در آیه ی 58 سوره ی یونس خط سیر و نوع شادی و نشاط اهل ایمان چگونه مشخص شده است ؟
پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
«قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ؛ بگو به فضل و رحمت خدا بايد خوشحال شوند كه از آنچه گردآورى كردهاند، بهتر است».
در ابتدا به بیان معنای فضل و رحمت از دیدگاه مفسران می پردازیم:
- فضل الهى، اشاره به نعمت هاى ظاهرى، و رحمت، اشاره به نعمت هاى باطنى است؛ به تعبير ديگر، يكى نعمت مادى و ديگرى نعمت معنوى را مىگويد. در موارد بسیاری از آيات قرآن، جمله «و ابتغوا من فضله» يا «لتبتغوا من فضله»، به معناى تحصيل روزى و درآمد مادى آمده است.
- فضل الهى، آغاز نعمت، و رحمت او، دوام نعمت است. البته با توجه به اين كه فضل به معناى بخشيدن نعمت مىباشد و با توجه به اين كه ذكر رحمت پس از آن بايد چيزى اضافه بر آن بوده باشد، تفسير فوق قابل درك است. در روايت متعددى مىخوانيم منظور از فضل الهى، وجود پيامبر (ص) و نعمت نبوت، و منظور از رحمت پروردگار، وجود امام على (ع) و نعمت ولايت است. همچنین شايد اشاره به همين تفسير باشد؛ زيرا پيامبر (ص) سرآغاز اسلام بود و على (ع) سبب بقا و ادامه حيات آن شد.
- فضل، اشاره به نعمت هاى بهشتى، و رحمت، اشاره به آمرزش از گناه است.
- اين احتمال نيز داده شده كه فضل، اشاره به نعمت عام پروردگار به دوست و دشمن مىباشد و رحمت با توجه به كلمه "للمؤمنين" كه در آيه قبل به صورت قيد رحمت ذكر شده، اشاره به رحمت ويژه او نسبت به افراد با ايمان است.
- فضل پروردگار، اشاره به مسئله ايمان، و رحمت، اشاره به قرآن مجيد است كه در آيه قبل از آن سخن گفته شد.
البته غالب اين معانى با هم تضادى ندارند و ممكن است همه در مفهوم جامع فضل و رحمت، جمع باشد. (1)
خداى تعالى بعد از آن كه مردم را مخاطب قرار داد و از در منتگذارى فرمود كه: اين قرآن براى آنان موعظه و براى بيماري هاى درون سينه آنان شفا و نيز براى آنان هدايت و براى خصوص مؤمنان ايشان، رحمت است، از باب نتيجهگيرى فرمود: حال كه چنين است، ديگر جا ندارد كسى به اموالى كه جمع كرده، خوشحالى كند؛ بلكه سزاوار اين است كه مردم، تنها به اين نعمتها خوشحالى كنند؛ نعمتهايى كه خدا بر آنان منت نهاد و از باب فضل و رحمتش، آن ها را در اختيارشان قرار داد. آرى، اين نعمت ها كه مايه سعادت آنان است و بدون آن ها سعادت عايدشان نمىشود، بهتر است از مالى كه نه تنها خيرى در آن نيست؛ بلكه مايه فتنه آنان و چه بسا مايه هلاكت و شقاوت شان است. (2)
پس روی هم رفته، خط سیر و نوع شادی و نشاط اهل ایمان با توجه به این آیه این است:
1. به قانونى همچون قرآن كه شفا، موعظه، هدايت و رحمت است، افتخار كنيم كه از همه قوانين بشرى برتر است.
2. به نعمت ولايت شاد باشيم؛ نه به مال و مقام.
3. نعمتها را از فضل الهى بدانيم؛ نه از خود تا شادى ما رنگ الهى بيابد و سبب فخر فروشى و تكبّر نگردد.
4. تنها نعمتى كه برخوردارى از آن بايد سبب شادمانى باشد، قرآن است.
5. نعمتهاى مادّى، گاهى سبب فتنه و فساد شده و زودگذر است؛ ولى نعمتهاى معنوى، پايدار و سبب رشد است.
6. نعمتهاى معنوى، برتر از تمام نعمتهاى مادّى است. كسى كه بهرهاى از قرآن دارد، نبايد از تنگدستى خود و دارايى ديگران اندوهناك باشد. (3)
پی نوشت ها:
1. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، دار الكتب الإسلامية، چاپ تهران، 1374 ش، نوبت اول، ج 8، ص 322.
2. علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، مترجم: موسوى همدانى، سيد محمد باقر، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1374 ش، نوبت پنجم، ج 10، ص 121.
3. قرائتى، محسن، تفسير نور، مركز فرهنگى درس هايى از قرآن، چاپ تهران، 1383ش، نوبت يازدهم، ج 5، ص 230.
