رد مظالم

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
مظالم عباد عبارت است از حقوق مالى و بدهى‏هايى كه از راه ظلم و ستم و زور و اشتباه از قبيل دزدى، غصب، كم فروشى، و امثال اينها جمع آورى شده و به عهده انسان آمده كه اگر عين آن ها موجود است، بايد خود آن ها را بدهد و اگر مصرف و تلف شده، بايد مثل يا قيمت آنها را بدهد. چون منشأ به دست آمدن آنها ظلم و تجاوز عمدى يا سهوى بوده است، به آن ها مظلمه و مظالم عباد گفته‏اند. در هر صورت حكم آنها همان است كه بيان شد.
حضرت آيت الله فاضل فرموده است: «مظالم عباد اصطلاحاً به اموال و بدهى‏هايى گفته مى‏شود كه انسان از روى ظلم و بى عدالتى از بندگان خدا گرفته و نپرداخته است و حكم شرعى آن اين است كه اگر صاحب آن ها را مى‏شناسد، بايد عين اموال را به آن ها بدهد و اگر عين، تلف و مصرف شده، بايد مثل يا قيمت آن ها را بپردازد.
اگر صاحب آن ها را نمى‏شناسد و معلوم نيستند اين اموال و بدهى‏ها در ذمه شخص باشد، از مصاديق مجهول المالك مى‏شود. یعنی مالی که مالک آن ناشناخته است. ضمناً آنچه در ماشين‏هاى عمومى و مسافربرى يا در مغازه‏ها از مشترى يا در مسافرخانه و امثال آن جا مى‏ماند و پولى كه اشتباهاً و اضافى به انسان داده مى‏شود و بعداً متوجه مى‏شود يا بدهى و خسارتى كه شخص به ديگرى وارد كرده و مثلاً ضرر مالى يا بدنى كه موجب ديه شده و جبران نكرده و آنچه از اين قبيل امور است، همه دَين است كه اگر طرف را مى‏شناسد واجب است به هر نحو او را راضى كند و اگر او را نمى‏شناسد، بايد پس از يأس از شناسايى صاحب آن به عنوان مجهول المالك و مظالم عباد به فقير غير سيد صدقه داده شود. همچنين حقوق مالى كه انسان به ديگران مديون شده (مثل نفقه زن و اجرت كارگر و حتى كتك زدن به كودك خود كه موجب ديه شده باشد) و دسترسى به آن ها يا ورثه آن ها ندارد يا نمى‏تواند آن ها را شناسايى كند. در تمام اين موارد واجب است به مقدار يقينى به عنوان مجهول المالك و مظالم عباد به فقير غير سيد صدقه بدهند و خود را برىء ‏الذمه كند». (1)
پى‏نوشت‏ها:
1. آیت الله خامنه ای، سوال از دفتر ایشان. (0251-7746666).