قرآن و نماز

پرسش 1:
قرآن و نماز
شرح : بسم الله الرحمن الرحيم با سلام خدمت آقاي شريعتي مجري محترم برنامه سمت خدا ، مسئولان و کارشناسان محترم ... مدتي هست اين برنامه رو مي بينم و دنبال مي کنم و مي شه گفت با حدودا چيزي که ته دل داشتم ، تحت تاثير جواب هاي عالي کارشناسان برنامه قرار گرفتم . بنده مدتي پيش با صحبت با يکي از دوستان درباره نماز و ... ، به يک سري موارد فکر ميکنم و به قول يکي از کارشناسان ، انگار خدا يه چراغي روشن کرده . به همين دليل تصميم گرفتم نماز رو از ماه مبارک رمضان شروع کنم و روزه ها رو بگيرم ، در حال تکميل افکارم بودم ، که با يک نفر سر صحبتي باز شد ، ايشون گفتند در قرآن ، صحبتي از نماز نشده و يک سري حرف هاي ديگه ، من اعتماد نکردم و گفتم چند سوالم رو بپرسم : 1- آيا در قرآن که کتاب کامل خدا هست ، درباره ي نماز و خواندن نماز مطلبي نيامده ؟
پاسخ:
با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مرکز
متاسفانه فردي که مدعي است در کتاب خدا سخني از نماز گفته نشده ، بي اطلاع يا مغرض است.
قرآن کتاب هدايت است. يکي از نمادهاي ارزشمند هدايت، نماز با ارکان زيباي خودش است، عبادتي با بهترين نمايش که در هر رکن آن رمزي، نهفته است.
نماز چون يکي از پر جلوه ترين شاخص هاي بندگي است، در قرآن از پر توصيه ترين اعمال حساب شده است.
شخصي که به نماز روي مي آورد، بندگي خود را در مقابل خداي متعال نشان مي دهد. اعتراف مي کند که از خود چيزي ندارد.
در اين جا لازم است به چند آيه از ميان فراوان آياتي که به خواندن نماز در قرآن توصيه شده است، اشاره و قضاوت را به خودتان واگذار کنيم:
1.الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ؛ (پرهيزكاران) كسانى هستند كه به غيب (آنچه از حس پوشيده و پنهان است‏) ايمان مى‏آورند . نماز را برپا مى‏دارند . از تمام نعمت ها و مواهبى كه به آنان روزى داده‏ايم، انفاق مى‏كنند.(1)
2.إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ ؛(2) سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و آن ها كه ايمان آورده‏اند؛ همان ها كه نماز را برپا مى‏دارند، و در حال ركوع، زكات مى‏دهند.
3.وَ أَنْ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ اتَّقُوهُ وَ هُوَ الَّذي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ(3) ؛نيز به ما فرمان داده شده : نماز را برپا داريد! از خدا بپرهيزيد! تنها اوست كه به سويش محشور خواهيد شد.
4.وَ الَّذينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتابِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ إِنَّا لا نُضيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحينَ ؛(4) آن ها كه به كتاب (خدا) تمسّك جويند و نماز را برپا دارند، (پاداش بزرگى خواهند داشت زيرا) ما پاداش مصلحان را ضايع نخواهيم كرد.
5.وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ يُطيعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ؛(5) مردان و زنان باايمان، ولىّ (و يار و ياور) يكديگرند. امر به معروف، و نهى از منكر مى‏كنند. نماز را برپا مى‏دارند.زكات را مى‏پردازند . خدا و رسولش را اطاعت مى‏كنند.به زودى خدا آنان را مورد رحمت خويش قرار مى‏دهد. خداوند توانا و حكيم است.
6.وَ الَّذينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّار؛(6)
آن ها كه به خاطر ذات (پاك) پروردگارشان شكيبايى مى‏كنند . نماز را برپا مى‏دارند . از آنچه به آن ها روزى داده‏ايم، در پنهان و آشكار، انفاق مى‏كنند . با حسنات، سيئات را از ميان مى‏برند .پايان نيك سراى ديگر، از آن آن هاست .
7.أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‏ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُودا؛(7)
نماز را از زوال خورشيد (هنگام ظهر) تا نهايت تاريكى شب [نيمه شب‏] برپا دار . همچنين قرآن فجر [نماز صبح‏] را ،چرا كه قرآن فجر، مشهود (فرشتگان شب و روز) است.
اين چند آيه شريفه فقط نمونه هايي از آيات فراوان قرآن است که به برپايي نماز تاکيد مي کند.
پي نوشت ها:
1. بقره(2) آيه 3 .
2. مائده(5) آيه 55 .
3. انعام(6) آيه 72.
4. اعراف(7)آيه 170 .
5.توبه(9) آيه 71 .
6. رعد(13) آيه 22.
7. اسراء(17) آيه 78.

