بهشت وجهنم

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
پاسخ در دو محور بیان می شود :
الف(در باره سوال اول باید گفت :
تقریبا اکثریت انسان ها ی که در جهنم به سر می برد پس از تحمل عذابی موقت به بهشت می روند ،مثلا شخصی را در نظر بگیرید که ایمان آورده، ولی به خاطر ضعف ایمان‌، گناهان کبیره انجام داده،این فرد اگر توبه نکرده باشد ، با سختی جان دادن یا عذاب برزخ یا شفاعت یا تحمّل عذاب موقت جهنم پاک گردیده‌، به بهشت می‌رود ؛ درواقع عذاب برای او حکم تطهیر و درمان از پلیدی گناه را دارد واکثر انسان ها که آمیخته ای از خوبی ها وبدی ها را دارا هستند ،همین وضعیت را دارند ؛ زیرا مبنای برخورد خداوند با گنهکاران ، رحمت وبخشایش و گذشت است .آیات متعدد قرآن که از «غفور» و « رحیم» بودن خداوند نام برده ،می تواند اشاره به همین مطلب داشته باشد .
در قرآن کریم ، تصریح شده است‌: «إِن‌َّ اللَّه‌َ لاَ یغْفِرُ أَن یشْرَک بِه‌ِ وَیغْفِرُ مَا دُون‌َ ذَ َلِک لِمَن یشَآءُ؛ (1) خداوند [هرگز] شرک را نمی‌بخشد! و کم‌‌تر از آن را برای هر کس بخواهد [و شایسته بداند] می‌بخشد!».
معلوم است که اهل شرک عده کم ومعدودی هستند ،پس در اکثر گنهکاران زمینه عفو و یخشایش الهی وجود دارد .
اما در موردخروج برخى از اهل جهنم از آن مکان و ورودشان در بهشت روایاتى وارد شده است از جمله:
- اَنس گوید: رسول خدا فرمود: مردمى از آتش خارج مى‏شوند، (2)
- جابر گوید: رسول خدا آیه «فاما الذین شقواللّه‏» را خواند و فرمود: اگر خدا بخواهد مردم شقاوتمندى را از آتش خارج کرده و به بهشت وارد کند ،آن را انجام خواهد داد،(3)
- ابى بصیر گوید: از امام باقر شنیدیم فرمود: مردمى از آتش خارج مى‏شوند ... و به بهشت وارد مى‏گردند، (4).
البته عده ای از جهنمیان هم هستند که به عذاب ابدی گرفتار بوده ،امکان نجات از دوزخ را ندارند .
بنا بر آیات و روایات، بعضى از گناهان مانند شرک و کفر و نفاق موجب عذاب ابدى است و این در صورتى است که صاحب آن بدون توبه واقعى بمیرد.
پاره‏اى از افرادی که وعده خلود و جاودانگی در عذاب به آنها داده شده ،به علاوه مشرکان که به آن اشاره شد ، عبارتند از:
1. کسى که مؤمنى را عمدا به قتل رساند، (5)
2. کسى که با خدا و رسولش به مبارزه بر مى‏خیزد، (6)
3. کسى که خدا و رسولش را نافرمانى کند و به حدود و احکام الهى تجاوز کند، (7)
4. کافران و تکذیب کنندگان آیات الهى، (8)
5. مرتکبین گناه که آثار گناه سراسر وجودشان را گرفته باشد، (9)
6. مرتدى که کافر از دنیا برود. (10)
(البته برخی از مفسران، «خلود» را در بعضی از این آیات به معنای مدت طولانی تفسیر کرده‌اند، نه دائمی و همیشگی و این معنا بعید به نظر نمی رسد.)
در ضمن، با وجود این که براى این گونه گناهان جاودانگى در جهنم مقرّر شده ، ولى در توبه باز است .مرتکبین این گناهان در ارتباط فردى خود با خداى رحمان، به وسیله‏ توبه مى‏توانند کاملاً پاک شوند و از عذاب نجات پیدا کنند.
بنا براین اهل جهنم دو دسته هستند، بعضی برای همیشه در عذاب خواهند بود و بعضی برای مدت معینی که خداوند می­داند و به اندازه گناهانی که کرده اند.
این دسته بعد از طی کردن دوران عذاب چون سایر اعمالشان خوب بوده و اعتقاد وایمان داشتند، مشمول رحمت الهی واقع شده و به بهشت منتقل می شود.یعنی طول عذاب متناسب با گناهانى است که از شخص سرزده است.
