با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
بسیاری از مردم معتقدند در بعضی چشمها اثر مخصوصی است که وقتی با اعجاب به چیزی بنگرند، ممکن است در آن تحولاتی منفی و مخرّب ایجاد کند. گر چه این مسئله از نظر عقلی امر محالی نیست، ولی توجیه علمی معتبری تاکنون برای آن ذکر نشده. البته روایت " العین حق" گر چه در کتب درجه یک حدیثی نیامده ،ولی در کلمات قصار امیر مؤمنان در نهج البلاغه و در بعض کتب روایی دیگر هم آمده (1) و روایات دیگری به این مضمون که همه می تواند به این معنا حمل شود که چشم زخم زدن افراد حسود حق است، زیرا وقتی زیبایی و نعمت و خوبی دیگری را ببینند ، نمی توانند تحمل کنند . حسد و کینه و عداوت شان آنان را به توطئه چینی وا می دارد. چه بسا تا ریشه کنی فرد پیش می روند . این حقیقتی است انکار ناپذیر . به همین جهت دعا و تعویذ و استعاذه برای این موارد به وفور وارد شده است. اما روایات دلالت صریح و قطعی بر تاثیر خود چشم و نیروی فوق العاده و ضربه زننده در بعض چشم ها ندارند.
در روایتی آمده: جبرئیل "رقیه" و تعویذی برای رسول خدا آورد که این جمله بود: بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ مِنْ كُلِّ عَيْنِ حَاسِدٍ اللَّهُ يَشْفِيك؛
به نام خدا .تو را در پناه خدا قرار می دهم از شر هر چشم حسود تا خدا از آن شفا و امانت بدهد. (2)
رسول خدا فرمود : استعینوا علی امورکم بالکتمان فان کل ذی نعمه محسود؛ (3) با کتمان و پوشاندن نعمت های تان (از آدم های بی ظرفیت و کم ظرفیت) کارتان را پیش برید. زیرا هر نعمت داری مورد حسادت است.
حضرت یعقوب به تعلیم خدا می دانست وقتی افراد به خصوص آدمیان کم ظرفیت یازده برادر قوی هیکل و خوش فرم و...را با هم ببینند ، حسادتشان گل می کند . آن ها را چشم زخم می زنند. برای از بین بردن وحدت و اجتماع آن ها توطئه می نمایند و... ، از این رو فرزندان را سفارش کرد به گونه ای عمل کنند که از این مهلکه در امان باشند.
محسود بودن فرد نعمت دار و مورد توطئه و حقد قرار گرفتن او ، در روایات تصریح شده ؛ به پناه بردن به خدا و تلاوت سوره های "معوذتین"(قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس) و ذکر های "لا حول و لا قوه الا بالله" و دعاهایی دیگر توصیه شده است. (4)
نوشتن این اذکار و سوره ها و همراه داشتن آن ها نیز مؤثر است. (5)
در بعض روایات اهل سنت آمده که افرادی می خواستند پیامبر چشم کنند . از کسانی که به چشم کردن معروف بودند، برای این مقصود کمک بگیرند که آیه " و ان یکاد ..." نازل شد و پیامبر را امان داد. (6)
با توجه به این روایات و روایات گذشته ؛ چه چشم زخم به معنای مشهور وجود داشته و چشم هایی بتوانند چنین ضررهایی بزنند یا نه ، بلکه معنایش چشم های حسود باشد که به توطئه چینی می پردازند، در هر دو حال نوشتن این آیه و همراه داشتن آن برای در امان ماندن از چشم زخم معمول شده است . اگر با اعتقاد به قرآن و توسل به آن باشد ، خوب می باشد .
انسانی که نعمت دارد، با توجه به کینه ها و حسدهای حسودان ، خود را در خطر می بیند . نگرانی و اضطراب دارد. از این رو علاوه بر تلاوت آیات و سوره ها و اذکار و دعاهایی که اشاره شد و در کتاب ها آمده که پناه بردن به خداست، مناسب است از عطر و بوی خوش مثل بوی اسفند و کندر هم استفاده کند، زیرا باعث نشاط و رهایی از هموم می شوند.
بنا بر نقلی از رسول خدا در دانه اسفند داروی 72 بیماری است. (7)
در حدیث است که پیغمبر اکرم (ص) فرمود: از اسفند درخت یا برگ یا میوهاى نمی روید، مگر آن که فرشتهاى بر آن گماشته شده است تا آن را به آن که باید ، برساند، در ریشه و ساقهاش شفا است، در دانه آن داروى 72 بیمارى .(8)
بنا به نقلی هم از محمد بن حکم نقل شده است: پیامبرى به خداوند از ترسویى امتش شکایت کرد، خداوند به وى وحى فرمود : دستور ده امتت اسفند استفاده کنند که شجاعت را زیاد مىکند. (9)
بنا بر این اسفند دود کردن اثر مثبتی در شادابی روحی و رفع اضطراب دارد . شاید اثر ضد عفونی کننده هم داشته باشد اما تخم مرغ شکستن و امثال آن از خرافاتی است که در بین عوام رواج یافته و برایش اصل و اساسی نیافتیم.
پی نوشت ها:
1. سید رضی، نهج البلاغه،چ اول، قم، هجرت، 1414 ق، ص 546؛
طبرسی، مكارم الأخلاق، چهارم، شریف رضی، 1370 ش، ص 386 ؛
ابن سابور زیّات، طب الأئمة، دوم، قم، امیر، 1411 ق، ص 121.
2. علامه مجلسی، بحار الانوار،چ هشتم، بیروت، الوفا، 1403 ق، ج60، ص 7.
3. ابن شعبه حرانی، تحف العقول،چ دوم، قم، انتشارات اسلامی، 1404 ق، ص 48.
4. علامه مجلسی، همان، ج6، ص 18 - 26.
5. همان، ج 60، ص 26.
6. بیضاوی، أنوار التنزيل و أسرار التأويل،چ اول، بیروت ، دار احیاء التراث ، 1418 ق، ج 5، ص 238.
7. طبرسی، مکارم الأخلاق، ترجمه میر باقرى، دوم، تهران، فراهانی ، 1365 ش، ج1، ص 355.
8. همان.
9. محمد باقر کمره ای ، آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار) ،چ اول ، تهران ، اسلامیه ، 1351 ش ،ج6 ،ص 184 ،ص182.
