قرآنی

پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در میان روایات و احادیث وارده، نام بعضی از سوره های قرآن که به دلیل محتوا و معانی خاص آیاتش موجب تسریع در پیری پیامبر شده است؛ به چشم می خورد که سوره هود هم از آن جمله و به عنوان جبهه آن معرفی شده است. و اما این که معنای پیری پیامبر صلوات الله علیه و نیز عامل اصلی آن چه بوده است،مطالبی نقل شده است.
در تفاسیر آمده است:
در اين سوره علاوه بر حالات" نوح پيامبر" و مبارزات شديدش كه مشروحا آمده است به سر گذشت" هود" و" صالح" و" ابراهيم" و" لوط" و" موسى" و مبارزات دامنه دارشان بر ضد شرك و كفر و انحراف و ستمگرى اشاره شده.
آيات اين سوره به روشنى اين امر را اثبات مى‏كند كه مسلمانان هرگز نبايد به خاطر كثرت دشمنان و حملات شديد آنان ميدان را خالى كنند، بلكه بايد هر روز بر استقامت خويش بيفزايند.به همين دليل در حديث معروفى مى‏خوانيم كه پيغمبر اكرم صلوات الله علیه فرمود"شيبتنى سورة هود"یعنی: سوره هود مرا پير كرد"! و يا اينكه هنگامى كه يارانش عرضه داشتند آثار پيرى زودرس در چهره شما اى رسول خدا نمايان شده، فرمود:
"شيبتنى (سوره) هود و الواقعة " یعنی: سوره هود و واقعه مرا پير كرد"! و در بعضى از روايات سوره" مرسلات" و" عم يتساءلون" و" تكوير" و غير آن نيز اضافه شده است. (1)
نقل شده است كه يكى از دانشمندان پيامبر صلوات الله علیه را درخواب ديد، و از حضرتش سؤال كرد، اينكه از شما نقل شده" سوره هود مرا پير كرد" آيا علتش بيان سر گذشت امتهاى پيشين و هلاك آنها است، فرمود:
نه، علتش آيه" فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ ..." بود. (2)
و باز نوشته اند:
در روایات سوره هود و سوره های دیگری که "اخوات آن" خوانده شده اند؛ سبب پیری زودرس معرفی گشته اند و در آن سوره ها آیه "فاستقم.." و یا شبیه به آن نیست بلکه قدر مشترک آنها انعکاس حالات قیامت و هول های آن می باشد و بنا بر آن روایات ، این تهدیدهای کمر شکن در روح مبارک آن حضرت تاثیر شدید گذارده و ایشان را پیر کرده است. (3)
علامه طباطبایی نیز نوشته است:
و در مجمع البيان در ذيل آيه" فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ ..." از ابن عباس نقل شده است: هيچ آيه‏اى بر رسول اكرم صلوات الله علیه نازل نشد كه به اندازه اين آيه ناراحتش كند، بنا بر این، وقتى اصحابش عرض كردند يا رسول اللَّه پيرى به سرعت بر شما حمله و موهاى شما را سفيد كرد، در جوابشان فرمود: سوره هود و سوره واقعه مرا پير كرد.
علامه در ادامه توضیح می دهد: اين حديث مشهور است و در پاره‏اى از نقل‏هاى آن دارد كه" سوره هود و نظاير آن مرا پير كرد" و چون در سوره واقعه آيه‏اى كه (در شدت) نظير آيه" فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ" بوده باشد نيست، به همين جهت آن روايتى كه در آن نام هود و واقعه آمده بعيد به نظر مى‏رسد كه مقصودش اشاره به آيه" فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ" بوده باشد، و آنچه هر دو سوره در آن مشتركند حديث قيامت است- و اللَّه اعلم.(4)
علاوه بر تفاسیر در روایات بسیار زیادی نقل شده است که سوره هود و بعضی دیگر از سوره های قرآن به دلیل محتوای پر اهمیتی که به آن اشاره شد موجب پیر شدن چهره پیامبر گرامی اسلام صلوات الله علیه گشت که به عنوان نمونه به یکی دو مورد می از آن اشاره می کنیم:
1. «عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَسْرَعَ إِلَيْكَ الشَّيْبُ قَالَ شَيَّبَتْنِي هُودُ وَ الْوَاقِعَةُ وَ الْمُرْسَلَاتُ وَ عَمَّ يَتَساءَلُونَ؛‏ (5) از ابن عباس نقل شده است كه ابو بكر به پيامبر خدا (ص) عرض كرد: يا رسول اللَّه، پيرى زودرس به سراغ تو آمد، فرمود: سوره هود و سوره واقعه و سوره مرسلات و سوره عم يتسائلون مرا پير كرد.
