سلام...
در دین اسلام که نیت و حسن فاعلی انجام عمل بسیار مهم است جایگاه حسن فعلی کجاست؟ برای مثال خدا که همه جا هست پس چرا باید رو به قبله نماز بخونیم؟ یا این روزها که کم آبی هست و خود قرآن از اصراف و مصرف بیزاری جسته چرا وقتی برای غسل (برای مثال:جنابت)که یک بار باید تمیز بدن رو شست یک بار هم باید بدن تمیز رو به ترتیب زیر آب گرفت و اصطلاحا غسل داد و ... .گیر کردم کمکم کنید.با تشکر
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
آنچه از آيات و روايات استفاده مي شود آن است كه در عمل هم حسن فعلي و هم حسن فاعلي لازم است؛ لذا همین ديني كه مسئله اصراف را حرام مي داند، بر اموري مثل نماز و روزه با شكلي خاص و ... تاكيد مي كند كه نشان مي دهد انجام خود عمل نيك مهم است و از طرفي حسن فاعلي را نيز در كنار حسن فعلي، لازم و ضروري مي داند آن چنان كه در روايات آمده است "انما الاعمال بالنیات". (1) به درستی که معیار سنجش و داوری اعمال و کارها، نیت های آن است".
به این معنا که هیچ کاری را نباید تنها بر اساس خوبی و بدی اصل کار داوری و ارزیابی کرد. بلکه در سنجش و داوری می بایست به نیت و پندار کننده کار توجه کرد؛ پس اگر شخص دارای نیت خیر و پنداری نیک باشد آن کار ارزش می یابد وگرنه اگر دارای نیت بد و یا پنداری زشت و پلید و بد باشد، آن کار هرچند که بهترین کار جهان باشد، بی ارزش است از این رو خداوند از کسانی که به دیگران کمک های مالی و انفاق می کنند. ولی این کارشان برخواسته از حسن فاعلی نیست و پنداری زشت و بد در پس آن وجود دارد، خواسته است که با این گونه نیت زشت، کار خویش را تباه و بی ارزش نسازند. کسی که در انجام کار نیک و بذل و بخشش هایش، قصد منت گذاری را دارد، در حقیقت با این نیت و فکر پلید خویش، ارزش کارش را نه تنها از میان می برد بلکه افزون بر از دست دادن مال، از آثار و تبعات معنوی و اخروی و بلکه مادی و دنیوی آن محروم می شود. لذا می فرماید: "اى كسانى كه ايمان آوردهايد، صدقه خويش را همانند آن كس كه مال خويش را با ريا به مردم انفاق مىكند، و به خدا و روز جزا ايمان ندارد، با منت و اذيت باطل نكنيد، كه حكايت وى حكايت سنگى سفت و صافى است كه خاكى روى آن نشسته باشد، و رگبارى بر آن باريده، آن را صاف به جاى گذاشته باشد، رياكاران از آنچه كردهاند ثمرى نمىبرند، و خدا گروه كافران را هدايت نمىكند". (2) در این آیه به خوبی هرگونه عملی هرچند بسیار نیک و پسندیده از دیدگاه عقل و عقلا و شریعت را به سبب فقدان پندار نیک و حسن فاعلی، عملی بی فایده می شمارد که از آن گیاهی نمی روید؛ زیرا خاکی که بر سنگ سخت است اگر باران بر آن ببارد آن را می شوید. يا در آيه ديگر مي فرمايد:"الَّذي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلا". (3) كسى كه موت و حيات را آفريده تا شما را بيازمايد كه كدامتان خوشرفتارتريد و او عزيزى آمرزنده است ".
حال همانگونه كه ملاحظه مي كنيد در اين آيه از " نيكوترين" ، تعبير آورده است نه بيشترين به علاوه آنكه با نگاه دقيق، حسن فاعلي در عبادات زماني معنا پيدا مي كند كه شخص مطابق ميل خداوند عملي را انجام دهد لذا معنا ندارد بگوييم شخص با علم به مخالفت اين عمل از جانب خدا داراي حسن فاعلي بوده و عمل را به قصد قرب و رضاء خدا و ... انجام مي دهد؛ لذا در عباداتي مثل نماز ، غسل و ... هم بايد رو به قبله، شستن مطابق دستور خدا و ... انجام شود و هم به قصد قربت و با نيت خالص صورت گيرد.
پي نوشتها:
1. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، چ موسسه آل البیت، قم، ج 1، ص 48.
2. بقره (2) آيه 264.
3.ملك (67) آيه 2.
