با سلام
پدرم کمتراز چهل روز پیش فوت کرده است. متاسفانه او در زمان حیاتش زمین ارثی پدری اش را بین سه خواهرش تقسیم نکرده بود. یکی از خواهرانش خیلی سال پیش (قبل از انقلاب) فوت کرده بود. به گفته خواهرم از دو عمه دیگرم شنیده بود که راضی است زمین را برادرش داشته باشد. حدود 15 سال پیش یکی دیگر از خواهرانش نیز فوت کرد. سال گذشته یکی از برادرانم از عمه زنده ام پرسید که از بابت زمین پدرم راضی است و او گفت که ما چون وضع برادرانمان خوب نبود گفتیم که زمین را برای ارتزاق خانواده اش داشته باشد. بعد از مطرح کردن آن با عکس العمل شدید خواهر و برادرهایم مواجه شد و از جائیکه پدرم پیر و از کارافتاده بود و همه کارها به نوعی به دست بچه هایش بود دیگر دنبال این حرف را نگرفت حتی سفارش هم نکرد که بعد از مرگش سهم عمه ام را بپردازند. با این حال آیا وظیفه ای بابت دادن سهم او بر گردن بچه ها هست؟ اگر عمه ام سهم دارد سهم او چقدر است؟ اگر خواهر و برادرهایم مخالف دادن سهم او باشند (که 100% هستند) تکلیف من که دختر آخری هستم و هیچکس به حرف من گوش نمی دهد چیست؟ آیا اگر سهم عمه ام را ندادند از ارثیه ای که به من می رسد سهمی از مال عمه ام در مال من و جود دارد و من مسئولم و باید سهم او را بپردازم ؟ اگر اینگونه باشد چطور باید محاسبه کنم؟ در ضمن چون پدرم زمین مادرم را فروخته بود به جای آن نصف زمینش را به نام او کرده بود. آیا ارثیه از جانب مادر برای دختر و پسر 1به 1 است یا 1 به 2؟

پرسشگر گرامی، با سلام و سپاس از ارتباط شما با این مرکز.
هر مقدار از زمین که مال خواهران دیگر بوده، اگر ثابت نشود که به برادرشان بخشیده اند، لازم است که به آن ها یا ورثه شان بگردانده شود و صرف این که خواهری گفته باشد، راضی است که زمین را برادرش داشته باشد یا برای ارتزاق خانواده داشته باشد، نشانه بخشیدن زمین به برادر نیست. بنابراین، وراث باید مقداری از زمین پدر را که مال خواهران است یا قیمت آن را قبل از تقسیم ارث، به مالکان آن یا وراثشان تحویل دهند.
تعیین سهم خواهران از زمین یادشده، نیاز به اطلاعات بیش تری دارد که در نامه شما وجود ندارد.
اگر سهم عمه ها پرداخت نشد و زمین تقسیم شد، شما وظیفه دارید حق عمه ها را از ارثیه خود پرداخت نمایید یا این که رضایت آن ها را جلب کنید. اگر رضایت دهند، همه مال برای شما حلال است.
اما محاسبه مقداری که باید پرداخت کنید، همان طور که عرض شد، نیازمند اطلاعات بیش تر از وضعیت به ارث رسیدن زمین به پدر و خواهرانش است که در نامه وجود ندارد.
اگر پدر سهم خودش از زمین را به نام مادر کرده است و به مادر داده، مادرتان مالک شده و شما اکنون مطابق قانون ارث، یعنی یک دختر و دو پسر از آن ارث می برید؛ اما اگر سهم خواهرانش را به مادرتان داده، مادرتان مالک آن نمی شود و شما باید زمینی را که ملک خواهران پدر است، به آن ها یا وراثشان برگردانید. (1)

پی نوشت:
1. آیت الله نوری همدانی، توضیح المسائل، م 2729.