با سلام و با آرزوی قبولی طاعات و عبادات. لطفا بفرمایید اهل بیت چه آمیزه ها،رفتارها و دستورالعملهای برای رفتار فرزندان با پدرانی که بسیار بد رفتار و بی اعتقاد به آنها(به اهل بیت علیهما سلام) هستند و فرزندانشان صبر کرده و در این مسیر تحملشان تمام شده، دارند.با تشکر
پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
یکی از چیزهایی که در قرآن و روایات مورد تاکید قرار گرفته است احترام به پدر و مادر است. خداوند احترام و نیکی به والدین را در کنار پرستش و عبادت خود ذکر کرده است و می فرماید: «وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْسانا» (1) پروردگارت فرمان داده: جز او را نپرستيد! و به پدر و مادر نيكى كنيد».
امام رضا (ع) در روایتی می فرمایند : «بِر الوالدین واجِبٌ وإن كانا مُشرِكَينِ، ولا طاعَةَ لَهُما فى مَعصِيَةِ الخالِقِ» نیکی و رفتار مناسب با پدر و مادر واجب است اگر چه آن دو مشرک باشند؛ ولی اطاعت کردن از آن دو در مورد معصیت خداوند جایز نیست». (2)
بنابر این از نظر آموزه های دینی انسان حق ندارد که با پدر و مادر خود رفتار نامناسبی داشته باشد. از امام صادق(ع) روایت شده که : «مَنْ نَظَرَ إِلَى أَبَوَيْهِ نَظَرَ مَاقِتٍ (خشمناک)وَ هُمَا ظَالِمَانِ لَهُ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلَاةً» (3) کسی که به پدر و مادر خود با خشم نگاه کند در حالی که آن دو در حق او ظلم کرده باشند. خداوند هیچ نمازی را از او قبول نمی کند».
بنابر این شما حق ندارید تحت هیچ شرایطی حتی اگر پدر شما، به شما بی احترامی کند با پدر خود رفتار نامناسبی داشته باشید. بلکه در هر حالی باید احترام او را نگه بدارید و در حق او نیکی کنید. احترام به والدین از چنان جایگاه ویژه ای برخوردار است که پیامبر عظیم الشان اسلام در این باره میفرمایند: «سَيِّدُ الْأَبْرَارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَجُلٌ بَرَّ وَالِدَيْهِ بَعْدَ مَوْتِهِمَا» (4)سید و آقای نیکوکاران در روز قیامت کسی است که بعد از مرگ والدین خود به آن ها نیکی کند.
اگر بعد از حیات والدین اینگونه در مورد احترام و نیکی به پدر و مادر تاکید شده است مسلما در زمان حیات آنها، انسان باید اهتمام بیشتری به این موضوع داشته باشد.
بنا بر این در رابطه با رفتار با پدر و مادر وظایف انسان نسبت به والدین خود دارای ابعادی است:
1- بُعد معنوی، انسان باید توجه داشته باشد که رضایت و ناخشنودی خداوند در گرو رضایت و ناخشنودی پروردگار است.
2- گستردگی وظایف فرزندان، به طوری که انسان نسبت به والدین خود در تمام دوران زندگی آنان و حتی بعد از مرگ آنان نسبت به آنها وظایفی دارد.