اما در باره این که این عده وقتی بعد از کیفر از دوزخ وارد بهشت شدند در چه درجه ی قرار می گیرند ؟ باید گفت : بهشتیان واقعاً یک جامعه طبقاتی‌اند . هر کس به اندازة طهارت و ثروت معنوی و ایمانی خود که از دنیا با خود آورده، از درجات و طبقات برتر بهشتی برخوردار است . هر کسی که به لحاظ ایمان و تقوا فقیرتر است، از درجه کمتر برخوردار است.
بنابر این بهشتیان که از اول وارد بهشت شده‌اند، یکسان و در یک درجه نیستند، چه رسد به افرادی که بعد از گذراندن کیفر وارد بهشت می‌شوند. اینها هرگز با سایر بهشتیان در یک درجه نخواهد بود، گرچه از مواهب و نعمت‌های فراوانی بهشتی برخوردار می‌شوند.
از این رو با استناد به آموزه‌های وحیانی گفته شده: پاداش و کیفر اخروی چیزی جز تجسم اعتقادات و اعمال انسان نیست. از سوی دیگر تردیدی نداریم که همه اهل بهشت، از لحاظ اعتقاد و عمل در یک رتبه قرار ندارند، بنابر این وجود مراتب و مقامات گوناگون بهشتی ضروری است تا هر شخصی به فراخور مرتبه ایمان و عملی خویش در یکی از آنها قرار گیرد. (11)
ساکنان اصلی بهشت در درجه یکسان نیستند، چه رسد به آنهایی که بعد از کیفر گناه وارد بهشت می‌شوند.
ب)در باره سوال دوم باید گفت :
اولاً: باید توجه داشت گرچه بهشت درجات دارد و هر کسی در درجة خاص که بر اثر اعمال صالح خود به دست آورد قرار دارد،‌ولی تکامل نیز در آن جا به نحوی وجود دارد، بر همین اساس برخی گفته اند: به طور قطع تکامل در بهشت وجود دارد و بهشتیان هرگز در جا نمی‌زنند، بلکه در پرتوی عنایات الهی و الطاف ربانی روز به روز به ساحت قدسش نزدیک تر می‌شوند، و در مسیر قرب الى الله به پیشروی خود ادامه می‌دهند. گرچه در بهشت جای تکلیف نیست و انسان از رهگذر انجام تکالیف در آن جا تکامل نمی‌کند، ولی در پرتو اعمالی که در این جهان انجام داده‌اند ،همچنان به سیر تکاملی خویش ادامه می‌دهند. (12)
دوم: گرچه بی‌تردید درجات بهشت به اندازه کمالات وجودی افراد به آن ها تعلق می‌گیرد و رشد و ترقی و تکاملی که در بند پیشین اشاره شد، بدین معنا نیست که فردی از مرتبة خاص خود به مرتبة بالاتر از خود برسد و به اندازه فردی دیگر بشود که درجه‌اش کامل‌تر از اوست، بلکه بدین معناست که در قلمرو و درجة وجود مرتبه خاص خود در بهشت که از طریق اعمال صالح به دست آورده ،تکامل و رشد و ترقیاتی نصیب او خواهد شد. از این رو از امیر مؤمنان(ع) نقل شده :
«إنّ أهل الجنّة لیزدادون جمالاً وحُسناً کما یزدادون فی الدنیا قباحةً وهرماً؛ (13) اهل بهشت هر قدر زمان بر آن ها بگذرد ،جمال و زیبایی‌شان بیشتر می‌شود ،همان گونه که در دنیا با گذشت زمان زشتی و پیری آن ها افزایش می‌یافت».
بنا بر این در بهشت تکامل به مفهوم خاص وجود خواهد داشت.
پی‌نوشت‌ها:
1. نساء (4) آیه 48.
2. علامه طبا طبایی المیزان نشر دار الکتب الاسلامیه تهران 1375 ش ج 11، ص 39.
3. همان.
4. همان.
5. نساء ، آیه96.
6. توبه (9)، آیه 63.
7. نساء، آیه 14.
8 بقره (2)، آیه 39؛ تغابن (64)، آیه 10.
9. بقره، آیه 81.
10. همان، آیه 217.
11. محمد سعیدی مهر آموزش کلام اسلامی، نشر طه 1083 ش ج 2، ص 318.
12. ناصر مکارم پیام قرآن، نشر دار الکتب ا لاسلامیه تهران ج 6، ص 363.
13. همان، ص 365.