چند سوال

پرسش 1:
چند سوال
شرح : باسلام وتشکر از شما به جهت پاسخگويي به سوالات 1- فلسفه حرام بودن رقص چيست؟ و آيا تفاوتي بين رقص محلي است؟
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
در مورد حرمت رقص، کيفيت و محدوده آن در بين مراجع نظرات متفاوتي وجود دارد که در انتها به آن اشاره مي شود لکن در اصل حرمت برخي از مصاديق آن اتفاق نظر وجود دارد و کسي از مراجع نيست که مطلقا رقص را جايز بداند؛ البته مباني و دلايل مراجع در فتواي به حرمت متفاوت است. در نتيجه در تعيين مصاديق حرام و جايز تفاوت هايي در بين اين بزرگواران وجود دارد.
اما در مورد علت حرمت رقص ( خصوصا رقص براي نامحرم ) مي توان به چند نکته اشاره کرد:
1. احکام اسلام مطابق مصالح و مفاسد واقعي است. اگر خداوند چيزي را حرام نموده، به جهت وجود مفاسدي است که در انجام آن عمل براي مکلف وجود دارد.
2. خداوند متعال براي سوق انسان به سمت مسير سعادت و رشد در او علاقه ها و اميالي را به صورت غريزي قرار داد تا انسان ها خود به سمت آنچه نياز دارند و براي طي مسير رشد و کمال بايد به آن برسند، حرکت کنند.
3. براي جلوگيري از افراط و تفريط در پيروي از اين اميال و براي بهره مندي کامل و صحيح انسان از اين اميال خداوند حد تعادلي را براي آن تعيين نمود، لکن چون سعادت انسان در گرو انتخاب اختياري اين مسير تعادل بود، خداوند در قالب دستورات عقلي و ديني، انسان را به رعايت اين حد تعادل توصيه نمود ،به گونه اي که رعايت دستورات الهي انسان را در مرز تعادل در مسير سعادت و کمال حفظ خواهد نمود.
4. يکي از قوي ترين اين اميال در انسان شهوت جنسي بوده و پيروي درست از آن ضامن حفظ نظام بشري بوده، لکن در زياده روي در پرداختن به شهوت آثار بد و مخربي وجود دارد که گاه اصل هدف خلقت انسان را تهديد مي نمايد . شديدترين و اکيدترين دستورات الهي در زمينه کنترل اين ميل قوي در انسان مي باشد. در نگاه ديني هر گونه تحريک و به هيجان وا داشتن اين ميل در انسان جز از طريق همسر مشروع انسان نهي شده است.
5. رقص در موادر خاص آن نيز يکي از همين عوامل تحريک شهوت جنسي انسان مي باشد . در نگاه ديني ممنوع بوده ؛ البته چون هدف جلوگيري از گناه و مانع شدن از تحريک جنسي ناصحيح است، برخي از مراجع رقص زن براي همسر خود را که متضمن گناهي نيست، جائز مي دانند.
6. اگر چه هستند کساني که به دلائل مختلف با رقصيدن تحريک شهواني نمي شوند اما چون همين کار آن ها مي تواند باعث تحريک جنسي ديگران و زمينه آلوده شدن شان را به گناه گرچه در آينده فراهم نمايد، به منزله تشکيل مجلس گناه محسوب مي شود. باز در انجام آن مفسده وجود دارد. حتي حضور در چنين مجموعه اي هم مي تواند حرام محسوب شود.
7. اگر شرايط به گونه اي باشد که نه خود تحريک شود و نه ديگري را به مفسده بيندازد، در شان مؤمن نيست که حرکات و اعمال و رفتاري را انجام دهد که نوعا از انسان هاي شهوتران و يا بي قيد و بند صادر مي شود و انجام آن انسان را به تدريج از ياد خدا و دور مي کند.
8. در عين حال براي پاسخ به بخش دوم سوالتان نظرات مراجع معظم معاصر را مختصرا ذکر مي نمائيم: در مورد رقص ( فرقي بين رقص محلي و غير محلي نيست ) بين فقها اختلاف نظر وجود دارد که برخي از نظريات چنين است.
ا : رقص به خودي خود اشکال ندارد (گرچه رقص از مصاديق لهو است وسزاوار است مؤمن از لهو اجتناب کند ) ولي اگر مشتمل برحرام ديگري ،مثل غنا وموسيقي وتحريک شهوت باشد، حرام است. (1)
ب : رقص زن براي شوهر و رقص مرد براي همسرش اشکال ندارد. (2)
ج : احتياط در ترک رقص و عدم حضور در مجلس رقص است، ولي رقص زن در مقابل شوهرش جايز است. (3)
د: رقص جايز نيست مگر رقص زن براي شوهرش. (4)
ه : آيت اللَّه بهجت و آيت اللَّه اراکي رقصيدن زن در مجالس زنان و حتي براي شوهر را جايز نمي‌دانند. (5)
بر اساس اين مطالب و نظرات و تنوع موارد رقص محلي مي توان حکم حليت يا حرمت رقص هاي محلي را بر اساس نظرات مختلف مراجع به دست آورد.
پي نوشت ها :
1 . آيت الله تبريزي، استفتاآت جديد ،ص219 ،س 1042 و ص222 ،س1060؛ آيت الله خامنه اي،استفتاآت ،ص256،س 1166 - 1179؛
آيت الله صانعي،مجمع المسائل، ج1، ص298، س960 .
2 . امام خميني، استفتاآت، ج2 ، ص15، س35 از مکاسب محرمه .
3 . آيت الله فاضل لنکراني، جامع المسائل ، ج1، ص486، س1736 و1737.
4 . آيت الله مکارم شيرازي ، استفتاآت جديد ، ج1، ص 149، س534-537 .
5. سيد مسعود معصومي، احکام روابط زن و مرد، ص 213 .