پرسش 2:
وقتي خدا بي نياز هست، نماز خواندن چه فايده اي داره ؟ کلا فوايد نماز چيست ؟
پاسخ:

برادرم! خداوند هيچ نيازي به عبادات ما ندارد .او قدرت مطلق و بي نياز محض است. تمام تکاليف شرعي براي رشد و تعالي انسان است.
اما فوائد نماز:
از منابع و مآخذ اسلامي به دست مي آيد که براي رسيدن به حق و شاداب کردن روح عرفاني انسان، هيچ راهي بهتر از نماز يافت نمي شود. براي روح انسان شيفته هيچ غذايي سازگارتر و سرشارتر از نماز وجود ندارد، زيرا چه کسي بهتر از خداوند (که براي رسيدن به هر هدفي، ترکيب راه خاصي را مشخص فرموده است) مي‌تواند مَرْکب و معجوني براي رشد و ارتقاي انسان ها پديد آورد؟
در نماز سفره اي است گسترده که خداوند آن را در پنج نوبت در شبانه روز براي بندگانش باز مي‌کند . بر سر اين سفره انواع و اقسام غذاهاي لذيذ وجود دارد . هر کس مطابق استعداد و تعالي خود از آن بهره مند مي‌شود.
هم چنين نماز رابطه بنده با خداست . طبيعي است که بنده آن را به جا مي آورد که خواسته خداوند و معبود اوست . اصولا هدف اصلي از خلقت انسان بندگي است . نماز بهترين شيوه اظهار بندگي است
اگر نماز به طور صحيح و کامل با حفظ شرايط و آداب خوانده شود، جلوي بسياري از مفاسد اجتماعي را مي گيرد: إنّ الصلاة تنهي عن الفحشاء والمنکر و لذکرالله اکبر.(1) نماز اگر با مقدمات و تعقيبات همراه باشد،‌انسان را به اوج معنويت مي‌رساند. اذان با آن محتواي زيبا دل را مي نوازد.
با توجه به آيات قرآن و روايات در اين زمينه، برخي از آثار و فوائد نماز چنين است:
1 - قرب معنوي :
يکي از آثار بسيار مهم نماز قرب به خداوند است. اين اثر روح عبادت و نماز را تشکيل مي‏دهد . يکي از آيات قرآن هدف آفرينش انسان عبادت بيان شده است (2) که حکايتگر بعد معنوي نماز و اهميت آن است، امام علي(ع) فرمود: "الصلوة قربان لکل تقي (3)؛ نماز وسيله تقرب هر پرهيز کاري به خداوند است". در برخي از روايات از نماز به عنوان معراج مؤمن ياد شده که اشاره به آثار معنوي آن مي‏باشد.
2 - ياد خدا و آرامش رواني :
قرآن مي فرمايد : "اقم الصلوة لذکري(4)؛ نماز را بر پا دار تا به ياد من باشي".
يکي از نويسندگان در تفسير اين آيه مي‏نويسد: "روح و اساس و هدف و پايه و مقدمه و نتيجه و بالاخره فلسفه نماز ياد خدا است. همان "ذکر اللَّه" است که در آيه فوق به عنوان برترين نتيجه بيان شده است"(5). ذکر و ياد خداوند نقش تعيين کننده در آرامش رواني دارد. نماز به عنوان ذکر خدا به انسان‏هاي نماز گذار آرامش مي‏دهد: "ألا بذکر اللَّه تطمئن القلوب(6)؛ آگاه باشيد ياد خدا مايه اطمينان است".
3 - عامل باز دارنده از گناه :
يکي از آثار مهم نماز جلوگيري از گناه است: "إنّ الصلوة تنهي عن الفحشا و المنکر"(7). طبيعت نماز از آن جا که انسان را به ياد خدا، نيرومندترين عامل بازدارنده ،يعني اعتقاد به مبدأ و معاد مي‏اندازد، داراي اثر بازدارندگي از فحشا و منکر است. انسان که به نماز مي‏ايستد و تکبير مي‏گويد، خدا را از همه چيز بالاتر مي‏شمرد... بدون شک در قلب و روح چنين انساني، جنبشي به سوي حق و حرکت به سوي پاکي و جهشي به سوي تقوا پيدا مي‏شود...(8)

