قرآن شناسی

سوالات شما را می توان در چند بخش تقسیم بندی کرد:
1.مباحث لغوی
·ترجمه ی لغت
·مقایسه ی بین لغات
2.مباحث نحوی (اعراب کلمات)
3.مباحث تفسیری
تعداد زیاد و تنوع سوالمات شما، این ذهنیت را به وجود می آورد که شما به هر دلیل، اهل تحقیق در این نوع مباحث هستید و به احتمال زیاد باز هم با این نوع سوالات مواجه خواهید بود. منابعی که باید برای رسیدن به جواب در این نوع سوالات استفاده کنید عبارتند از:
·برای به دست آوردن معنای لغات، به کتب لغت مثل " منجد الطلاب " ، " المنجد " ، " التحقیق فی کلمات القرآن الکریم " ، " لسان العرب " ، " قاموس قرآن " و " فرهنگ ابجدی عربی - فارسی" مراجعه کنید که از میان این کتب سه کتاب " منجد الطلاب " و " قاموس قرآن " و " فرهنگ ابجدی "، فارسی هستند.
·برای مقایسه ی بین لغات، سه کتاب " التحقیق فی کلمات القرآن الکریم " و " مقائیس اللغه " و فروق اللغه" به دردتان می خورد. البته لازم به ذکر است که گاهی ممکن است برخی از این مقایسه ها در این کتابها ذکر نشده باشد که در این صورت شما می توانید با در کنار هم گذاردن معنای تک تک دو لغت مورد مقایسه، خودتان تفاوتهایشان را کشف نمائید مثل تفاوت دو کلمه ی مرشد و هادی ( که در ادامه می آید ).
·در مباحث نحوی و اعرابی آیات قرآنی، کتاب " الجدول فی اعراب القرآن " کارگشاست.
·و در مباحث تفسیری هم تفاسیر متعددی می تواند دستگیر شما باشد مثل " تفسیر نمونه " و " تفسیر المیزان ". البته باید توجه داشته باشید که افراد در بهروری از تفاسیر متفاوت هستند و به همین جهت شما خودتان باید نیاز و ذائقه ی خود در اینکه از کدام تفسیر باید استفاده کنید را به دست آورید.
نکته ی مهم اینکه اخیرا با امکانات به وجود آمده مثل نرم افزارها، کتابخانه های تخصصی ای از علوم مختلف خصوصا معارف دینی را می توان به صورت مجموعی در یک نرم افزار پیدا و از آنها بهره برد. نرم افزار " جامع تفاسیر نور " نمونه ای از این نرم افزارهاست که کتب لغت، اعراب و تفسیر را با گستردگی و امکانات بالا در اختیار شما می گذارد. این نرم افرار را می توانید از طریق سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ( www.noorsoft.org <http://www.noorsoft.org> ) به صورت اینترنتی هم خرید نمائید.
از باب نمونه به برخی از سوالات شما پاسخ می دهیم:
سوال یک:
الحجاره جمع حجر است که به معنای سنگ می باشد ( پس معنایش می شود سنگها ) (1).
سوال دو:
هادی به معنی هدایتگر و راهنماست (2) و هر هدایتگری را شامل می شود ( چه هدایت به سمت خوبیها و چیزهای دوست داشتنی باشد و چه هدایت به سمت بدیها (3) یا چیزهای ناپسند (4) ) و مرشد نیز به همین معنای هدایتگر است (5) با این تفاوت که لفظ مرشد به دلیل مفهومی که در لفظ رشد وجود دارد، فقط در مورد هدایتگران به سمت خوبیها و امور پسندیده استفاده می شود(6). پس برخی از موارد هدایت را می توان ارشاد نامید نه تمام افراد آنرا (7).
سوال ده:
دلیل به وجود آمدن این سوال برای شما این بوده که الفاظ دیگری که در آیه آمده و همطراز لفظ نوح در نقش اعرابی هستند ( آدم، آل ابراهیم و آل عمران ) همگی فتحه گرفته اند و تنها لفظ نوح است که تنوین نصب گرفته است (8). برای درک دقیق دلیل این موضوع شما باید با مباحث نحوی آشنا باشید و بدانید که علامت نصب در کلمات عربی به چه صورتی آشکار می شود. کلمه ی نوح چون لفظی عربی است ( بخلاف کلمه ی آدم که عجمی است ) و الف و لام نگرفته و اضافه هم نشده ( بخلاف کلمه ی آل) اعرابش با تنوین همراه خواهد بود. خلاصه آن که کلمات آدم ، ابراهیم و..غیر منصرف هستند و غیر منصرف هم تنوین نمی گیرد.
سوال یازده:
در جواب به این سوال، از تفسیر عالمانه ی مرحوم علامه ی طباطبائی ( اعلی الله مقامه ) استفاده می کنیم. ایشان در تفسیر شریف المیزان فرموده اند:
« لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ» أي للملة التي هي أقوم (9)
(مقصود از چیزی که با قوام تر است، روشی است که قوام بیشتری دارد)
پس ایشان لفظ « التی » را به لفظ « ملت » برگردانده اند و دلیل این برگرداندن را هم دقت در آیه ی 161 سوره ی انعام و ارتباط معنوی ای که در میان این دو آیه هست دانسته اند.
سر بلند و شادکام باشید
پی نوشت:
1 . راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، دمشق- بیروت، دار العلم الدار الشامیه، چ اول، 1412 ق، ج 1 ، ص 220.
2. محمد بن مکرم بن منظور، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ج 15 ، ص 357.
3 . وَ يَهْديهِ إِلى‏ عَذابِ السَّعير / سوره ی حج آیه ی 4.
4. فَاهْدُوهُمْ إِلى‏ صِراطِ الْجَحِيم / سوره ی صافات آیه ی 23.
5. محمد بن مکرم بن منظور، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ج 3، ص 175.
6.محمد بن مکرم بن منظور، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ج 3 ، ص 177.
7. حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360 ش، ج 4، ص 140.
8. «إنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمينَ » آل عمران / 33.
9. سید محمد حسین طباطبائی، المیزان، قم، جامعه مدرسین، چ پنجم، 1417 ق، ج 13، ص 46.