حس شرم: یک خشم به خود است.ناشی از بررسی پیامد های رفتار خود.یک حس انقلاب گونه است.
این حس کاملا با حس گناه و حس تقصیر و حس خجلت تفاوت دارد. در این احساسات،فرد خودش را در برابر دیگران(خدا یا دیگر انسانها) می بیند. اما حس شرم با تکیه بر خود است. همچنین آن احساسات دیگر با عادت و یا ضدشان(مثل توبه،کفاره،عذرخواهی و یا ریا کردن)قابل تعدیل شدن است،اما حس شرم نه.ضد حس شرم بی شرمی است.یعنی نداشتن آن. در حس شرم در پی اصلاح خصلتی که به یک عمل انجامیده (از روی پیامد عمل زشتی عمل را فهمیدیم) اقدام می کنیم. اما در حس گناه،خجلت،تقصیر سعی می کنیم دیگر آن کار را نکنیم. یعنی الزاما در پی اصلاح خصلت برنمی آییم.تنها به عدم تکرار کردار اکتفا می شود. و این احساسات به وجود آمده ناشی از آگاهی ما از عدم تطابق کردارمان با هنجار ها است.اما حس شرم در نتیجه مواجهه با پیامد کردار است.که به پی بردن به خصلت مسبب این عمل منجر می شود و در پی اصلاح آن برمی آید.(برای اطلاع بیشتر ر.ک "در ستایش شرم".حسن قاضی مرادی.نشر اختران)
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
توضیح طولانی شما را خواندم که در آن سوالی نبود. اما در باره جمله اول، در قرآن و دین حیا آمده است:
فَجاءَتْهُ إِحْداهُما تَمْشي عَلَى اسْتِحْياءٍ ؛
ناگهان يكى از آن دو (زن) به سراغ او آمد، در حالى كه با نهايت حيا گام برمىداشت.(1)
حیای دختر شعیب، شرم از مواجهه با نامحرم بوده است. حیا به پاکدامنی کمک خواهد کرد.
حیا نوعی خودداری نفس از ترس سرزنش است که در روایات هم راجع به این واژه صحبت شده؛ اگر منظورتان از حس شرم همین است که در دین و قرآن با کلمه حیا از آن تعبیر شده است.
اگر منظورتان از حس شرم حالتی است که بعد از گناه بر انسان عارض می شود که خجالت از خدا و پشیمانی است، در قرآن و روایات از آن به توبه و ندم تعبیر شده؛ یعنی حقیقت توبه، شرم و پشیمانی از عمل و تصمیم بر ترک آن عمل است.
در قرآن از حس شرم با توضیحاتی که دادید، صحبتی به میان نیامده است.
موفق باشید.
پی نوشت:
1.قصص(28)آیه 25.