3- بدون قید و شرط بودن این وظایف، به طوری اکه اگر والدین انسان از لحاظ دینی منحرف باشند و در حق انسان نیز ستم بکنند باز مسئولیت فرزندان نسبت به آنها ساقط نمیشود و عذر فرزندان در این باره پذیرفته نیست.(5) بنابراین شما حق ندارید که نسبت به پدر خود نیز در این رابطه کوچکترین بیاحترامی و بیادبی داشته باشید. در رابطه با احترام به پدر روایتی از پیامبر اکرم (ص) وارد شده که میفرمایند:«رِضا اللّه ِفي رِضا الوالِدِ، و سَخَطُ اللّه ِ في سَخَطِ الوالِدِ» خشنودى خدا در خشنودى پدر و ناخشنودى خدا در ناخشنودى پدر است.(6)
از جمله چیزهایی که در روایات انسان را به شدت از آن بر حذر داشته این است که انسان مورد عاق والدین خود قرار نگیرد عقوق والدين عبارت است از بخشم آوردن و آزردن و شكستن خاطر پدر و مادر و یا يكى از آنها، و آن اشدّ انواع قطع رحم و بلا شكّ از گناهان كبيره است بيچاره كسى كه عاق والدين باشد نه در دنيا خير مىبيند و نه در آخرت، عمر او كوتاه و زندگانى او تباه مي گردد و سكرات مرگ بر او سخت و جان كندن بر او دشوار مىشود.(7) ما به شما توصیه می کنیم که:
1- طبق آموزه های دینی وظیفه ما فقط احترام به پدر و مادر است. هرچند پدر و مادر کافر باشند. پس به خدا توکل کرده و و در برابر رفتار بد پدر خود صبور باشید و اگر می توانید، سعی کنید که با حفظ احترام او، نظرات خود را ابراز کنید و او را از رفتار نامناسبش باز دارید و اگر والدین شما دارای اعتقاد اشتباهی هستند و کار اشتباهی انجام می دهند، سعی کنید آنها را از آن کار باز دارید. مطمئن باشید خداوند حتما شما را یاری خواهد کرد. بنابراین توصیه مؤکد ما این است که در مرحله اول به رویه خود و احترام والدین ادامه داده و تحت هیچ شرایطی با گفتار و کردار خود ایشان را ناراحت نکنید.
2- به زحماتی که پدر شما برای تان کشیده اند، بیش تر فکر کنید. زحمات ایشان را در ذهن و درون خود بزرگ تر و نمایان تر کنید. این مسئله در آرامش روان و در انجام بهتر مسئولیت ها در مقابل والدین به شما کمک می کند و قدرت تحمل شما را در برابر رفتار نا مناسب پدرتان بالا می برد.
3- به این نکته توجه داشته باشید که وظیفه شما در هر صورت احترام به پدرتان است و مسلما تحمل و رفتار خوب شما در رابطه با رفتار بد پدرتان از دید خداوند پنهان نیست. در روایات وارد شده همانطوری که فرزند در برابر کوتاهی و آزار و اذیت والدین ممکن است مورد عاق والدین قرار گیرد والدین نیز، در برابر کوتاهی نسبت به فرزندان خود ممکن است مورد عاق آنها قرار گیرند. پیامبر اسلام (ص) در این باره خطاب به امیر المؤمنین می فرمایند: اى على! والدين، عاقّ فرزند خود مىشوند، همان گونه كه فرزند، عاقّ پدر و مادر مىگردد. (8)
موفق باشید.
پی نوشت:
1. اسراء (17) آیه 23.
2. محمدی ری شهری ، محمد ، قم ، دارالحدیث ، (ویرایش دوم) ، ج13، حدیث22658.
3. کلینی ، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1365، ج2،ص349.
4. علامه مجلسی ، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء، ج71 ، ص 86 ، باب 2- بر الوالدين و الأولاد و حقوق.
5. سالاری فر ، محمد رضا ، درآمدی بر نظام خانواده در اسلام (ویرایش جدید)، قم ، هاجر ، چاپ سوم ، 1388هش ، ص180.
6. محمدی ری شهری ، محمد ، قم ، دارالحدیث ، (ویرایش دوم) ، حدیث22648.
7. محدث قمى ، نزهة النواظر في ترجمة معدن الجواهر، تهران، اسلاميه، چاپ اول، ص128.
8. صفاخواه، محمد حسین ، گلچین صدوق، تهران ، فیض کاشانی ، 1376هش، ج2، ص106.
