خمس

با سلام و آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما در این ماه عزیز؛ و تشکر به خاطر ارتباطتان با این مرکز؛
1- علت وجوب خمس همان علت وجوب سایر واجبات همانند نماز و روزه و زکات و حج می باشد، و آن علت عبارت است از تطهیر و پاک کردن انسانها و رساندن آنان به کمال و قرب به خداوند، از این رو خداوند اموری را واجب قرارداده و از اموری نهی کرده است، که انسان در صورت به کمال شایسته انسانی نایل می گردد که واجبات را انجام و از محرمات اجتناب نماید، و ظرف ظهور کمالات انسانی عالم آخرت است، اما در این عالم ممکن است آشکار نشود. در روایتی از امام باقر (ع) آمده است: «لَمَّا فَرَضَ عَلَيْكُمُ الْفَرَائِضَ لَمْ يَفْرِضْ ذَلِكَ عَلَيْكُمْ لِحَاجَةٍ مِنْهُ إِلَيْكُمْ بَلْ رَحْمَةً مِنْهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْكُمْ لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ‏ وَ لِيَبْتَلِيَ الله ما فِي صُدُورِكُمْ وَ لِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ وَ لِتَأْلَفُوا إِلَى رَحْمَتِهِ وَ لِتَتَفَاضَلَ مَنَازِلُكُمْ فِي جَنَّتِهِ ؛ (1) خداوند فرایض را بدان جهت واجب نکرد که نیازی به آنها داشته باشد، بلکه از باب رحمت خود که جز او خدایی نیست بر شما واجب فرمود، تا این که پاکان از ناپاکان جدا گردد، و خداوند دلهای شما را با آن امتحان نماید و از این طریق نیت های شما را خالص گرداند، و تا از این طریق به سوی رحمت الهی جذب شوید، و برخی بر برخی دیگر در مراتب بهشت سبقت جویید».
2- خمس به لحاظ اجتماعی دارای ثمرات و برکات زیادی می باشد، مهمترین آن حمایت از دین و مذهب است، در صورتی که خمس از جامعه رخت بربندد نهادهای دینی در جامعه تضعیف می شود، و تضعیف نهادهای دینی مستقل در جامعه شیعی ضرر آن بسیار عظیم و خطیر است، زیرا حیات اسلام و مذهب وابسته به نهادهای دینی مستقل در جامعه است، که حوزه های علمیه چه در ایران و چه در عراق وجود آن وابسته به خمس می باشد. در روایتی از امام رضا آمده است: «إِنَّ الْخُمُسَ عَوْنُنَا عَلَى دِينِنَا وَ عَلَى عِيَالاتِنَا وَ عَلَى مَوَالِينَا وَ مَا نَبْذُلُهُ وَ نَشْتَرِي مِنْ أَعْرَاضِنَا مِمَّنْ نَخَافُ سَطْوَتَهُ فَلَا تَزْوُوهُ عَنَّا وَ لَا تَحْرِمُوا أَنْفُسَكُمْ دُعَاءَنَا مَا قَدَرْتُمْ عَلَيْهِ فَإِنَّ إِخْرَاجَهُ مِفْتَاحُ رِزْقِكُمْ وَ تَمْحِيصُ ذُنُوبِكُمْ وَ مَا تَمْهَدُونَ لِأَنْفُسِكُمْ لِيَوْمِ فَاقَتِكُمْ وَ الْمُسْلِمُ مَنْ يَفِي لِلَّهِ بِمَا عَهِدَ إِلَيْهِ وَ لَيْسَ الْمُسْلِمُ مَنْ أَجَابَ بِاللِّسَانِ وَ خَالَفَ بِالْقَلْبِ؛ (2) خمس کمک ما برای دین ما و برای خانواده ما و محبان و دوستان ماست، و به سبب آن ما آبروی مان را از کسی هراس از وی داریم می خریم، و ما را از آن محروم نکنید، و خود تان را از دعای ما تا جایی که در توان دارید محروم نفرمایید، دادن خمس کلید رزق شما و باعث از بین رفتن گناهان شماست، و چیزی است که شما برای روز فقر و بیچارگی تان فراهم می نمایید، و مسلمان کسی است که به عهدش با خداوند وفا نماید، و کسی که صرفا با زبان بپذیرد و اما با دل مخالفت نماید مسلمان نیست».
این روایت به خوبی فلسفه اجتماعی خمس را بیان می کند، و بر اساس همین روایت عالمان طراز اول دینی یعنی مراجع تقلید خمس را جهت اداره حوزه های علمیه مصرف می نمایند تا از این طریق دین در جامعه حفظ شود و کسانی باشند که به تبلیغ دین در جامعه بپردازند و در برابر شبهات پاسخ گو باشند و احکام دین را برای مردم استنباط و استخراج نموده و حکم شرعی را تبیین کنند. البته واضح است اگر مقدار بیشتری خمس از سوی جامعه به عالمان دین داده شود کارهای دیگری همانند رسیدگی به محرومان جامعه را هم انجام خواهند داد.
3- کسانی که خمس نمی دهند واجبی از واجبات را ترک می نمایند، همان گونه که تعدادی از مردم نماز و روزه را ترک می کنند و تعدادی فریضه زکات را انجام نمی دهند، این دلیل نمی شود که نماز و روزه واجب نباشد، در خمس همین گونه است و در زکات قضیه همین طور است، این قبول نداشتن و ندادن دلیل بر عدم وجوب خمس نیست. و در صورت امکان باید آن ها را امر به معروف و نهی از منکر نمود و روایاتی که از ائمه دین در مورد وجوب خمس رسیده برای آن ها خواند که دو نمونه از این روایت را ذکر کردیم.

پی نوشت:
1. مجلسی، بحار الانوار، ج50، ص320.
2. کلینی، الکافی، ج1، ص548.