بسم الله الرحمن الرحيم
سلام عليكم
با توجه به آيه 245 سوره مباركه بقزه دو سؤال داشتم:
1. خداوند در پاداش قرض‌الحسنة فرموده است: «يُضعِفَهُ لَهُ أَضعَافاً كثِيرَةً». از طرفي در بحارالانوار، ج 74، ص 311 آمده: «پاداش قرض الحسنة هجده برابر است.» (نقل از تفسير نور، ج 1، ص 380). آيا «اضعافا كثيرة» با تأكيد فعل «يضاعفه» يعني هجده برابر؟
2. چرا «يبصط» با «ص» آمده نه «س»؛ يعني چرا به جاي آن از «يبسط» استفاده نشده؟ مگر املاء صحيح آن اين‌گونه نيست؟
متشكرم
پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
« مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً كَثِيرَةً وَ اللَّهُ يَقْبِضُ وَ يَبْصُطُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ». (1)
" اضعاف" جمع" ضعف" (بر وزن شعر) به معنى دو يا چند برابر كردن چيزى است. با توجه اينكه اين واژه به صورت جمع در آيه آمده و با كلمه" كثيرة"، تاكيد شده، به علاوه جمله" يضاعف" نيز تاكيد بيش ترى را از يضعف مىرساند، از مجموع اين جهات، استفاده مىشود كه خداوند، براى انفاق كنندگان پاداش بسيار فراوانى قرار داده، انفاق در راه خدا همچون بذر مستعدى است كه در زمين آمادهاى افشانده شود، به وسيله باران هاى پى در پى آبيارى گردد، و دهها و گاه صدها برابر، نتيجه دهد.(2)
هنگامى كه اين آيه نازل شد: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها؛ (3) هر كس كار خوبى آورد، بهتر از آن را پاداش مىگيرد»پيامبر صلى اللَّه عليه و آله از خداوند تقاضاى ازدياد كرد، آيه نازل شد: «فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها؛ (4) ده برابر داده مىشود» باز درخواست نمود، آيه قرض الحسنه با جمله «أَضْعافاً كَثِيرَةً» نازل شد. پيامبر متوجّه شد كثيرى كه خداوند مقدّر كند، قابل شماره نيست. (5)
اینکه در برخی روایات پاداش قرض الحسنه را هیجده برابر بیان کرده اند ،در واقع يك تفسیر و بیان از اضعاف کثیره در آیه شریفه است. احتمال دارد اين روايت نسبت به نوع افراد قرض دهنده و اخلاص در نيت آن ها باشد كه در ثواب يكسان نيستند ،زيرا همان گونه كه در بالا اشاره شد ،كثيري كه خداوند مقدر كرده ،قابل شمارش نيست.
اما درباره سوال دوم شما ، كلمه" قبض" به معناى گرفتن چيزى و كشيدن آن به طرف خويش است، در مقابل كلمه" بسط" و همچنين" بصط" كه به معناى دادن و از خود دور كردن است. اين كلمه كه در اصل از ماده (باء- سين- ط) است، و طبق يك قاعده صرفى (سين) آن به خاطر اينكه پهلوى حرف (ط) كه به اصطلاح از حروف (اطباق و تقسيم) است، قرار گرفته ،مبدل به (صاد) شده است.(6)
پی نوشت ها:
1. بقره(2)آیه245 .
2.آیت الله مکارم ، تفسیر نمونه ، انتشارات دارالکتب الاسلامیه ، ج2 ص225.
3. نمل(27) آیه 89.
4. انعام (6)آیه160.
5. محسن قرائتی ، تفسیر نور ، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن ،ج1 ص387.
6. موسوی همدانی ، ترجمه تفسیر المیزان ، انتشارات جامعه مدرسین ، ج2 ص432.
