ياد مرگ

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
از وقتی که انسان از دنیا می رود تا هنگام برپا شدن قیامت، روح او در عالمی به سر می برد که به آن، عالم برزخ گفته می شود. از امام صادق(علیه السلام) پرسیدند: برزخ چیست؟ فرمود: قبر است از زمان مردن تا قیامت.
در عالم برزخ، حوادث زیادی اتفاق می افتد که در برخی از آیات قرآن از جمله آیات 99 و 100 سوره مؤمنون و در روایات فراوانی، بدان حوادث اشاره شده است; به عنوان نمونه به برخی از حوادثی که شب اوّل قبر اتفاق می افتد، اشاره می شود:
1. پرسش در قبر
از مضمون روایت امام سجاد(علیه السلام) استفاده می شود : وقتی انسان را در قبر می گذارند، دو فرشته از فرشته های الهی به سراغ او می آیند . از اصول عقاید، یعنی توحید، نبوت و امامت و اینکه از چه پیشوایانی پیروی می کرده و از چگونگی مصرف کردن عمر در راه های مختلف و طریق کسب اموال و مصرف آن ها می پرسند. چنانچه از مؤمنان راستین باشد، به خوبی از عهده جواب بر می آید و مشمول رحمت و عنایات حق می شود .اگر از مؤمنان نباشد، در پاسخ سؤالات، عاجز می ماند و مشمول عذاب دردناک برزخی می شود.(1)
2. حضور ائمه(علیهم السلام)
وقتی مؤمن بمیرد، پیامبر(صلی الله علیه و آله) و حضرت علی و حضرت فاطمه و امام حسن و امام حسین(علیهم السلام) همراه با ملائکه مقرب می آیند. اگر مؤمن توانست جواب نکیر و منکر را بدهد، آن ها به نفع او شهادت می دهند. اگر نتوانست جواب بدهد (زبانش بند آمد) پیامبر به امر خدا شهادت می دهد که این مؤمن، زبانش از ترس بند آمده ; وگرنه به آنچه شما می پرسید، معتقد است.حضرت علی و حضرت فاطمه و امام حسن و امام حسین(علیهم السلام) نیز فرمایش حضرت رسول را تأیید می کنند.(2)
3. تجسم اعمال
امام صادق(علیه السلام) فرمود: «وقتی مؤمن داخل قبر شود، (با توجه به تجسم اعمال) نماز در سمت راست و زکات در سمت چپ او قرار می گیرد . نیکوکاری هایش بالای سر او سایه می افکنند . «صبر» در قسمتی دیگر قرار می گیرد. وقتی دو فرشته برای پرسش می آیند، «صبر» به نماز و روزه می گوید: از صاحبتان دفاع کنید وگرنه من آماده دفاع هستم».(3)
4. فشار قبر
آن گونه که از برخی احادیث استفاده می شود، فشار قبر برای همه هست; البته در برخی، کیفر اعمال محسوب می شود و برای بعضی، ملایم تر و به منزله کفاره گناهان و جبران کوتاهی هاست.
امام صادق(علیه السلام) از رسول اکرم نقل فرمود: «ضَغطَةُ القَبْرِ لِلْمُؤْمِنِ کَفّارَةٌ لِما کان مِنْهُ من تَضْییع النِّعَم; فشار قبر برای مؤمن، کفاره نعمت هایی است که ضایع کرده است».(4)
5. وحشت شب اوّل قبر
در مورد هول و هراس قبر، در روایتی حضرت علی(علیه السلام) فرمود: «برای کسی که آمرزیده نشود، بعد از مرگ، از خود «مرگ» رخدادهایی سخت تر است. از قبر، و تنگی و تاریکی آن بر حذر باشید.قبر هر روز می گوید: من خانه غربتم. من خانه وحشتم. من خانه کِرْم هستم . قبر (برای مؤمنان) باغی از باغ های بهشت، و (برای گناهکاران) گودالی از گودال های آتش است. زندگی و معیشت سختی که خدا دشمنان خودش را از آن ترسانده، عذاب قبر است».(5) پس جای ترس و نگرانی جدی وجود دارد ،ولی در عین حال در خوف و امید باید قرار داشت .از فضل و رحمت خدا نباید امید نشد .به توجه و شفاعت ائمه امیدوار بود و با توبه و عمل صالح باید در مسیر حرکت نمود .