4 - گناه زدايي :
يکي از آثار بسيار مهم نماز گناه زدايي است. نماز وسيله شستشو از گناهان و مغفرت و آمرزش الهي است(9). پيامبر(ص) از ياران خود سؤال کرد: اگر بر در خانه يکي از شما نهري از آب صاف و پاکيزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شستشو دهيد، آيا چيزي از آلودگي و کثافت در بدن او مي‏ماند؟ در پاسخ عرض کردند:نه. حضرت فرمود: نماز درست هماننداين آب جاري است. هر زمان که انسان نماز مي‏خواند، گناهاني که در ميان دو نماز انجام شده است، از بين مي‏رود.(10)
5 - غفلت زدايي‏:
بزرگ‏ترين مصيبت براي رهروان راه حق آن است که هدف آفرينش خود را فراموش کند. غرق در زندگي مادي و لذائذ زودگذر گردند، اما نماز به حکم اين که در فواصل مختلف در هر شبانه روز پنج بار انجام مي‏شود، مرتباً به انسان اخطار مي‏کند . هشدار مي‏دهد . هدف آفرينش او را خاطر نشان مي‏سازد... اين نعمت بزرگي است که انسان وسيله‏اي در اختيار داشته باشد که در هر شبانه روز چند مرتبه به او بيدار باش گويد.(11)
6 - تکبر زدايي‏:
يکي از عوامل مهم تکبر زدايي نماز است، زيرا انسان در هر شبانه روز هفده رکعت و در هر رکعت دو بار پيشاني بر خاک در برابر خدا مي‏گذارد . خود را ذره کوچکي در برابر عظمت او مي‏بيند، از اين رو پرده‏هاي غرور و خودخواهي را کنار مي‏زند. از اين رو علي(ع) بعد از بيان فلسفه عبادت، يکي از آثار نماز را تکبر زدايي بيان نمود: "خداوند ايمان را براي پاکسازي انسان هااز شرک واجب کرده است و نماز را براي پاکسازي از کبر"(12).
7 - عامل پرورش فضائل اخلاقي :
نماز روح اخلاص و خداباوري را در انسان افزايش مي‏دهد . نتيجه آن پرورش فضايل اخلاقي است. انسان با نماز خواندن خود را از جهان محدود ماده و چهار ديوار طبيعت بيرون مي‏برد . به ملکوت آسمان‏ها دعوت مي‏کند . با فرشتگان همصدا مي‏شود . خدا را در همه حال حاضر و ناظر مي‏داند.
8 - همگرايي :
علاوه بر آثار مذکور که معمولاً آثار خودي نماز محسوب مي‏شوند، يکي از آثار مهم اجتماعي و سياسي نماز، همگرايي است، برگزاري نماز جمعه و جماعت، وحدت مسلمانان را به نمايش مي‏گذارد. مسلمانان با صفوف فشرده در کنار هم قرار گرفته و با اوضاع سياسي و اجتماعي جهان آگاهي پيدا مي‏کنند. خطيب جمعه با بيان احکام و طرح مسايل سياسي و اجتماعي به نمازگزاران رشد سياسي مي‏دهد .شايد به خاطر آثار مهم نماز جمعه و جماعت است که در آموزه‏هاي ديني به اين دو فريضه اهميت خاصي داده شده است.(13) پيامبر اسلام(ص) فرمود: "خداوند نماز جمعه را بر شما واجب کرده است. هر کس آن را در حيات من يا بعد از وفات من از روي استخفاف يا انکار ترک کند، خداوند او را پريشان مي‏کند . به کار او برکت نمي‏دهد. بدانيد نماز او قبول نمي‏شود، بدانيد زکات او قبول نمي‏شود، بدانيد حج او قبول نمي‏شود،..، تا از اين کار توبه کند..."(14).
9 - نفي طاغوت و ايستاگي در مقابل ستم‏:
انساني که فقط خداوند را عبادت نمايد، در مقابل او سر تعظيم و تسليم فرود آورد، هر چه غير خداوند است، براي او حقير و کوچک مي‏شود .کسي نمي‏تواند با ظلم و ستم بر او چيره شود. در مقابل گردنکشان و ظالمان سر تسليم فرود نمي‏آورد . با طاغوت کنار نمي‏آيد. خداوند اين مسئله را يکي از اهداف بعثت پيامبر(ص) دانسته است: ميان هر امتي، پيامبري را مبعوث کرديم تا خداوند را عبادت نماييد و از طاغوت (هر چه در مقابل خدا است) پرهيز کنيد.(15)

پي نوشت‏ها:
1. عنکبوت (29) آية 45.
2. ذاريات(51)، آيه 56.
3. نهج البلاغه، کلمات قصار، جمله 136؛تفسير نمونه، ج 16، ص 292.
4. طه(20)، آيه 14.
5. مكارم شيرازى ناصر،تفسير نمونه ،دار الكتب الإسلامية27،تهران،1374 ش، ج 16، ص 289.
6. رعد(13)، آيه 28.
7. عنکبوت (29)، آيه 45.
8. تفسير نمونه، ج 16، ص 284.
9. همان، ص 290.
10. شيخ حر عاملي،وسائل الشيعه،آل البيت،قم،1409ق ، ج 3، ص 7.
11. تفسير نمونه، ج 16، ص 290 - 291.
12. نهج البلاغه، کلمات قصار 252.
13. جمعه (62) آيه‏ي 9، تفسير نمونه، ج 24، ص 125 به بعد.
14. وسايل الشيعه، ج 5، ص 7.
15. نحل (16)، آيه 36.