پرسش 2:
براي وضو من گاهي اوقات قبل از مسح سر دست چپم را براي بازکردن بهتر موها روي سر مي گذارم. آيا اگر رطوبت دست چپ به سر برسد وضو و مسح غلط است؟ و آيا دو بار مسح محسوب مي شود يا خير؟
پاسخ:

محل مسح بايد خشک باشد؛ اما اگر به اندازه کم خيس باشد به گونه اي که آب مسح غلبه پيدا کند بر رطوبتي که در محل مسح است اشکال ندارد. اما اگر رطوبت محل مسح زياد باشد بايد محل را خشک کند و يا قسمت ديگري از سر را مسح کرد.
بنا بر اين اگر رطوبت محل مسح زياد نباشد و آب مسح غلبه پيدا کند اشکال ندارد. (1)
اگر رطوبت دست چپ در محل مسح نباشد و قسمت ديگري از سر را خيس کند، اشکال ندارد.
لطفا هرگاه سوال شرعي مي پرسيد ،نام مرجع تقليد خود را ذکر کنيد تا بر اساس نظر مرجع شما پاسخ بدهيم.
پي نوشت:
1. امام خميني ،توضيح المسائل، م 256.

پرسش 3:
اگر به دنبال مرد متديني براي ازدواج هستيم در جلسه اول خواستگاري چه سوالاتي بپرسيم؟ عقايد و اخلاق طرف مقابل چگونه صادقانه مشخص مي شود؟
پاسخ:

مطالبي را در قالب نکات زير تقديم مي داريم
خيلي بر سوالات تإکيد نداريم چون بخش زيادي از اطلاعات را هنگام گفتگو بدست مي اوريم. اما سه گروه از مهم ترين جستجو ها بايد درباره دينداري فرد، وضعيت سلامت رواني و نهايتاً اخلاق فرد است. آيا اين فرد ديندار است يا نه، اما گاهي ممکن است فرد ديندار دچار افسردگي، وسواس يا سوء ظن باشد که زندگي را تباه مي کند. در مرحله بعد ممکن است فرد از لحاظ اخلاقي ناسزا بگويد يا به ضرب و شتم پردازد و شما بايد نسبت به عدم وجود آن مطمئن گرديد. اما همانطور که مي بينيد نمي توان از فرد پرسيد که آيا شما بيمار رواني هستيد يا آيا شما ناسزا مي گوييد و کتک مي زنيد؛ چون فرد پاسخي منفي مي دهد و به راستي چه کسي حاضر است خود را تخريب کند و پاسخ صادقانه دهد؟ در نتيجه پرسش ها کافي نيستند و بايد تحقيقات همه جانبه به عمل آوريد.
1. اگر چه در متون ديني اعتقادات، اخلاق و خانواده از معيارهاي اساسي ازدواج شمرده شده است، اما بايد به اين مقدار اکتفا ننماييد؛ بلکه سعي کنيد در جلسات خواستگاري در زمينه هاي ديگر نيز کسب اطلاعات کنيد تا با شناخت بهتر، انتخاب عالمانه و شايسته اي داشته باشيد.
2. اعتقاد ما بر اين است که انجام گپ هاي قبل از ازدواج و باصطلاح سنگ واکندن دختر و پسر در جلسه خواستگاري، يک ضرورت انکار ناپذير است و محتواي گفتگوها مطرح شده خيلي مي تواند روشنگري داشته باشد، به شرط آن که روي اصول و معيارهاي ازدواج تکيه کنيد و به حواشي خيلي نپردازيد. ضمن اين که هرگز به گفتگوي دو نفره اکتفا ننماييد بلکه با بررسي و تحقيق همه جانبه و زير نظر گرفتن خواستگار، در محل کار و تحصيل و محل زندگي از صحت و سقم گفته هاي مطرح شده و ميزان صداقت فرد اطمينان کسب کنيد.
3. اين را بدانيد که محتواي گفتگوها خيلي مهم و رهگشا مي تواند باشد و همان طور که امام علي (عليه السلام) مي فرمايند: «اَلمَرءُ مَخبُوٌ تَحتَ لِسانِه؛ شخصيت هر انساني در زير زبانش نهفته است». با گفتگوي دو طرفه دختر و پسر در جلسات خواستگاري، مي توان شخصيت طرف مقابل را شناخت و از ميزان هوش و ذکاوت و دانش و نيز اعتقادات و باورهاي او اطلاعات کسب کرد. دقت داشته باشيد که اصل جواب ها و کيفيت پاسخگويي آنها، نشان دهنده نوع شخصيت و ديدگاههاي طرف مقابل شما و نيز نشان دهنده ميزان رشد فکري و عقلي اوست.
4. معمولاً در جلسات خواستگاري بين دختر و پسر سوالاتي رد و بدل مي شود و مي توان گفت که اولين نوع شناخت و اولين مرحله برخورد ميان آن دو را تشکيل مي دهد و اين بسيار مهم است که دو نفر که قرار است احتمالاً با يکديگر زندگي کنند، از خصوصيات و ابعاد مختلف يکديگر از قبيل: اعتقادي، اخلاقي و خصوصيات فردي و اجتماعي، شرايط فرهنگي، اقتصادي، تحصيلي، جسمي و زيبايي، روحي و رواني، سياسي، درک و فهم، سني و ... يک ديگر مطلع شوند، به همين دليل سؤالاتي که در جلسات گفتگو مطرح مي شود بايد در راستاي شناخت اين خصوصيات باشد. البته همان طور که گفتيم پرسش سؤالات، تنها يکي از راههاي شناخت همسر، آن هم به صورت تقريبي و نسبي بوده و نمي تواند انسان را از تفکر، تحقيق و مشورت بي نياز کند.
