حجاب

پرسش 1:
حجاب
شرح : با سلام خدمت شما و عرضه خسته نباشيد. از اين که امکان سوال پرسيدن از طريقه اينترنت را فراهم کرده‌ايد تشکر مي‌کنم. بنده به اتفاق خانمم دانشجوي دکترا و ساکن ايتاليا هستيم در مورد مساله حجاب از شما چند سوال داشتم که پاسخ آنها براي ما خيلي‌ اهميت دارد: ?- آيا در مورد مساله حجاب آيه‌ در قر آن آن داريم که براي واجب بودن آن به آن آيه ارجاع داده شود؟ و آيا حجاب از نظر قر آن يک امر واجب شبيه به نماز براي خانمها تلقي‌ ميشود که در اين صورت آيه‌ آن را ذکر کنيد.

پاسخ:
با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مرکز
در مورد پوشش در آيات قرآن آمده:
وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ ابْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُروجَهُنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ الّا ما ظَهَرَ مِنْها وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُيوبِهِنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ الّا لِبُعولَتِهِنَّ او ابائِهِنَّ او اباءِ بُعولَتِهِنَ‏ اوْ ابْنائِهِنَّ اوْ ابْناءِ بُعولَتِهِنَّ اوْ اخْوانِهِنَّ اوْ بَنى اخْوانِهِنَّ اوْ بَنى اخَواتِهِنَّ اوْ نِسائِهِنَّ اوْ ما مَلَكَتْ ايْمانُهُنَّ اوِ التّابِعينَ غَيْرِ اولِى الْارْبَةِ مِنَ الرِّجالِ اوِ الطِّفْلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَروا عَلى‏ عَوْراتِ النِّساءِ، وَلا يَضْرِبْنَ بِارْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفينَ مِنْ زينَتِهِنَّ وَ توبوا الَى اللَّهِ جَميعاً ايُّهَا الْمُؤْمِنونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحونَ؛(1)
اي رسول! به زنان مؤمن بگو:چشم هاي خود از چشم چراني و نگاه ناپاک به مردان بيگانه بپوشند (و با بيگانه در حد لزوم نگاه کنند، نه اين که به مردان نامحرم خيره شوند و چشم بدوزند ) . عفت و پاکدامني خود را حفظ کنند . زينت هاي (طبيعي و عاريتي) خود را آشکار نکنند ( و بپوشانند)مگر آن زينت هايي که به طور طبيعي آشکار است . روسري هاي خود را بر گردن و سينه اندازند . زينت هاي خود را جز براي شوهران و...(مردان محرم و زنان مسلمان و کودکان نابالغ و غير مميز و مردان طفيلي که چيزي از اين مفاهيم نمي فهمند و...)آشکار نکنند.
در اين آيه با صراحت کامل زنان به پوشاندن همه زينت هاي خود از مردان نامحرم امر شده اند . فقط دو استثنا وجود دارد:
يک. پوشاندن زينت ها از مردان محرم و بعض افراد ديگر که در آيه آمده ،لازم نيست.
دو. پوشاندن زينت هايي که به طور طبيعي يا قهري ظاهرند، لازم نيست.
