مسائل اعتقادی

پرسشگرگرامي! با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
تنها دلیل اصلی ما برای روزه گرفتن و انجام آن در کمیت و کیفیت فعلی دستور خداوند به این تکلیف است چنان که صراحتا در سوره بقره به اصل آن و در آیه 185 همین سوره بر کمیت انجام آن تاکید و اشاره شده :
« شهَْرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى‏ وَ الْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشهَّْرَ فَلْيَصُمْه؛ (1) ماهِ رمضان است ماهى كه قرآن، براى راهنمايى مردم، و نشانه ‏هاى هدايت، و فرق ميان حق و باطل، در آن نازل شده است. پس آن كس از شما كه در ماه رمضان در حضر ( در سفر نباشد) باشد، روزه بدارد».
در نتیجه به صراحت قرآن خداوند همه مومنان را موظف به انجام این عمل واجب نموده است، در نتیجه ما به همان دلیل روزه می گیریم که نماز می خوانیم و حج می رویم و سایر تکالیف دینی مان را به جا می آوریم و به همان دلیل با این کمیت و کیفیت آن را انجام می دهیم که انجام دیگر تکالیف دینی مان چنین شکلی دارد.
البته ناگفته نماند که از تورات و انجيل فعلي بر مي آيد كه روزه ميان يهود و نصارا نیز بوده به علاوه حجمی بیش از روزه مسلمانان داشته است ، چنان كه در "قاموس كتاب مقدس" آمده است:
روزه به طور كلي در تمام اوقات ميان هر طائفه و هر ملت و مذهب، در موقع ورود اندوه و زحمت غير منتظره، معمول بوده است. (2)

نيز از تورات بر مي آيد كه موسي (ع) چهل روز روزه داشته و حضرت مسيح (ع) نيز چهل روز روزه داشته است.(3)

