گول خوردن ادم

پرسش: گول خوردن ادم
شرح : این آیه 20 سوره الاعراف است: پس شيطان آن دو را وسوسه كرد تا آنچه را از عورتهايشان برايشان پوشيده مانده بود براى آنان نمايان گرداند و گفت پروردگارتان شما را از اين درخت منع نكرد جز [براى] آنكه [مبادا] دو فرشته گرديد يا از [زمره] جاودانان شويد (۲۰) شیطان با دو وسوسه ادم را گول زد: 1:فرشته شدن مگر قبل از این فرشتگان به انسان سجده نکردند که به معنی برتری انسان نسبت به فرشته است پس چرا انسان باید ارزوی تبدیل به چیزی پایینتر از خود را داشته باشد؟
پاسخ:
با سلام و آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما در این ماه عزیز؛ و تشکر به خاطر ارتباطتان با این مرکز؛
در اين باره چند گزينه قابل طرح است:
1- چنان كه در قرآن تصريح شده شيطان گفت: « مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلاَّ أَن تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ؛(1) پروردگار تان شما را از اين درخت منع نكرد مگر از بيم اين كه دو فرشته شويد و يا جاويد گرديد».
دليلي وجود ندارد كه آدم به خاطر اين که فرشته شود تحت تأثير حرف شيطان قرار گرفته باشد. ممكن است براي رسيدن به خلود و ابديت وسوسه و تحريك شده و از آن درخت خورده باشد. و جاويدانگي كشش و جاذبه بيشتر از فرشته شدن دارد. در هر حال انگيزه فرشته شدن تنها گزينه براي تحريك شدن نبوده بلكه دو گزينه در كار بوده و ممكن است علاقه به جاودانگي موجب بوده باشد. گرچه احتمال گزينه فرشته شدن نيز در كار است؛ ولي تنها گزينه قطعي نيست.
2- در آيه ديگر آمده شيطان براي فريب آدم چنين گفته است: « هل ادلك علي شجره الخلد و ملك لا يبلي؛(2) آيا تو را بردرخت خُلد و مُلكي فنا ناپذير رهبري كنم؟ بنا بر اين ممكن است كه آدم براي دست يابي به آن ملك فنا ناپذير تحت تأثير وسوسه شيطان قرار گرفته باشد. و نه فرشته شدن.
لذا مرحوم الهي قمشه اي در ترجمه خود آيه مورد بحث يعني آيه 20 سوره اعراف را به پادشاهي ترجمه نموده و نه فرشته شدن.
و شايد آدم تصور كرده كه فرشتگان ملك و پادشاهي فنا ناپذير دارند كه هرگز دچار فرسودگي و فنا نمي شود. پس از طريق خوردن آن ميوه ممكن است همانند فرشتگان به آن نعمت فنا ناپذير دست يافت. لذا تحت تأثير وسوسه قرار گرفته است. به اين احتمال در كلام علامه طباطبائي نيز اشاره شده است. (3)
3- بر اساس روايات، سجده و تعظيم فرشتگان نسبت به آدم بخاطر نور وجود پيامبر ختمي و اهل بيت بوده است و نه براي خودش. لذا امام هشتم فرمود سجده فرشتگان بر آدم به دليل اين بوده كه ما در صلبش بوديم. (4)
بنا بر اين ممكن است آدم به اميد دست يافتن به مقام بالاتر به خوردن آن ميوه اقدام كرد تا از اين رهگذر به مقامات برتري برسد. و سجده فرشتگان بر آدم دليل برتري او بر فرشتگان نيست.
بلكه نشانه اطاعت از امر خدا و تكريم ختمي مرتبت و اهل بيت او بوده است. (5)
و فرشتگان در آن ماجرا در برابر مقام انسان كامل - كه پيامبر و اهل بيت او مصداق بارز آن اند - خضوع نموده و نه در برابر شخص آدم پس آن رخ داد دليل بر پائين تر بودن فرشتگان از شخص آدم نخواهد بود، بلكه دليل برتري مقام انسان كامل به خصوص ختمي مرتبت و اهل بيت به فرشتگان است.
4- احتمال ديگر اين كه گرچه به دليل خضوع فرشتگان در برابر آدم برتري مقام معنوي او بر فرشتگان مشخص شد، ولي جناب آدم شايد خواست از طريق خوردن آن ميوه از هر نظر مثل فرشتگان شود؛ يعني به لحاظ ساختار وجودي اين كه همه كمالات را بالفعل دارند و مانند آن.
چون بالاخره انسان در پي عبادت به كمال قرب الهي بار مي يابد. ولي فرشتگان مقرب بالفعل آن قرب وصال را دارا هستند. و يا شايد آدم تصور مي كرده است كه فرشته شدن يك مقام و كمال برتری است كه او آن را ندارد و ممكن است از طريق خوردن آن ميوه به آن مقام بار يابد، و حس ترقي و تكامل برتر و بالا و بالاتر در آدم موجب شد كه تحت تأثير آن وسوسه قرار گيرد. (6)
پي نوشت­ها:
1. اعراف (7) آيه 20.
2. طه (20) آيه 120.
3.ر، ك: سيد محمدحسين طباطبائي، الميزان، نشردفتر انتشارات اسلامي، قم بي تا با ترجمه موسوي همداني، ج 8،ص 39 و 40.
4. حويزي بن جمعه، تفسير نور الثقلين، نشر مطبعةالعلميه، قم بي تا، ج 1، ص58.
5. ر،‌ك: جوادي آملي، تفسير تسنيم، ج3،ص311، نشر مركز اسراء،‌قم 1380ش.
6. ناصر مكارم شيرازي، تفسير نمونه،‌نشردارالكتب الاسلاميه،‌تهران بي تا،‌ج6،ص 116.

پرسش: جاودان شدن مگر آدم در بهشت نبوده و بهشت جاودان نیست پس چرا آدم باید با چیزی که دارد گول بخورد؟
پاسخ:
حضور جاویدان در بهشت مربوطه به جنة الخلد است که انسان بعد از مرگ و در قیامت وارد آن می شود، و دیگر خارج نخواهد شد. (1)
ولی بهشتی که حضرت آدم در آن سکونت داشته است، بهشت اُخروی آن بهشت نبوده؛ بلکه بهشت برزخی بوده است و یا بهشت دنیایی و باغی از باغ های روی زمین.
لذا، از امام جعفر صادق علیه السّلام راجع به بهشت حضرت آدم جویا شدند: آیا از بهشت‏هاى دنیا یا از بهشت‏هاى آخرت بوده، فرمود: از بهشت‏هاى دنیا بود که خورشید و ماه در آن طلوع می کرد. اگر از بهشت‏هاى آخرت ‏بود، هیچ گاه حضرت آدم از آن خارج نمی شد.(2)
در هر صورت جناب آدم به امید دست یافتن به حیات جاویدان تحت تاثیر وسوسه شیطان قرار گرفت و از آن میوه خورد. پس آدم برای چیز نداشته که همان جاودانگی است و به طمع بدست آوردنش فریب خورده است.

پی‌نوشت‏ها:
1. آیت الله جوادی، تفسیر تسنیم، نشر مرکز تسنیم قم 1383 ش ج 3 ص 329.
2. علامه طبا طبایی المیزان، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسين حوزه علميه قم‏ ، 1374 ش‏، با ترجمه موسوى همدانى، ج‏1، ص 212.