مرجع تقلید

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
منشأ و مبنای اختلاف در مسئله اعلام روز عید فطر بین مجتهدان بر اساس اثبات دیدن ماه (رؤیت هلال ماه) یا عدم اثبات آن است.
بر اساس مبنایی که بین مجتهدان پذیرفته شده، اعلام روز عید فطر باید طبق رؤیت ماه شوال در(غروب) آخرین روز ماه رمضان صورت گیرد تا اعلام کنند فردا اوّل ماه شوال و عید فطر است؛ زیرا بر اساس روایت «صُمْ للرؤیة وافطرْ للرؤیة(1)» که مورد پذیرش همه است باید ماه دیده شود، تا اعلام اوّل ماه شود.
اما چرا در اعلام روز عید فطر اختلاف است و اعتماد یک مرجع بر مراجع دیگر مقدور نیست، بر اساس یکی از موارد ذیل است:
1ـ برای برخی از مراجع،‌رؤیت ماه اثبات می‌شود،
مثلاً دو شاهد عادل از نمایندگان آن ها در شهرهای مختلف ماه را ببینند یا افرادی که به نظر آن ها معتبر و عادل هستند، بگویند ماه را دیده‌ایم. این موجب می‌شود که روز عید فطر و اوّل ماه را اعلام کنند، اما رؤیت برای مجتهدان دیگر ثابت نمی‌شود، یعنی آن ها نه خود ماه را می‌بینند و نه افراد مورد اعتماد آن ها در شهرستان‌ها اعلام رؤیت ماه می‌کنند.
2ـ اختلاف مبنایی در رؤیت ماه:
بعضی از مراجع دیدن ماه در نیم کره زمین را برای تمام کسانی که در یک نیم کره هستند، حجت می‌دانند، مثلاً به فتوای بعضی از مراجع مانند آیات عظام: خویی، تبریزی، سیستانی و فاضل لنکرانی اگر در عراق یا عربستان ماه دیده شود، برای تمام کشورهای اسلامی خاورمیانه حجت است و برای ایران نیز اثبات می‌شود.
اما بنابر نظر برخی مراجع دیگر، فقط دیدن ماه در یک منطقه یا کشور، باعث می‌شود برای مردم آن منطقه و کشور اوّل ماه ثابت شود.
3ـ اختلاف مبنایی در موضوع رؤیت،
آیا رؤیت و دیدن باید با چشم معمولی بدون وسائل پیشرفته مثل تلسکوپ یا دوربین باشد، یا رؤیت با این وسائل هم اعتبار دارد؟ اخیراً تعدادی از مراجع دیدن ماه را با وسائل از قبیل تلسکوپ و دوربین معتبر دانسته‌اند، مانند آیات عظام: خامنه‌ای و فاضل.
4ـ باز اختلاف در موضوع رؤیت:
آیا تولّد ماه در سطح افق اوّل ماه را اثبات می‌کند ؟
گاهی ماه در سطح افق متولد می‌شود، ولی بخشی از آن (هلال) در تیررس نور خورشید نیست تا نور ماه به ما برسد، از این رو ماه گرچه در سطح افق متولد شده، ولی روشنایی از آن منعکس نمی‌شود، چون مانند ماهی می‌ماند که در روز در وسط آسمان باشد، ولی نوری از آن منعکس نیست و دیده نمی‌شود.
آیا تولد ماه در سطح افق اوّل ماه را اثبات می‌کند؟ ظاهراً بعضی از علمای اهل سنّت تولد ماه را معتبر می‌دانند، اگر چه ماه دیده نشود.
بنابراین اعتماد یک مرجع بر سخن مراجع دیگر در این مسئله تقریبا ممکن نیست . هر مرجعی باید تنها بر اساس مبانی خویش و عوامل اطمینان آورش اعلام نظر نماید.

پی‌نوشت‌:
1ـ وسائل الشیعه، باب 2، از ابواب احکام ماه رمضان، حدیث 7.