ازدواج

پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباط­تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در قرآن كريم در مورد حرف هايي كه در جلسه خواستگاري زن و مرد بايد بزنند چيزي اشاره نشده و فقط برخي آداب و شرايط خواستگاري در روايات آمده است.
در روايات اسلامى براى خواستگارى كردن به طور سربسته مثال هايى ذكر شده به عنوان نمونه در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‏خوانيم كه فرمود: قول معروف اين است كه مثلا مرد به زن مورد نظرش بگويد: « انى فيك لراغب و انى للنساء لمكرم، فلا تسبقينى بنفسك؛ (1) من به تو علاقه دارم زنان را گرامى مى‏دارم، در مورد كار خود از من پيشى مگير.
همچنين در داستان ازدواج حضرت موسي نكاتي است كه در قرآن كريم آمده است:
وقتي حضرت موسى به خانه شعيب آمد، بعد از آنكه سرگذشت خود را براى شعيب بازگو كرد، يكى از دخترانش زبان به سخن گشود و با اين عبارت كوتاه و پر معنى به پدر پيشنهاد استخدام موسى براى نگهدارى گوسفندان كرد" گفت: اى پدر! اين جوان را استخدام كن، چرا كه بهترين كسى كه مى‏توانى استخدام كنى آن فرد است كه قوى امين باشد" او هم امتحان نيرومندى خود را داده هم پاكى و درستكارى را (قالَتْ إِحْداهُما يا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ).
دخترى كه در دامان يك پيامبر بزرگ پرورش يافته بايد اين چنين مؤدبانه و حساب شده سخن بگويد، و در عبارتى كوتاه و با كمترين الفاظ حق سخن را ادا كند.
در اينجا شعيب از پيشنهاد دخترش استقبال كرد، رو به موسى نموده چنين" گفت: من مى‏خواهم يكى از اين دو دخترم را به همسرى تو در آورم به اين شرط كه هشت سال براى من كار كنى"! (قالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هاتَيْنِ عَلى‏ أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمانِيَ حِجَجٍ)
سپس افزود" و اگر هشت سال را به ده سال تكميل كنى محبتى كرده‏اى، اما بر تو واجب نيست"! (فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِكَ).
و به هر حال" من نمى‏خواهم كار را بر تو مشكل بگيرم، و انشاء اللَّه به زودى خواهى ديد كه من از صالحانم" (وَ ما أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ).و (3)(2)
درباه خواستگاري و برخي آداب آن و حرفهايي كه بايد زده شود نكاتي را بيان مي كنيم :
1. بهترین حالت و زمان صحبت زمانی است که پسر به اتفاق خانواده اش به خواستگاری دختر مورد نظرش می رود و با کسب اجازه از والدین دختر در یک اتاق جداگانه، به گفتگو و طرح ایده ها و اهداف خود در مورد ازدواج و شناخت یکدیگر می پردازند.
2. با این وصف، هر گونه ارتباط و آشنایی دختر و پسر پیش از ازدواج بدون اطلاع والدین و خانواده های دو طرف، حتی اگر به انگیزه شناخت بیش تر باشد، توصیه نمی گردد و آسیب های فراوانی در آن نهفته می باشد که در حال حاضر، در صدد شرح آن ها نیستیم؛ اما با فرض این که جلسات گفتگو و صحبت هاي دختر و پسر تحت نظارت و با اطلاع خانواده ها باشد، در این صورت، نکاتی را در مورد محتوای گفتگوها مطرح می کنیم:
- این را بدانید که محتوای گفتگوها خیلی مهم و رهگشا می تواند باشد. همان طور که امام علی (علیه السلام) می فرمایند، «اَلمَرءُ مَخبُوٌ تَحتَ لِسانِه؛ شخصیت هر انسانی در زیر زبانش نهفته است». با گفتگوی دو طرفه دختر و پسر در جلسات خواستگاری، می توان شخصیت طرف مقابل را شناخت و از میزان هوش و ذکاوت و دانش و نیز اعتقادات و باورهای او اطلاعات کسب کرد. دقت داشته باشید که اصل جواب ها و کیفیت پاسخگویی آن ها، نشان دهنده نوع شخصیت و دیدگاه های طرف مقابل شما و نیز نشان دهنده میزان رشد فکری و عقلی او است.
