر كس در اين ها به ويژه در روايات پر محتوايى كه در اين زمينه وارد شده درست بينديشد تأثير مهم بازدارنده اى دارد همچنین اگر اشخاصى كه مبتلا به اين رذيله اخلاقى هستند از دوستان ناباب و دروغگو و محيط هايى كه آن ها را به دروغ تشويق مى كند بپرهيزند سريع تر درمان مى شوند، همان گونه كه پرهيز از افراد آلوده به بيمارى هاى جسمى و محيط هاى آلوده به ميكرب بيمارى ها سبب سرعت بهبود اين بيمارى خواهد شد.
بنابراین رسالت علم اخلاق، شناسایی صفات خوب و بد و بیان راه های تحصیل صفات خوب و مبارزه با صفات ناپسند است. از میان راه هاى گوناگون، یک راه بهترین و کارآمدترین است. براى رسیدن به این راه لازم است بدانید که "آن چه براى انسان از آب و هوا و غذا مهم تر و ضرورى تر است، عنصر آگاهى است".
امام خمینى (ره ) می فرمایند: اولین قدم براى تهذیب نفس , تفکر است , و تفکر عبارت است از آن که انسان لااقل در هر شبانه روز مقدارى ـ حتى اگر کم باشد ـ فکر کند. (1)
علمای اخلاق گفته اند: در ابتدا باید صفات خوب و بد را شناخت. پس از آگاهی یافتن از آن لازم است بر اصلاح صفات ناپسند و جایگزینی صفات شایسته تصمیم جدی به عمل آید.
2. عالمان اخلاق برای ریشه دار کردن فضایل، به تبدیل حالات اخلاقی به ملکات اخلاقی تأکید دارند ؛ یعنی باید صفات و ویژگی هایی درونی را به ملکات تبدیل کرد، به گونه ای که در انجام اعمال نیک و خیر نیاز به تأمل نباشد و تردید در آن ها نکند.
ایشان در بحث از تبدیل صفات به ملکات غالباً راهکارهایی برای صفات خاص دارند. یعنی چگونه کمک به دیگران را به صورت ملکه در آوریم، یا چگونه راست گویی در ما ملکه شود، چگون حسد را از خود ریشه کن کنیم و . . . یعنی به بررسی یک یک صفات و چگونگی تحصیل فضایل و تبدیل آن به ملکات نفسانی و ریشه کردن یک یک رذایل پرداخته اند؛ زیرا هر یک از آن ها راهکارهای خاص دارد.
در این زمینه مطالعه کتاب اخلاق در قرآن اثر آیت الله مکارم شیرازی را به شما توصیه می کنیم.
3. دوست عزیز! برای انجام یک عمل پسندیده و یا ترک یک عمل زشت باید دارای اراده سالم و قوی باشید. اراده سالم از شاخص های متعدّدى تشکیل یافته که به عنوان قوام و اسباب تأثیرگزار در تقویت اراده شناخته می شوند. همچنین عواملى که فقدان آن ها موجب ضعف اراده مىشود و وجودشان اسباب تقویت آن را فراهم می کند. در صورت نیاز به سخن در این باره در مکاتبات بعدی بفرمایید تا بیان کنیم.
در این زمینه مطالعه کتاب "معجزه اراده" اثر خانم وجیهه آذرمى از انتشارات انجمن اولیاء و مربیان، را توصیه می کنیم.
پی نوشت :
1. امام خمینی، چهل حدیث، موسسه نشر آثار امام خمینی، ص 1.