آيه ديگر در اين زمينه به شرح زير است:
يا ايُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِازْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابيبِهِنَّ ذلِكَ ادْنى‏ انْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كانَ اللَّهُ غَفوراً رحيماً؛(2)
اى پيغمبر! به همسران و دخترانت و به زنان مؤمنين بگو كه جِلباب هاى خويش را به خود نزديك سازند. اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد اذيت قرار نگيرند، نزديك تر است و خدا آمرزنده و مهربان است.
با توجه به اين آيات زنان بايد زينت ها و زيبايي هاي طبيعي و عاريتي را از نامحرمان بپوشند ،مگر زينت ها و زيبايي هايي که ظاهر است.
در مورد اين که "ما ظهر منها ؛ زينت هاي ظاهر" چيست؟ بايد به مفسران قرآن ،يعني پيامبر و اهل بيت مراجعه کنيم . چون اين مساله فقهي است و براي فهم روايات به اجتهاد نياز است، غير مجتهدان بايد به فتواي مجتهد خود مراجعه کنند.
اثبات لزوم پوشاندن موها و زينت هاي ديگر بدن به صراحت از آيه فهميده مي شود . در روايات هم تاييد شده و فقط گردي صورت و دست ها تا مچ استثنا شده است .
در جامعه اسلامي زمان پيامبر و امامان هم لزوم اين اندازه از پوشش محل سوال نبوده ،بلکه سؤال ها از استثناها است ،يعني سوال از اين نيست که آيا به موي زن مي توان نگاه کرد، زيرا ممنوعيت اين آشکار و واضح بوده ، بلکه سؤال از اين است که به موي چه زناني مي توان نگاه کرد و چه زناني و در کجا لازم نيست موي خود را بپوشانند؟ به بعضي روايات توجه کنيد:
راوي مي دانسته که نگاه کردن به موي زنان جايز نيست، ولي چون ازدواج با خواهر زن مانند ازدواج با ديگر محارم ممنوع است،گمان کرده که پس بايد نگاه به موي خواهر زن ( البته بدون قصد لذت) مانند نگاه کردن به موي مادر و خواهر و...، جايز باشد و ممنوع نباشد، از اين رو از امام پرسيده:
جايز است مرد به موي خواهر همسرش نگاه کند؟
امام فرمود:نه مگر اين که خواهر همسرش از زنان بازنشسته(يعني زنان که پا به سن گذاشته و ديگر خواهش جنس مخالف ندارند)باشد.
راوي با تعجب مي پرسد:خواهر زن و زن غريبه يکسان هستند؟
امام فرمود:آري.(3)
در روايت ديگر به صراحت آمده:
لازم نيست زن از پسر بچه هفت ساله(که هنوز به سن تميز نرسيده) موي خود را بپوشاند(4)
در روايت ديگر به صراحت مي فرمايد: لازم نيست زنان از مردان خواجه(که بيضه آنان کشيده شده و شهوت مردانگي ندارند)موي خود را بپوشانند.(5)
براي اطلاع بيش تر به کتاب "مساله حجاب از شهيد مطهري مراجعه کنيد.(6)
پي نوشت ها:
1.نور(24)،آيه31.
2. احزاب(33)آيه59.
3.وسايل الشيعه،ج3،ص25.
4.همان،ص29.
5.همان.
6. مجموعه آثار ،ج19،ص367-567.