5. معمولاً سؤالات خواستگاري در چند بخش ذکر مي گردد:
بخش اول: سؤالاتي که به صورت مستقيم پرسيده مي شود و بيشتر مربوط به مسائل مذهبي، خانواده همسر، مسائل اقتصادي، مسائل فرهنگي، مسائل روحي و عاطفي، آينده زندگي، روابط خانوادگي، اهداف زندگي، آرزوها، توقع از زندگي و همسر آينده و... مي باشد.
بخش دوم: برخي سؤالات نيز هست که بهتر است به صورت غير مستقيم پرسيده شوند، مثلاً در مورد اطلاع از وجود بيماري خاص در طرف مقابل بگوييد: " من از نظر سلامتي روحي و جسمي مشکلي ندارم، شما چطور؟
نکته مهم ديگر آن که: اگر نسبت به نوع خاصي از گرايشات سياسي يا فکري و عقيدتي و يا حتي شخص خاصي حساسيت مثبت يا منفي داريد، حتماً آن را به صورت کامل بيان نموده و نظر طرف مقابل را در مورد آن بدون تعارف و ملاحظه بخواهيد.
6. در اينگونه جلسات گفتگو بدون تعارف و يا رو دربايستي و با آرامش کامل و با وقت کافي به گفتگو و تبادل نظر پرداخته و از عجله کردن به شدت بپرهيزيد.
بعد از پايان جلسه، در منزل خود به نتيجه گيري و پردازش آنچه ميان شما و طرف مقابل مطرح شده پرداخته و نتيجه گيري کنيد.
در صورت صلاحديد مي توانيد سؤالات را در چندين جلسه مطرح کنيد و ابهامات پاسخ ها را در جلسه بعد برطرف کنيد و در صورت لزوم از طرف مقابلتان توضيح بخواهيد.
7. براي آشنايي بيشتر از محتواي گفتگوها در جلسات خواستگاري و آشنايي با سؤالات خواستگاري مطالعه کتابهاي زير پيشنهاد و توصيه مي گردد:
- همسر گزيني در بيست گام. پديدآورنده: محمود يزداني
- وصال مهرورزان: مسائل اساسي قبل و بعد از ازدواج، سوالات زمان خواستگاري پسران و دختران. پديدآورنده: محمداحسان تقي زاده، اکرم حسين زاده. ناشر: حديث راه عشق
- خواستگاري (90 نکته کاربردي براي مراسم خواستگاري) پديدآورنده: منيژه پلنگ پوش. ناشر: نوش 1385
- هزار و يک پرسش که مي بايست قبل از ازدواج از همسر آينده تان بپرسيد (وپاسخ هاي قانع کننده و اميدوارکننده اي دريافت داريد). پديدآورنده: مونيکامندز لبهي، هادي ابراهيمي (مترجم)، زهرا جوادي زاده (ويراستار). ناشر: نسل نو انديش 1387
- روز خواستگاري چي بگم؟ پديدآورنده: اکرم اديبي. ناشر: دهلاويه 1385

پرسش 4:
ملاک موسيقي حرام و حلال چيست و چگونه تشخيص بدهيم؟ مرجع تقليدم آيت الله خامنه اي

پاسخ:

موسيقي بر دو قسم است:
1. موسيقى که به نظر عرف مردم، مطرب، و متناسب با مجالس لهو و لعب و عياشي و عيش و نوش باشد و انسان را از فضايل اخلاقي دور کند،اين قسم موسيقي حرام است. فرقي در انواع و اقسام آن نيست.
2. موسيقى غير مطرب و معمولي که خصوصيات بالا را ندارد. اين قسم موسيقي حرام نيست.
اگر موسيقي مشکوک باشد که آيا از قسم حرام است يا از قسم حلال؛ گوش دادن به اين موسيقي مشکوک هم اشکال ندارد، گرچه خوب است که انسان گوش نکند. (1)
تشخيص اينکه ،موسيقي جزء کدام قسم مي باشد به عهده خود شخص مکلف مي باشد.
پي نوشت:
1. آيت الله خامنه اي ،استفتائات ،س 1127 و 1139.