حقوق

پرسش: حقوق
شرح : با سلام 1-منظور دقیق از حقوق معنوی چیست؟
پاسخ:
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
حقوق معنوی در برابر حقوق مادی و مالی می باشد. حقوق یا ضرر و زیانی که به جسم یا مال کسی مربوط نشود. بلکه به آبرو و حیثیت و شخصیت و اعتبار فردی ، اجتماعی ، سیاسی ،معنوی و ایمانی او ارتباط پیدا کند، حقوق معنوی نامیده می شود. مثلا کسی کتابی نوشته یا نرم افزاری تهیه کرده است، افزون بر حقوق مادی یک حق معنوی دارد. یعنی کسی نمی تواند آن کتاب یا نرم افزار را به نام خودش چاپ و تکثیر کند اگر چه بخواهد حقوق مادی آن فرد را حتی بیشتر از آن قیمتی را که روی جلدش نوشته شده بپردازد. چنان که اگر کسی با دروغ بستن و تهمت زدن و غیبت نمودن بخواهد آبروی کسی را ببرد و از اعتبار و مقبولیتش در نزد مردم بکاهد، حقوق معنوی وی را زیر پا گذاشته و ضایع کرده است.

پرسش: منظور دقیق از حقوق مادی چیست؟
پاسخ:

حقوق که مفردش « حق » است به معنی « قدرت » یا « امتیاز»ی که کسی یا جمعی سزاوار برخورداری از آن است، اطلاق می شود. (1)
در اصطلاح حقوق مدنی ، حقوق مادی یا مالی، حقی ( یا امتیازی) را گویند که مستقیما دارای ارزش باشد. مانند حق عینی یعنی حقی که شخص نسبت به عین خارجی (مثل زمین، خانه، مغازه و سایر ملک ها ) دارد و در حدود قانون می تواند از آن عین استفاده کند. (2)
ولی اگر حق مستقیما دارای ارزش نباشد و اعمال آن نفعی قابل تقویم به پول ایجاد ننماید، آن را «حق غیر مالی» گویند. مثل حق زوجیت ، حق ابوت و بنوت و اخوت. (3)
مهم ترین حقوق عینی در قانون مدنی ایران ،ماده 29 عبارتند از: حق ارتفاق، حق انتفاع، و حق مالکیت، و این کامل ترین حق مالی و عینی می باشد. البته حقوقی مانند حق السعی، حق الشرب، حق العبور، حق الماره، حق المرتع، حق العمل نیز از حقوق مالی و مادی شمرده می شود، منتهی گستره آن نسبت به حقوق سه گانه مصرّح در ماده 29 قانون مدنی کمتر و محدود است.
پی نوشت ها :
1. گروه مؤلفین به سرپرستی دکتر غلامحسین مصاحب، دایرة المعارف فارسی ، ناشر : شرکت سهامی افست ، سال نشر : 1345 ، ج 1 ، ص 857.
2. همان.
3. همان.