درباره همسرداري علي عليه السلام توضيح جامعي فرماييد تا انشاالله رفتار علوي الگوي رفتاي ما در خانواده گردد
با سلام و آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما در این ماه عزیز؛ و تشکر به خاطر ارتباطتان با مرکز؛
در باره چگونگی رفتار حضرت علی(ع) با همسران خویش، جز حضرت فاطمه(س)، در تاریخ مطالب بسیار اندکی موجود است. مسائلی که در محیط خانواده و رفتار و گفتاری که میان زن و شوهر پیش میآمد، معمولاً به خارج منعکس نمیشد . ضرورتی برای ثبت و نقل آن ها وجود نداشت. البته در باره رفتار علی(ع) با دختر گرامی پیامبر به جهت موقعیت و جایگاه بیبدیل حضرت زهرا(س) و شخصیت ممتاز وی، مطالب نسبتاً فراوانی در کتابهای تاریخ و حدیثی ذکر شده است. رفتارهای داخلی آنان به مقدار اندکی در کتابها دیده میشود. در این جا به برخی از اصول رفتار علی (ع) با حضرت زهر اشاره می شود:
احترام به همسر
یکی از جلوه های رفتار حضرت امام علی احترام به همسر می باشد. حضرت زهرا پس از رحلت رسول اسلام (ص)وقتي «فدك» را به ناحق از او گرفتند، براي دفاع از حقّ خويش و بازگرداندن حقّش نزد خليفه وقت رفت؛ اما با ارائه استدلالهاي منطقي، موفّق نشد حقّ خود را بستاند، بنابراين با ناراحتي و تأثر شديد وارد منزل شد و اظهار ناراحتي نمود. حضرت زهرا شوهرش علي (ع)را مورد خطاب قرار داد و گفت: هيچكس از من دفاع نكرد و از ظلم آن ها جلوگيري ننمود. خشمگين از خانه بيرون رفتم و پريشان و با شكست و افسردگي بازگشتم.تو اينگونه پريشان نشستهاي! تو همان بودي كه گرگان عرب را صيد ميكردي . اكنون زمينگير شدهاي! يا علي! نه گويندگان را مانع هستي و نه ياوهگويان را دافع! اختيار از كفم رفته،... از اينكه با تو اينگونه سخن ميگويم، نزد خدا عذر ميخواهم، خواه مرا ياري كني، يا واگذاري! اي واي بر من در هر پگاه كه تكيهگاهم از كف بيرون رفت و بازويم بيرمق گشت.
علي (ع)با لحني محترمانه همسر مهربانش را دلداري داد و فرمود: واي بر تو مباد؛ بلكه واي بر دشمنان تو باد! اي دختر برگزيده خدا و يادگار نبوّت، از اندوه و غصّه دست بردار. به خدا سوگند! من در انجام وظيفه سستي نكردم و آنچه قدرت و توان داشتم، انجام دادم. (1)
حضرت علي (ع)چنان با خونسردي، متانت، دلجويي و احترام در برابر ناراحتي و شكوِه حضرت زهرا (س) برخورد مينمايد، كه حضرت فاطمه آرام ميگيرد
جلوگیری ازحزن واندوه
علي (ع)همواره مواظب بود كه از حزن و اندوه زهرا (س) كه بعد از پدر بزرگوارش بسيار شده بود، بكاهد. زهرا (س) به پدرش پيامبر علاقه زيادي داشت. حضرت ميفرمود: «پيراهن پدرم را به من بدهيد.» چون پيراهن را ميگرفت، آن قدر ميبوييد تا بيهوش ميشد. علي (ع)ميفرمايد: «پيامبر را در پيراهنش غسل دادم و چون وضع زهرا را مشاهده كردم كه با بوييدن آن پيراهن بيهوش ميشود، آن را پنهان نمودم.» (2)
عدم اجبار به کار
حضرت علي درباره چگونگي برخورد با همسرش ميفرمايد: «به خدا سوگند! هرگز كاري نكردم كه فاطمه خشمگين شود . او را به هيچ كاري مجبور نكردم... او نيز هرگز مرا خشمگين نكرد . برخلاف ميل باطني من، قدمي برنداشت.» (3)
ياريِ همسر