اما در اسلام به تصريح قرآن روزة ماه مبارك رمضان كه ماه نزول قرآن است، واجب شده و مدت روزه را يك ماه قمري يعني 29 يا 30 روز اعلام كرده است. البته در بسیاری از دستورات دینی و بخصوص در مورد کم و کیف انجام آنها حکمت هایی هم وجود دارد که به نوعی منشأ شکل گیری آن عمل به صورت معین و خاص مورد نظر خداوند بوده است چنان که در مورد روزه هم همین طور می باشد. (4)
در مجموع باید گفت: شکی نیست که احکام الهی دارای ملاکات بوده و وجوب، حرمت، استحباب و کراهت آن ها بر اساس مصالح و مفاسدی است که اگر مصلحتی در حکم باشد، حکم واجب و یا مستحب؛ اگر دارای مفسده ای باشد، حکم حرام و یا مکروه خواهد بود. حال از آن جا كه احكام بر خلاف اعتقادات توقیفی‌ و تعبدي است، هيچ گاه نبايد انتظار داشت به تمامي حكمت ها و مصالح يك حكم پي ببريم .
آنچه به طور کلی می دانیم آن است که حکم روزه با وضعیت کنونی در پی قرن ها در بین مسلمانان رواج داشته و نه انجام ان فشار غیر قابل تحمل بر آنان وارد ساخته و نه موجب بیماری و مشکلات جسمی شده است ؛ بلکه بر عکس روزه داری موجب صحت و سلامتی بیشتر نیز برای افراد بوده و این امر به شکل تجربی برای بسیاری از افراد ثابت بوده و علم پزشکی نیز بر این امر صحه گذاشته است.
تحقيقات ثابت مي كند روزه داري درست كه با كاهش 20 تا 30 درصد مصرف غذا همراه است، نتايجي چون كم شدن چربي هاي ذخيره، كم شدن ميزان چربي خون و كلسترول و نيز فعال شدن سيستم ايمني بدن را به دنبال دارد.
به گفته پزشكان، در مدت روزه داري، دستگاه گوارش براي چندين ساعت خالي مي ماند و در واقع اين دستگاه و ساير دستگاه هايي كه به گونه اي در هضم و جذب مواد غذايي دخالت دارد استراحت كرده و پس از روزه داري به شيوه بهتري اعمال خود را انجام خواهند داد.
روزه در حقيقت باعث استراحت معده مي شود و در حالت روزه، اسيد معده بجاي غذا به وسيله صفرا، خنثي مي شود و زخم ايجاد نمي شود. (5)
برای تحقیق بیش تر در این رابطه می توانید به کتاب هایی مانند :
« اهميت پزشكي روزه در سلامت انسان » نوشته سيد حبيب الله جعفري، همچنن کتاب های « نقش روزه در درمان بیماری ها» و «اهمیت روزه از نظر علم روز» و که نظریات اندیشمندانی مانند : پروفسور «الکسی سوفورین»، دکتر «اتوبوخنگر»، دکتر «ژان فروموزان» و... را منعکس نموده است، مراجعه نمایید.
آنچه مسلم است روزه داری با وضعیت کنونی یعنی به شکل یک ماه از دوازده ماه برای مسلمانان چنین نتایج و پیامدهای مثبتی را به دنبال داشته و به طور طبیعی هم تاثیر گذاری چنین شیوه های رفتاری و عملی نیازمند زمانی قابل توجه است و با دوره های کوتاه چند روزه چنین نتایجی حاصل نمی گردد.
علاوه بر این آثار مثبت جسمی و تاثیراتی که روزه داری بر سلامت جسم انسان دارد، در بخش سلامت روان و ارتقائ معنوی و روحی انسان نیز بسار موثر است تا جایی که در قرآن نتیجه مستقیم این عمل عبادی رسیدن به مراتب تقوا خوانده شده است :
« يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون (6)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون ».
به علاوه آثار و برکات و ثواب هایی که در منابع دینی در خصوص روزه داری بیان شده است نشان می دهد که تاثیرات عمیق معنوی و روحانی این عمل عبادی قابل مقایسه با بسیاری از اعمال دیگر نیست.
از جانب دیگر روزه داری تاثیرات بسیار مثبت اجتماعی را نیز به دنبال دارد که خود می تواند علت بسیار مهمی در لزوم این دستور دینی محسوب گردد و به عنوان پیامدهای مهم این عمل عبادی قلمداد شود.
بر اساس آمارها میزان کاهش جرم و جنایت در این ماه بسیار قابل ملاحظه بوده و رفتارهای اجتماعی آحاد جامعه به شرایط مطلوب و ایده آل بسیار نزدیک تر شده به علاوه حجم توجه افراد جامعه به نیازمندان در این ماه بسیار بالاتر رفته و در مجموع آثار اجتماعی متعددی بر این عمل عبادی مترتب می گردد که اهمیت آن را دو چندان می نماید.
اما فارغ از همه این مطالب منطقي ترين دليل ما بر پذيرش حكم وجود روزه داری در طی یک ماه آن است كه اين دستور به عنوان تكليفي ديني از مجاري منطقي و قابل اعتماد شريعت به ما رسيده است.

در نتيجه، عمل به اين دستور همانند هر دستور ديگر تعبدي شرعي، لازم و منطقي و معقول است. اما در عین حال از آنجا که شریعت اسلام را بر اساس تعریف قرآن و روایات شریعتی آسان و سهل می دانیم (7) این حکم واجب را نیز منطبق بر توان طبیعی بشر و نیاز جسم و روح او تلقی میکنیم و به هیچ وجه آن را حکمی افراط گونه نمی دانیم چنان که روال عادی زندگی مومنان و مسلمانان هم نشان داده که رعایت دستورات روزه داری امری کاملا پذیرفته شده و طبیعی و منطبق بر ویژگی های عادی بشری می باشد .
قرآن به صراحت در مورد سخت نبودن تکالیف دینی بر مسلمانان سخن رانده است.

پي نوشت ها:
1. بقره (2) آیه 185
2. مكارم شيرازي، تفسیر نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1379ه ش. ج1، ص 633، به نقل از قاموس كتاب مقدس ، ص 427.
3. همان.
4. شيخ صدوق، علل الشرايع ،ترجمه ذهني تهراني،چ مومنين ، قم 1380 ه ش ،ج‏2، ص231.
5.http://irna.ir/NewsShow.aspx?NID=304913616
6. بقره (2) آیه 183.
7. حج (22) آیه 78.