سلام
چرا روزه واجب مخصوص ماه رمضان است؟حکمت و فلسفه آن چیست؟
پرسشگر گرامی، با سلام و سپاس از ارتباط شما با این مرکز.
این امور مسابل تعبدی است.اسرار آن ها برای کسی به خوبی مشخص نیست.به طور کلی در مورد فلسفه احکام باید اشاره شود :
یکى از مسلّمات اسلامى این است که احکام شرعى تابع و برگرفته از مصالح و مفاسد واقعى است، یعنى هر امر شرعى به علت مصلحت ضرورى است. هر نهى شرعى ناشى از مفسدهاى است که باید ترک شود. خدا براى این که بشر را به مصالح واقعى که سعادت او در آن است برساند، امورى را واجب یا مستحب کرده و براى این که بشر از مفاسد دور بماند، او را از پارهاى کارها منع نموده است. اگر مصالح و مفاسد نبود، نه امرى بود و نه نهى. مصالح و مفاسد و به تعبیر دیگر حکمتها به گونهاى است که اگر عقل انسان به آنها آگاه گردد، همان حکم را مىکند که شرع کرده است. (1) منتهى عقل انسان قادر به کشف همه ملاکات احکام الهى نیست.
به دیگر سخن: عقل انسان حکم کلى را (که هر حکم الهى و شرعى داراى ملاک و معیاری است) درک مىکند، ولى در همه موارد حکم جزئى را که در فلان مورد مثلاً ملاک واقعى چیست، نمىتواند درک کند، یعنى مىداند آن حکم فلسفهاى دارد، ولى نمىداند آن فلسفه چیست و چون شرع دستور داده، آن را تعبداً مىپذیرد.
اصولا گاهی خداوند دستوری به بشر می دهد که ریشه و فلسفه اش برای بشر کاملا روشن و معلوم نیست. گاهی چون برای فهم آن ها به گذشت زمان و پیشرفت علم بشری نیاز است، یا نمی‌تواند علت و فلسفه محدود در امور خاصی باشد، یا چون اهداف معنوی در آن ها وجود دارد که انسان نتواند همه را درک نماید، یا ممکن است با بیان فلسفه واقعی، انسانها دست به تشبیهات و توجیهاتی برای خود زده و از اهداف واقعی دور شوند و در احکام الهی تغییر ایجاد کنند. گاهی اصلا برای آزمایش انسان ها و میزان تعبد و تسلیم آن ها در مقابل پروردگار است. امیر مومنان علی (ع)فرمود:
ابتلی خلقه ببعض ما یجهلون اصله تمییزا بالاختبار لهم؛
خدا مخلوقاتش را با بعضی از اموری که به اصل آن جاهلند، یعنی فلسفهاش را نمیدانند، و به حکمت و نکتههایش توجه ندارند، آزمایش میکند، برای این که خوبها از بدها، اطاعت کنندگان از معصیتکاران جدا شوند.(2)
این حکم بر اساس حکم قرآن است،چون در قرآن هم زمان روزه گرفتن با صراحت بیان شده(3) و هم زمان و تعداد روزهایی که باید روزه گرفته شود :
شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْه؛ ( 4)
ماه رمضان ماهی است که قرآن که دارای آیات هدایت و دلایل روشن است، برای هدایت در آن نازل شده ،پس با رویت آن ماه، روزه بگیرد .
در آیه زمان روزه گرفتن را ماه رمضان و تعداد روزهای آن را یک ماه تمام بیان میکند.
غیر از اسرار نهفته در این باب ، فلسفه وجوب روزه در اسلام این است که ماه رمضان ماه نزول قرآن است که از با برکت ترین ماه های سال است .خداوند امت اسلام را در چنین ماهی به مهمانی خود دعوت نموده است. افتخار داده که در برترین ماه ، مهمان خدا باشند .
پىنوشتها:
1. مرتضى مطهرى، مجموعه آثار، نشر صدرا، 1380 ،ج 2، ص 52.
2. نهج البلاغه، نشر موسسه امیر المومنین، قم، 1370 ش ،خطبه 192.
3. بقره (2) آیه 183.
4.همان، آیه 185 .