محبت اهلبیت در همه عوالم به داد انسان خواهد رسید .(6)
هنگام سؤال نکیر و منکر از سوی حضرات معصوم(ع) کمک‌هایی نصیب انسان می‌شود . آدمی از توجه حضرات به نحوی بهره می‌گردد.این اثر محبت است، ولی باید سعی شود که محبت همراه با معرفت و عمل باشد ،چون در برخی روایات بر عنصر عمل بسیار تاکید شده ، در کلام نورانی امام باقر علیه السلام آمده :
«یا جابر! بلغ شیعتى عنى السلام و اعلمهم انه لا قرابه بیننا و بین الله عزوجل و لا یتقرب الیه الابالطاعه یا جابر من اطاع الله و احبنا فهو ولینا و من عصى الله لم ینفعه حبنا؛(7)
اى جابر! از طرف من به شیعیان سلام برسان .به آن ها اعلام کن که هیچ قرابت وخویشاوندى بین ما و خدا نیست . فقط با طاعت و بندگى به درگاه الهى تقرب جسته مى‏شود. اى جابر! هرکس اطاعت خدا را کند و - همراه آن - به ما محبت ورزد ، دوست و محب ما مى‏باشد .هرکس معصیت خدا را کند ،دوستی ما برایش سودمند نمى‏باشد».
بنابراین اولین شرط دوستی اهل بیت(ع) اطاعت حق تعالى و پرهیز از گناه مى‏باشد. ممکن است درجه پایین محبت ( میل باطنى و رغبت درونى) را داشته باشد؛ ولى عملاً اهل معصیت هم باشد، چنین دوستى خیلى سود بخش نیست.
معصیت‏هاى اتفاقى که بعدش توبه باشد - باعث نمى‏شود که دوستی اهل بیت(ع) سودى نبخشد.بنابراین این محبت اهل بیت (ع) باید در عمل نمودار شود.
یکی از راه های دوستى اهل‏بیت ،معرفت به آنان است، زیرا در سایه معرفت است که به کمالات و ویژگى‏هاى آنان آگاه مى‏گردیم . آگاهی و معرفت ،شیفتگى و محبت نسبت به اهل بیت(ع) را در پى دارد.یکی از آثار و علایم شیفتگی و محبت به اهل بیت علیهم السلام، ابراز حزن و اندوه هنگام غم و مصیبت آنان و اظهار شادی و خوشحالی در ولادت ها و اعیاد مربوط به آنان است .
نکته مهمی که در شیوه ابراز شادی و عزاداری باید رعایت شود، این است که مجالس و شیوه های به گرفته شده، باید با" فرهنگ و آموزه هایی" که آنان با قول و عمل خویش تبیین نموده اند ،هماهنگ باشد، به گونه ای که اگر حضرات ائمه علیهم السلام در مجلس حضور داشتند ، اجازه انجام آن کارها را می دادند.
قطعا هر کار و هر شیوه عزاداری یا برگزاری جشنی که جنبه تنفر آمیز داشته باشد و سبب رویگردانی مردم و اندیشمندان به دین و مذهب یا سست شدن عقاید و علاقه مردم به ائمه(ع) گردد، حرام است .
حضرت على علیه السلام مى‏فرمایند: «انا مع رسول الله(ص)و معى عترتى على الحوض، فمن ارادنا فلیأخذ بقولنا ولیعمل بعلمنا... ؛(8). با رسول الله در حالى که عترت با من هستند بر حوض [کوثر ]اشراف داریم. پس هر کس ما را مى‏خواهد، هم باید گفتار ما را بگیرد و هم عمل ما را عمل کند...».
پی نوشت ها:
1. محمد باقر مجلسی بحار الانوار،نشر دار احیاء التراث العربی،بیروت 1403 ق ، ج 6، ص 223، حدیث 24،
2.همان، ص 229، ح 32 .
3. همان، ص 230، ح 35 .
4. همان .
5. همان، ص 218، ح 13.
6. همان،ص 223،
7. ری شهری، میزان الحکمه، نشر دار الحدیث، قم ، ج 2 ،ص 238، ح 3211.
8. همان، ح 3212.