پرسش 3:
من از سن تکليف تا الآن ، خيلي دست و پا شکسته ، شايد يه چيزي بالاتر ، روزه نگرفتم و نماز نخوندم ، من بايد چه کار کنم ؟
پاسخ:

در فرض سؤال هر مقداري که يقين داريد نماز و روزه را قضا کرده ايد، واجب است قضاي همان مقدار را انجام دهيد. هر مقداري که شک داريد قضا شده، واجب نيست.(1)
روزه هايي که عمدا نگرفته ايد، علاوه برقضا کفاره هم دارد . به تعداد روزهايي که يقين داريد عمدا روزه نگرفته ايد ،کفاره بدهيد.
کفاره افطار عمدي روزه ماه رمضان آن است که بايد شصت روز روزه بگيريد يا شصت مسکين را طعام بدهيد.
اگر گرفتن شصت روز روزه يا دادن کفاره(مد طعام)براي شما ممکن نباشد،بايد به هر تعداد فقير كه مي توانيد غذا بدهيد. احتياط آن است كه استغفار نيز بكنيد . اگر به هيچ وجه قادر به دادن غذا به فقرا نيستيد ،فقط كافى است كه استغفار كنيد ،يعنى با دل و زبان خود بگوييد: استغفر الله (از خداوند بخشايش مى‌طلبم).(2)
(1)
پي نوشت ها:
1 . آيت الله خامنه اي، استفتاآت، سوال 733.
2.همان، سؤال811، 812 و 814 .
پرسش 4:
آيا در قرآن مطلبي درباره 40 روز نجس بودن بدن براي خوردن مشروب مطلبي هست ؟ توضيحي در اين باره بديد لطفا ؟ من ميخوام طوري جواب بگيرم که اگر کسي دلايل کار من رو پرسيد ، بتونم کامل جواب بدم و همچنين دلايلي محکم براي خودم باشه ... اگر امکان دارد جواب من رو يکي از آقايان : نقويان، رفيعي محمدي و يا پناهيان بدهند ... با تشکر ... بهزاد از اصفهان ...

پاسخ:

آقايان مورد نظر شما در اين مرکز نيستند که جواب بدهند . کارشناسان اين مرکز بر اساس قرآن و روايات و منابع ديني جواب مورد تاييد را به شما مي دهند.
خمر نجس است . اگر لباس يا بدن به آن آلوده شود ، نجس مي گردد، ولي بدن خورنده مشروب، به مدت چهل روز نجس نمي شود. نجاست او ظاهري است. با شستن پاک مي شود.
در روايات آمده :
مَنْ شَرِبَ شَرْبَةً مِنْ خَمْرٍ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ صَلَاتَهُ أَرْبَعِينَ يَوْماً؛ (1)
امام صادق فرمود: هر کس شراب بنوشد ،تا چهل روز نمازش قبول درگاه خدا نمي گردد.
از امام رضا روايت شده:
فَإِنْ مَاتَ فِي أَرْبَعِينَ يَوْماً لَا يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لَا يُكَلِّمُهُ وَ لَا يُزَكِّيهِ وَ لَهُ عَذَابٌ أَلِيم‏؛ (2)
اگر در اين چهل روز (و قبل از توبه کردن) بميرد ، خدا در قيامت به او نگاه رحمت نمي کند . با او سخن نمي گويد . پاکش نمي کند (که بهشتي شود) و عذاب دردناک در انتظار اوست.
پس با توجه به روايت بالا مشروبخوار تا چهل روز خبيث و پليد است . از درگاه خدا دور مي باشد مگر اين که توبه کند و پشيمان شود و تصميم به ترک بگيرد، ولي نجس ظاهري نيست.
البته اين که نماز او قبول نمي شود ، نبايد سبب نخواندن نماز شود ،زيرا وقتي نماز قبول نشود ، پاداش ندارد اما ديکر از کيفر نماز نخواندن در امان است . وقتي نماز نخواند ، علاوه بر محروميت از پاداش ، کيفر ترک نماز را هم دارد.
پي نوشت ها :
1. کليني ، کافي ،چ پنجم ، تهران ، اسلاميه ، 1363 ش ، ج 6 ، ص 401.
2. مجلسي، بحار الانوار ،چ هشتم ، بيروت ، الوفا ، 1403 ق ، ج 76 ، ص 142.