روزه

پرسشگر گرامی، با سلام و تشکر از ارتباط شما با این مرکز.
سه آیه ای ذکر کرده اید ،به شرح زیر است:
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَريضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَ عَلَى الَّذينَ يُطيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ شَهْرُ رَمَضانَ الَّذي أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ مَريضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُريدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى‏ ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ؛ اى افرادى كه ايمان آورده‏ايد! روزه بر شما نوشته شده، همان‏گونه كه بر كسانى كه قبل از شما بودند نوشته شد تا پرهيزكار شويد. چند روز معدودى را (بايد روزه بداريد!) و هر كس از شما بيمار يا مسافر باشد تعدادى از روزهاى ديگر را (روزه بدارد) و بر كسانى كه روزه براى آنها طاقت‏فرساست (همچون بيماران مزمن، و پير مردان و پير زنان،) لازم است كفّاره بدهند: مسكينى را اطعام كنند و كسى كه كارِ خيرى انجام دهد، براى او بهتر است و روزه داشتن براى شما بهتر است اگر بدانيد! (روزه، در چند روز معدودِ) ماهِ رمضان است ماهى كه قرآن، براى راهنمايى مردم، و نشانه‏هاى هدايت، و فرق ميان حق و باطل، در آن نازل شده است. پس آن كس از شما كه در ماه رمضان در حضر باشد، روزه بدارد! و آن كس كه بيمار يا در سفر است، روزهاى ديگرى را به جاى آن، روزه بگيرد! خداوند، راحتى شما را مى‏خواهد، نه زحمت شما را! هدف اين است كه اين روزها را تكميل كنيد و خدا را بر اينكه شما را هدايت كرده، بزرگ بشمريد باشد كه شكرگزارى كنيد!».
خداوند در آیه اول و دوم زمینه چینی کرده تا حکم وجوب روزه رمضان را در آیه سوم اعلام کند و به گونه ای باشد که شنونده آن را تکلیف سنگین و شاقی نداند و از ترس آن به اسلام پشت نکند.
از این رو در ابتدا می فرماید: روزه که می خواهد بر شما واجب گردد، تکلیفی است که در امت های سابق هم وجود داشته و این گونه نیست که فقط متوجه شما شده باشد.
دیگر این که با روزه شما به تقوا می رسید که نجاتبخش در دنیا و آخرت است.
سوم این که روزه فقط چند روز است و مجموع آن نسبت به ایام سال خیلی کم است. در قرآن هر جا خواسته مقدار و کمیت چیزی را کم جلوه دهد، آن را با صفت "معدود = شمردنی" ذکر کرده است؛ مثلا در باره فروختن یوسف دارد:
«وَ شَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدُودَة؛ (1) و او را به بهاى كمى- چند درهم - فروختند».
در اینجا هم برای این که مسلمانان از حکم روزه وحشت نکنند، می فرماید این وجوب برای چند روز انگشت شمار بیشتر نیست.
بعد می فرماید: کسانی هم که مریض یا مسافر هستند و بر ایشان مشکل است، لازم نیست در آن ایام روزه بگیرند و بعد می توانند قضا کنند و کسانی هم که برایشان سخت و طاقت فرسا است، فدیه بدهند. بعد به بیان فضایل و اهمیت رمضان می پردازد که ماه نزول قرآن و هدایت و بینات است و بالاخره می فرماید: کسانی که "این ماه" را در حال سلامت و حضور در وطن درک کردند، آن را روزه بگیرند.
بنا بر این:
"شهر رمضان = ماه رمضان" بیان "ایاما معدودات" است؛ یعنی منظور از آن چند روزی که می گفتم، ماه رمضان است که نسبت به کل سال مقدار کمی است (یک دوازدهم) (2) و با توجه به این تبیین قرآن، ما باید همه ماه رمضان را روزه بگیریم.
پی نوشت ها:
1. یوسف (12) آیه 20.
2. طباطبایی، المیزان، ترجمه موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1374 ش، ج 2، ص 5 -6.