2. در حديث معروف دیگری از ابن عباس چنين مى‏خوانيم:
«ما نزل على رسول اللَّه (ص) آية كانت اشد عليه و لا اشق من هذه الاية، و لذلك قال لاصحابه حين قالوا له اسرع اليك الشيب يا رسول اللَّه! شيبتنى هود و الواقعه؛ (6) هيچ آيه‏اى شديد و مشكل تر از اين آيه "" فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ" بر پيامبر صلوات الله علیه نازل نشد.
بنا بر این هنگامى كه اصحاب از آن حضرت پرسيدند چرا به اين زودى موهاى شما سفيد شده و آثار پيرى نمايان، گشته، فرمود مرا سوره هود و واقعه پير كرد!.
نتیجه:
به هر حال در سوره هود، علاوه بر اين آيه، آيات تكان دهنده‏اى مربوط به قيامت و بازپرسى در آن دادگاه عدل الهى و آياتى پيرامون مجازات اقوام پيشين و دستوراتى در باره مبارزه با فساد دارد كه همگى مسئوليت آفرين است، و جاى تعجب نيست كه انديشه در اين مسئوليت ها آدمى را پير كند.
علاوه بر این؛ در این سوره که داستان عبرت اموز پیامبران بزرگ الهی و نیز سرنوشت دردناک هلاکت امت های سابق بر پیامبر خدا ذکر شده است، ماموریت سنگین پیامبر بر استقامت و پایداری نیز بیان شده است و به نظر می رسد این ماموریت خطیر خود دلیل اصلی پیر شدن رسول گرامی اسلام صلوات الله علیه بوده است.
پی نوشت ها:
1. مکارم شیرازی ناصر، تفسير نمونه،تهران، انتشارات دار الکتب الاسلامیه، سال 1374 هجری شمسی، چاپ اول، ج‏9، ص 5.
2. همان.
3. مکارم شیرازی ناصر، الامثل فى تفسير كتاب الله المنزل ،قم انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب، سال 1421 هجری قمری چاپ اول، ج 19، ص 286.
4. طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، ترجمه موسوی همدانی، محمد باقر، قم انتشارات جامعه مدرسین، حوزه علمیه قم، سال 1374 هجری شمسی، چاپ چهارم، ج‏11، ص 89.
5. شیخ صدوق، الخصال، قم انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،سال 1362 هجری شمسی، چاپ اول، ج‏1، ص 200.
6. طبرسی فضل بن حسن، مجمع البيان، تهران، انتشارات ناصر خسرو سال 1372 هجری شمسی،چاپ سوم، ج 5، ص 305.
حضرت از یکی از همسرانش به نام ماریه قبطیه فرزندی به نام ابراهیم داشت که در کودکی و زمان خود ان حضرت از دنیا رفت و در قبرستان بقیع دفن شد.
در قرآن كريم آياتي كه در آنها به كشتي اشاره شده است از كشتي به عنوان يكي از نعمتهاي الهي و آيه هاي الهي نام برده شده و در بيشتر اين آيات اشاره شده است به اينكه ما كشتي را مسخر شما قرار داديم در كنار خورشيد و ماه و آسمان و زمين و...