از مسايلي كه در زندگي مشترك زن و شوهر مطرح است و در خوشبختي و نشاط خانواده تأثير به سزايي دارد، انجام كارهاي مربوط به زندگي و تأمينِ نيازها و انجام كارهاي خانه است. اين مسئله اگر به صورت عادلانه و صحيح حلّ شود و هريك از زن و شوهر وظيفه خود را به خوبي انجام دهند، بسياري از مشكلات پيش نخواهد آمد. صفا و صميميت در محيط خانواده حاكم خواهد شد. حضرت علي و حضرت زهرا (ع)در آغاز زندگي مشترك براي تعيين مسئوليت شان در كانون خانواده، خدمت رسول خدا (ص)رسيدند و از حضرت درخواست داوري نمودند. رسول خدا كارهاي درون خانه را برعهده حضرت فاطمه (س) گذاشت. كارهاي بيرون خانه را به حضرت علي (ع)سپرد. فاطمه ميفرمايد: «جز خدا كسي نميداند كه من چه اندازه خوشحال شدم از اينكه كارهاي درون خانه به من واگذار شد و از كارهاي بيرون خانه و معاشرت و تماس با مردان معاف شدم.» (4)
در سخني از امام باقر (ع)آمده است: فاطمه (س) در خانه علي (ع)كارِ خانه؛ خمير كردن، نان پختن و نظافت را به عهده گرفت. علي (ع)نيز كارهاي بيرون خانه ، مانند: آوردن هيزم و تهيه مواد خوراكي را به عهده داشت.»(5) علي (ع)به كارهاي بيرون خانه اكتفا نميكرد، بلكه در كارهاي خانه نيز شركت ميجست. حضرت با علاقهاي كه به زهرا (س) داشت، به او كمك ميكرد. حضرت، عدس پاك مينمود، خانه را جارو ميكرد و در دستاس كردن، همسرش را ياري مينمود.
امام صادق (ع)ميفرمايد: «علي (ع)هيزم ميآورد، آب مورد نياز خانه را تأمين ميكرد . خانه را جارو مينمود. حضرت زهرا (س) نيز آرد ميكرد، خمير آماده مينمود و نان ميپخت.»(6)
از برخي روايات استفاده ميشود كه حضرت علي (ع)بعضي اوقات در كارهايي مانند تهيه آرد و آسياب كردن نيز به كمك همسرش حضرت زهرا (س) ميشتافت. روزي رسول خدا (ص)به خانه علي (ع)وارد شد، ناگاه مشاهده كرد دختر و دامادش با محبّت بينظير در كنار هم نشسته، با همكاري به آرد كردن «جو» مشغولند. پيامبر (ص)خطاب به آنان فرمود: اَيُّكُما اَعيي؛ كدام يك از شما خستهتر هستيد، تا به جاي او نشسته، كارش را انجام دهم؟ علي (ع)فرمود: اي رسول خدا! دخترت فاطمه، خستهتر است. حضرت كنار دامادش نشست و با هم به دستاس كردن مشغول شدند.(7)
پرستاري از همسر
هنگامي كه حضرت زهرا به سبب ستم و ضرب و شتمِ دشمنان، زمان ارتحالش فرا رسيد، در باره تشييع بدن مطهّر، محلّ دفن و چگونگي غسلش سفارشهايي به شوهرش علي (ع)كرد. حضرت به وصيّت عمل نمود. به علاوه علي (ع) هنگام بيماري همسرش، مانند پرستاري دلسوز از او مراقبت مينمود. امام سجّاد (ع)از پدرش امام حسين (ع)نقل ميكند: وقتي حضرت زهرا بيمار شد، به علي (ع)سفارش كرد جريان كسالت او را به كسي خبر ندهد. علي نيز چنين كرد و كسي را در جريان كسالت زهراي اطهر قرار نداد. حضرت پرستاري و مراقبت از همسرش را به عهده گرفت و اسما نيز به او كمك ميكرد. »(8)
پي نوشت ها
1. طبرسي ،احتجاج، ترجمه بهراد جعفرى ، اسلامیه ج 1، ص 244.
2. بحارالانوار، ج 43، ص 157.
3. محدث اربلى،كشف الغمة في معرفة الأئمة، ج 1، ص 363،بی نام
4. حر عاملی ،وسائل الشّيعه، ، بیروت ،ج 14، ص 123.
5.بحارالانوار، ج 43، ص 31، ح 38.
6 همان ، ج 43، ص 151، ح 7.
7.همان ، ج 43، ص 50 و 51، ح 47.
8. همان، ج 43، ص 171.
