تفسیر آیه ای از کلام الله مجید

پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباط­تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
«لَعَنَهُ اللَّهُ وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً؛ (119)
خداوند او (شیطان) را از رحمت خويش بدور ساخته و او گفته است كه از بندگان تو سهم معينى خواهم گرفت و آن ها را گمراه مى‏كنم و به آرزوها سرگرم مى‏سازم و به آن ها دستور مى‏دهم كه (اعمال خرافى انجام دهند و) گوش چهارپايان را بشكافند و آفرينش (پاك) خدايى را تغيير دهند و آن ها كه شيطان را به جاى خدا ولى خود برگزينند، زيان آشكارى كرده‏اند».
این آيات، به صفات شيطان و اهداف او و عداوت خاصى كه با فرزندان آدم دارد، اشاره كرده و قسمت هاى مختلفى از برنامه‏هاى او را شرح مي دهد و مي فرمايد: شيطان سوگند ياد كرده كه چند برنامه را اجرا مى‏كند:
1. از بندگان تو نصيب معينى خواهم گرفت: «وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً».
او مي داند قدرت بر گمراه ساختن همه بندگان خدا ندارد و تنها افراد هوسباز و ضعيف الايمان و ضعيف الاراده هستند كه در برابر او تسليم می شوند.
2. آن ها را گمراه مى‏كنم: «وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ».
3. با آرزوهاى دور و دراز و رنگارنگ، آن ها را سرگرم مي سازم: «وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ».
4. آن ها را به اعمال خرافى دعوت مى‏كنم، از جمله فرمان مى‏دهم كه گوش هاى چهار پايان را بشكافند و يا قطع كنند: «وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ».
و اين اشاره به يكى از اعمال زشت جاهلى است كه در ميان بت‏پرستان رایج بود كه گوش بعضى از چهارپايان را مى‏شكافتند و يا به كلى قطع مى‏كردند و سوار شدن بر آن را ممنوع مى‏دانستند و هيچ گونه از آن استفاده نمى‏نمودند.
قول دیگر در مورد شكافتن گوش حیوان، این است که عرب جاهليت را رسم بر اين بود كه گوش ماده شترى را كه پنج شكم زایيده باشد (بحيره) و نیز شترى را كه به عنوان وفا به عهد رها مى‏كردند (سائبه)، مى‏شكافتند تا اعلام كنند كه اين حيوان آزاد است و در نتيجه، خوردن گوشت آن بر همه جايز است. (يعني دستور مي دهم و آن ها را امر مي كنم تا حلال خدا را حرام كنند.)
5. آن ها را وادار مي سازم كه آفرينش پاك خدايى را تغيير دهند: «وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ».
اين جمله اشاره به آن است كه خداوند در نهاد اولى انسان، توحيد و يكتاپرستى و هر گونه صفت و خوى پسنديده‏اى را قرار داده است؛ ولى وسوسه‏هاى شيطانى و هوا و هوس ها انسان را از اين مسير صحيح منحرف مي سازد و به بي راهه مى‏كشاند. (2)

پی نوشت ها:
1. نساء (4)، آیه 118 و 119.
2. آیت الله مکارم، تفسیر نمونه، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، ج 4، ص 137.