- معمولاً در جلسات خواستگاری بین دختر و پسر سؤالاتی رد و بدل می شود و می توان گفت که اولین نوع شناخت و اولین مرحله برخورد میان آن دو را تشکیل می دهد و این بسیار مهم است که دو نفر که قرار است احتمالاً با یکدیگر زندگی کنند، از خصوصیات و ابعاد مختلف یکدیگر از قبیل: اعتقادی، اخلاقی و خصوصیات فردی و اجتماعی، شرایط فرهنگی، اقتصادی، تحصیلی، جسمی و زیبایی، روحی و روانی، سیاسی، درک و فهم، سنی و... یکدیگر مطلع شوند. به همین دلیل، سؤالاتی که در جلسات گفتگو مطرح می شود، باید در راستای شناخت این خصوصیات باشد. البته باید توجه داشت که اين نوع سؤالات، تنها یکی از راه های شناخت همسر، آن هم به صورت تقریبی و نسبی بوده و نمی تواند انسان را از تفکر، مشورت و تحقیق بی نیاز کند.
- معمولاً سؤالات خواستگاری در چند بخش ذکر می گردد:
بخش اول: سؤالاتی که به صورت مستقیم پرسیده می شود و بیش تر مربوط به مسائل مذهبی، خانواده همسر، مسائل اقتصادی، مسائل فرهنگی، مسائل روحی و عاطفی، آینده زندگی، روابط خانوادگی، اهداف زندگی، آرزوها، توقع از زندگی و همسر آینده و... می باشد.
بخش دوم: برخی سؤالات نیز هست که بهتر است به صورت غیر مستقیم پرسیده شوند؛ مثلاً در مورد اطلاع از وجود بیماری خاص در طرف مقابل بگویید: "من از نظر سلامتی روحی و جسمی مشکلی ندارم، شما چطور؟"
نکته مهم دیگر آن که اگر نسبت به نوع خاصی از گرایشات سیاسی یا فکری و عقیدتی و یا حتی شخص خاصی حساسیت مثبت یا منفی دارید، حتماً آن را به صورت کامل بیان نموده و نظر طرف مقابل را در مورد آن بدون تعارف و ملاحظه بخواهید.
- در این گونه جلسات گفتگو، بدون تعارف و با آرامش کامل و با وقت کافی به گفتگو و تبادل نظر پرداخته و از عجله کردن به شدت بپرهیزید.
بعد از پایان جلسه، در منزل خود به نتیجه گیری و پردازش آنچه میان شما و طرف مقابل مطرح شده، پرداخته و نتیجه گیری کنید.
در صورت صلاحدید می توانید سؤالات را در چندین جلسه مطرح کنید و ابهامات پاسخ ها را در جلسه بعد برطرف کنید و در صورت لزوم از طرف مقابلتان توضیح بخواهید.
- برای آشنایی بیش تر از محتوای گفتگوها در جلسات خواستگاری و آشنایی با سؤالات خواستگاری، مطالعه کتاب های زیر پیشنهاد و توصیه می گردد:
1. محمد احسان تقي زاده و اكرم حسين زاده ، وصال مهرورزان؛ مسائل اساسی قبل و بعد از ازدواج، سؤالات زمان خواستگاری پسران و دختران، . ناشر: حدیث راه عشق.
2. مني‍‍‍ژه پلنگ پوش ، خواستگاری (90 نکته کاربردی برای مراسم خواستگاری)، ناشر: نوش، 1385ش.
3. مونیکامندز لبهی، هادی ابراهیمی (مترجم)، زهرا جوادی زاده (ویراستار)هزار و یک پرسش که می بایست قبل از ازدواج از همسر آینده تان بپرسید (و پاسخ های قانع کننده و امیدوارکننده ای دریافت دارید)، ناشر: نسل نو اندیش، 1387ش.
4. ریحانه فرهنگی، لیدا هادی (ویراستار)، آداب و رسوم آشنایی و خواستگاری جشن ازدواج، ناشر: کلک آزادگان، 1384ش.
5. عبدالله ناصح علوان، ابراهیم تیموری بازگری (مترجم)، آداب خواستگاری و حقوق زوجین، ناشر: واسع، 1386ش.
پي نوشت :
1. عروسي حويزي ، تفسير نور الثقلين ،انتشارات اسماعيليان ، ج1، ص 232.
2. آيت الله مكارم ، تفسير نمونه ، انتشارات دار الكتب الاسلاميه ، ج16 ، ص65 .
3. قصص (28) آيه 26 و 27.