آیا انسان مرده زنده ها را میبیندآیا در قیامت انسانها به همان شکل و شمایلی که در دنیا هستند بر انگیخته می شوند
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
در باره فراز اول پرسش باید گفت: آنچه در روایات آمده این است که مردگان هر چند گاهی از خانواده و بازماندگانش سر میزنند.
امام صادق (ع) فرمود:
«أنّ المؤمن لیزور أهله فیرى ما یحبّ و یستر عنه ما یکره وأنّ الکافر لیزور أهله فیرى ما یکره و یستر عنه ما یحبّ، قال: ومنهم من یزور کلّ جمعةٍ ومنهم من یزور على قدر عمله؛ (1) مؤمن خانواده خود را میبیند و آنچه را که موجب محبت اوست میبیند، لیکن چیزهایی که موجب کراهت او میگردد، از نظر او پوشیده میشود. کافر نیز اهل خود را میبیند و آنچه موجب ناراحتی و کراهت اوست،مشاهده میکند لیکن چیزهایی که موجب محبت اوست از نظرش پوشیده میگردد. بعضی از مؤمنان در هر هفته یک بار در روز جمعه به ملاقات اهل خود میرسند. بعضی دیگر بر حسب مقدار عمل خود میتوانند آنان را ملاقات کنند.
بنا بر این هر چند گاهی ارواح مردگان از بازماندگان خود دیدار میکنند، و آن ها را می بیند.
در باره فراز دوم پرسش باید گفت:
گر چه بر اساس آموزههای وحیانی و براهین عقلی، (2) انسان با همین بدن در قیامت محشور میگردد و معاد او جسمانی و روحانی است، ولی برخی عوارض بدنی او در قیامت نخواهد بود، چون در حشر جسمانی، هویت و این همانی انسان قطعی است،یعنی انسان با همین بدن و خصوصیات آن محشور میگردد ،به طوری که هر گاه مردم همدیگر را میبینند میشناسند. ولی نواقص عضو در قیامت نخواهد بود. از این رو حکیم بزرگ صدر المتالهین گفته است: اگر میگویم که در قیامت عین همین بدن از قبرها سر بر میآورند، بدین معنا نیست که کسی مثلا در دنیا به لحاظ بدنی فلج، نابینا، سالخورده و مصدوم بوده است، در قیامت به همان صورت محشور شود، زیرا برگشت شکل، هیئت و مقدار و مانند آن لازم نیست، بلکه آنچه لازم است، این است که انسان به شکل و هیئت و مقدار با حفظ این همانی و تشخص محشور شود. (3)
روز قیامت و آخرت شرایط خاص خود را دارد، چه بسا افرادی در دنیا بینا باشند، ولی در آخرت کور شوند:
«من اعرض عن ذکری فان له معیشةً ضنکاً و نحشره یوم القیامه اعمی قال رب لم حشرتنی اعما و قد کنت بصیرا قال کذلک اتتک آیاتنا فنسیتها کذلک الیوم تنسی؛ (4) هر کسی از کتاب من روی گرداند، وی را روزگار سخت خواهد بود. او را در قیامت کور محشور میکنیم، آن وقت گوید: پروردگارا ! چرا مرا که بینا بودم، کور محشور کردهای؟ در جواب آن ها گفته میشود: همان طور که تو از دیدن آیههای ما خود را به کوری زدی و آن را فراموش کردی ،ما نیز امروز تو را فراموش کردیم».
مفسر حکیم علامه طباطبایی مراد از کوری را نابینایی چشم دانسته و نه کوری بصیرت:
به نظر میآید که کوری روز قیامت، کوری حس باصره باشد، چون اعراض کننده از یاد خدا وقتی کور محشور میشود میپرسد: چرا مرا کور محشور کردید، با این که در دنیا چشم داشتم و بینا بودم. معلوم میشود در آخرت آن چیزی را ندارد که در دنیا داشته و آن حس باصره بود، نه بصیرت که بینایی قلب است.
از ظاهر قرآن و سنت به دست میآید نظام حاکم در آخرت غیر نظام حاکم بر دنیا است، از این رو عدهای در عین حال که رنجها و نامه اعمال زشت خود را میبینند، ولی از دیدن نعمتها و زیباییهای آخرت بینصیباند و کور هستند و نمیتوانند آن را ببینند. (5)
چه بسا افرادی در دنیا گرفتار نقص عضواند، مثلا نابینا هستند، ولی در آخرت بینا هستند، و بر عکس چه بسا در دنیا سالم و بینا هستند، ولی در آخرت کور میشوند.
پینوشت:
1. محمد باقر مجلسی بحار الانوار نشر دارا لاحیا التراث العربی بیروت ، ج 6، ص 256، باب 8، احوال البرزخ والقبر و عذابه.
2. محمد امین صادقی، نتایج کلامی حکمت صدرایی، نشر بوستان کتاب، قم، 1388 ش، ص 292.
3. ملا صدرا المبدء و المعاد نشر بوستان کتاب قم 1380 ش، ص 396.
4. طه (20) آیه 124.
5. سید محمد حسین طبا طبایی المیزان، نشر جامعه مدرسین قم بی تا ج 14، ص 316.