به بعضي از اين آيات اشاره مي شود:
1-«إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ» (1)در آفرينش آسمانها و زمين، و آمد و شد شب و روز، و كشتيهايى كه در دريا به سود مردم در حركتند، و آبى كه خداوند از آسمان نازل كرده، و با آن زمين را پس از مرگ زنده نموده و انواع جنبندگان را در آن گسترده و (همچنين) در تغيير مسير بادها و ابرهايى كه در ميان زمين و آسمان معلقند، نشانه‏هايى است (از ذات پاك خدا و يگانگى او) براى مردمى كه عقل دارند و مى‏انديشند.
2-« اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْأَنْهارَ (2)
خداوند همان كسى است كه آسمانها و زمين را آفريده و از آسمان آبى نازل كرده و با آن ميوه‏ها (ى مختلف) را خارج ساخت و روزى شما قرار داد و كشتى را مسخر شما گردانيد تا بر صفحه دريا به فرمان او حركت كنند و نهرها را (نيز) مسخر شما گرداند.
3-«رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كانَ بِكُمْ رَحِيماً» (3)
پروردگارتان كسى است كه كشتى را در دريا براى شما به حركت در مى‏آورد تا از نعمت او بهره‏مند شويد، او نسبت به شما مهربان است.
4-« اللَّهُ الَّذِي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (4)
خداوند همان كسى است كه دريا را مسخر شما كرد تا كشتيها به فرمانش در آن حركت كنند و بتوانيد از فضل او بهره گيريد، و شايد شكر نعمتهايش را بجا آوريد.
بديهى است براى حركت كشتيها در دريا، نظاماتى دست بدست هم داده تا اين امر فراهم گردد: از يك سو آب به صورت مركبى راهوار آفريده شده، از سوى ديگر وزن مخصوص بعضى از اشياء سبكتر از آب است آن چنان كه روى آب بماند، و يا اگر سنگين‏تر است آن را به شكلى مى‏توان ساخت كه عملا وزن مخصوصى كمتر از آب پيدا كند، بطورى كه طاقت تحمل بارهاى سنگين و انسانهاى فراوانى داشته باشد.
از سوى سوم نيروى محركى لازم است، كه در زمانهاى گذشته بادهاى منظمى بود كه بر صفحه اقيانوسها با نظم خاصى مى‏وزيد، و آشنايى به زمان و مسير و سرعت اين بادها به ناخدايان امكان مى‏داد كه از نيروى عظيم آن براى حركت كشتيهاى بادبانى استفاده كنند، ولى امروز از نيروى بخار كه برادر باد است براى حركت كشتيهاى عظيم استفاده مى‏شود از سوى چهارم نياز به وسيله راهيابى است كه در گذشته خورشيد و ستارگان آسمان بودند و امروز قطب‏نماها و نقشه‏ها هستند.
به هر حال اگر اين چهار موضوع دست به دست هم نمى‏دادند و براى حركت منظم كشتيها هم آهنگ نمى‏شدند انسان از اين وسيله بسيار مهم حمل و نقل و مركب سوارى راهوار محروم مي ماند.(5)
بنابراين اگر كشتي را بشر ساخته است اولا همانگونه كه اشاره كرديد خداوند بشر را آفريده و به او عقل و شعور داده تا بتواند با استفاده از آن نيازمندي هاي خود را تامين كند پس در همه آنچه كه بشر به دست خود اختراع مي كند و تهيه مي كند فاعل اصلي خداوند است و مي شود به او نسبت داد و ثانيا براي حركت كشتي بر روي آب شرايط فوق لازم است كه همه آنها از جانب خداست.
پي نوشت ها:
1.بقره(2)آيه 164.
2.ابراهيم(14)آيه32.
3.اسراء(17)آيه66.
4.جاثيه(45)آيه12.
5. تفسير نمونه، آیت الله مکارم، دار الکتب الاسلامیه ج‏12،ص: 190.