پرسش 2:
آيا اين که به خاطره اين که ما در اروپا زندگي‌ مي‌کنيم ميتونيم از حجاب چشم پوش کرد و با توجه به اينکه با توجه به داشتن حجاب در مرکز توجها ت قرار مي گيريم و اين ممکن هست مشکلاتي براي ما به دنبال داشته باشد، بدون حجاب باشيم.
پاسخ:

حجاب اسلامي، پوشش صحيح بدن و پوشاندن بدن از نامحرم است. علاوه بر آن، رعايت امور ديگر، لازم است؛ مثلاً زن نبايد در برخورد با نامحرم خود را آرايش کند و يا خود را معطر کند. بعضي از خانم ها چادر به سر دارند، اما خود را آرايش مي کنند و عطر مي زنند و يا جوراب به پا نمي کنند. اين کارها از نظر اسلام، گناه دارد. يا اين که مانتو و چيزي مي پوشند که برجستگي هاي بدن را نمايان مي سازد. اين کار هم درست نيست.
حجاب کامل اسلامي براي بانوان اين است که به غير از گردي صورت و دست‏ها تا مچ، بقيه بدنشان پوشيده باشد؛ به طوري که حجم بدن(برجستگي هاي بدن) زن در برابر نامحرم مشخص نباشد؛ خواه پوشيدگي با چادر باشد و خواه با چيز ديگر؛ ولي بايد پوشش طوري باشد که برآمدگي‏هاي بدن جلب توجه نکند.
راجع به اينکه گفتيد(با داشتن حجاب در مرکز توجهات قرار مي گيريم و اين ممکن هست مشکلاتي براي ما به دنبال داشته باشد) شما که در خارج زندگي مي کنيد، مي توانيد با استفاده از رنگ هاي مختلف که البته تحريک کننده نباشد و لباس ها و مدل هاي مختلف که با آن ها پوشش کامل انسان حفظ مي شود و رعايت نکات بالا بدون جلوه گري ،توجه منفي را از خود دور کنيد، ولي مجوزي براي بي حجاب شدن نداريد .
هميشه اوليا و پيامبران براي ديندار بودن اذيت مي شدند و مورد توجه منفي قرار مي گرفتند، ولي با صبر و تحمل سعي مي کردند تاثير گذار باشند ،نه تاثير پذير.
با مطالعه تاريخ و قرآن متوجه مي شويم که معمولا مؤمنان به خاطر ايمان شان مورد آزار و اذيت قرار مي گرفتند ؛ ولي آن ها از ايمان و کارهايي که لازمه ايمان بوده است، دست برنمي داشتند.
داستان پيامبراني مثل حضرت نوح که او را ديوانه مي خواندند: « إِنْ هُوَ إِلاَّ رَجُلٌ بِهِ جِنَّه » (1) حتي تهديد به رجم و سنگسار مي شد : «قالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومين ؛ (2) اي نوح ! اگر دست برنداري از سنگسار شدگان خواهي بود» و ابرهيم که او را در آتش انداختند ،به خاطر اين که يکتاپرست بود و بقيه پيامبران که اذيت مي شدند ؛ ولي دست از کارهاي شان برنمي داشتند، آمده است.
قرآن از عده اي از مؤمنان به نام اصحاب اخدود ياد كرده که به خاطر ايمان شان در آتش سوزانده شدند ، ولي دست از ايمان شان برنداشتند حتي تقيه نکردند: «قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ - النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ - إِذْ هُمْ عَلَيْها قُعُودٌ - وَ هُمْ عَلى‏ ما يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنينَ شُهُودٌ - وَ ما نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلاَّ أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزيزِ الْحَميدِ»؛ پس نمي تواند چندين نگاه متفاوت توجيه خوبي براي دست برداشتن و کنار گداشتن چادر باشد. (3)
قطعا ما و شما براي ديندار بودن اين گونه آزار ها را نمي بينيم. سزاوار است با صبر و تحمل براي رضاي خدا ،استقامت در دين را از خود نشان دهيد .اين کار شما برکات و الطاف ويژه خداوند متعال را به دنبال دارد.
پي نوشت ها:
1. مومنون (23) آيه 25 .
2. شعرا (26) آيه 116 .
3. بروج (85) آيات4 تا 8 .

پرسش 3:
آيا اين گفت درست مي‌باشد که حجاب ريشه در اسلام ندارد و اسلام صريحاً اعلام نکرده که حجاب واجب هست بلکه ريشه در تاريخ و سنت و تمدن هر کشور دارد پس مسلمانان ميتوانند بي‌ حجاب باشند.
پاسخ:

حجاب دستوري خاص در شريعت اسلام نيست ، بلكه دستور عمومي براي همه شرايع قبلي نيز بوده است . در اديان يهود و مسيحيت صراحتا به مسئله حجاب اشاره شده است .در تاريخ حيات انسان پيشينه در دين دارد .(1) بر خلاف آنچه در پرسش آمده، اسلام در مورد لزوم حجاب دستور صريح دارد .
در تفكر اسلامي حجاب به عنوان يك واجب ديني به واسطه اوامر و دستوات خداوند كه در كتاب و سنت براي ما بيان مي شود، حكم وجوب پيدا مي كند ؛ مانند آن كه خداوند در سوره نور، مي فرمايد :
" به بانوان با ايمان بگو چشم هاي خود را فرو پوشند . دامن هاي خود را حفظ نگاه دارند . زينت هاي خود را جز آن مقداري که ظاهر است، آشکار نسازند، مگر براي شوهران شان، پدران شان، پدر شوهران شان، پسران همسران شان، برادران شان، پسر برادران شان، زنان هم کيش شان، کنيزان شان، مردان سفيهي که تمايلي به زنان ندارند، يا کودکاني که از امور جنسي بي اطلاع اند (غيرمميز). پاهاي خود را بر زمين نکوبند تا زينت هاي پنهان شان آشکار شود. همگي به سوي خداوند باز گرديد، اي مؤمنان! باشد که رستگار شويد" (2)
همچنين در سوره احزاب مي فرمايد:
"اي پيامبر! به همسران و دختران خويش و بانوان با ايمان بگو که روپوش خود را برگيرند تا به عفاف و حريت شناخته شوند . مورد آزار و تعرض هوسرانان قرار نگيرند . خداوند، آمرزنده و مهربان است"(3)
به واسطه همين آيات و روايات مختلفي كه در اين خصوص وجود دارد ،فقها حكم به وجوب حجاب داده اند ، اما مي توان اين مساله را بررسي كرد كه چرا و به چه هدفي خداوند اين تكليف را براي ما قرار داده ؛ در نتيجه دريافت حقيقت و فلسفه حجاب يكي از نكات مهم و قابل توجه است .
در خصوص لزوم و فلسفه حجاب سخن بسيار است. اما از برخي متون استفاده مي‌شود «اصل حجاب» زنان ميان اقوام و ملل مختلف مطرح بوده و سابقه طولاني دارد، گرچه نحوه بهره‏گيري از حجاب، حدود و احکام آن بر حسب سنت و آداب جوامع متفاوت بوده است.(4)
به پاسخ پيش مراجعه کنيد.
پي نوشت ها:
1. کتاب مقدّس، عهد قديم،ترجمه وليم گلن، دار السلطنه لندن، 1856ميلادي سفر نشيد الاناشيد، باب 5. ص238 ؛
ويل دورانت، تاريخ و تمدن،انتشارات علمي و فرهنگي ، تهران ، 1378 ش. ج 4، عصر ايمان
2. نور(24) آيه 31
3. احزاب (33)آيه 59
4. مجله پيام زن، ش 19، ص 69 - 71؛ ش 20، ص 80 - 83؛
شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة مؤسسه آل البيت عليهم‏السلام قم، 1409 هجرى قمرى .ج 20 ص 199؛
و229.

پرسش 4:
آيا در قر آن عذاب دنيايي و يا اخروي براي ترک حجاب به طور صريح ذکر شده لطفا آيه را ذکر کنيد؟
پاسخ:

در قرآن براي بعضي عمل هاي صالح يا بعضي گناهان پاداش يا کيفر خاص بيان شده است، ولي غالب اعمال صالح يا گناهان پاداش يا کيفر خاص ندارند، بلکه مصداق همان قانون کلي هستند که عمل صالح پاداش دارد که بهشت و لقاي خدا و نعمت هاي بهشت و نجات از هول هاي قبر و قيامت و عذاب هاي جهنم است. عمل گناه (ترک امر خدا و ارتکاب نهي خدا) کيفر دارد که هول مرگ ، قبر ، قيامت و جهنم و عذاب هاي آن و محروميت از بهشت و نعمت هاي آن است.
داشتن پوشش و پوشاندن زيبايي هاي طبيعي و عاريتي _ جز آنچه به ناچار ظاهر است (مثل لباس هاي رو و گردي صورت و دست ها تا مچ) _ و خودداري از خودآرايي براي نمايش عمومي ، عمل صالح است ،زيرا خدا به پوشش زينت ها امر کرده و از تبرج نهي کرده است . چون اطاعت امر و نهي خداست ، رضايت خدا و آسايش و نجات از هول هاي بعد از مرگ و نعمت هاي بهشت را در پي دارد . در معرض نمايش گذاشتن زيبايي ها و خودآرايي براي نمايش عمومي ، ترک امر خدا و ارتکاب نهي خداست . قهر خدا و هول هاي قبر و قيامت و عذاب هاي جهنم را در پي دارد .
عذاب خاصي براي اين گناه در قرآن ذکر نشده ،همان گونه که براي بسياري ديگر از گناهان ذکر نشده است.