صله رحم

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
صله، به معنای وصل ضد فصل است و نیز به معنای احسان کردن، جایزه و انعام دادن و اظهار عطوفت مادی یا معنوی کردن آمده است.
رحِم، به معنای جایگاه اولاد است و در اصطلاح به مادر گفته می‌شود. بنابراین، صله رحم، یعنی ارتباط و رفت وآمد داشتن، اظهار محبت وعطوفت کردن و رسیدگی و احسان نمودن به افرادی که با انسان، مادرِ مشترک داشته باشند، مانند: عمو، عمّه، دایی، خاله و فرزندان آن ها. هر چه نزدیک تر باشند، سفارش اسلام در مورد آن ها بیش تر است.
صله رحم، از دستور های پرمنفعت اسلام است و کینه های خانوادگی و قومی را از بین می‌برد.
صله رحم، همیشه واجب است. صله رحم را نمی توان بر اساس طبقات ارث تنظیم کرد؛ به این معنا که تا زمانی، طبقه اول هست، تکلیف صله رحم با طبقه دوم برداشته شود؛ بلکه همزمان با همه طبقات با رعایت اولویت ها از جهت کمیت و کیفیت باید صله رحم داشت. اگر چه صله رحم می تواند نسبت به افراد نزدیک تر مانند پدر و مادر و برادر و خواهر نسبت به دیگران بیش تر و صمیمی تر باشد، اما نه این که از دیگران قطع کرد.
امام صادق ‌می‌فرمایند: "پیوند خویشاوندی خویش را حتی با جرعه‌ای از آب محکم کن. بهترین راه برای خدمت به آنان این است که (حد اقل‌) از تو آزار و مزاحمتی نبینند". (1)
البته باید روشن باشد که منظور از صله رحم،‌ رفت و آمد روزانه نیست؛ صله رحم، حد مشخصی ندارد و می تواند با تلفن، نامه یا پیام از طریق واسطه و مانند آن باشد؛ ولی باید طوری باشد که قطع رحم گفته نشود. بعضی از فقها فرموده اند: "مراد از صله رحم، این است که فرق گذارده شود بین رحم و اجنبی. صله ارحام، متوقف بر مراوده و رفت و آمد با ایشان نیست. با احوال پرسی و پیغام فرستادن از طریق تلفن یا نامه یا با واسطه هم محقق می شود".
البته در برخی مواقع، استثنائاتی دارد که بستگی به شرایط افراد دارد، از جمله:
1. هر گاه کسى در صله رحم نسبت به بعضى از ارحامش به این نتیجه برسد که نه تنها از دیدنش خوشحال نشده، بلکه ناراحت مى‏شود یا هتک حرمت یا آزار انسان گردد، صله رحم واجب نیست. (2)
2. ارحامى که آشکارا گناهان مى‏کنند و یا هنگام رفتن به خانه آن ها موجب غیبت و دعوا و دلخوری می شود، اگر قطع رابطه موجب آگاهی آن ها می شود، لازم است قطع رابطه شود. (3) (البته در مورد پدر و مادر و خواهر و برادر، نیاز است در صورت وجود مشکل، مسئله جداگانه استفتا شود.)
بنابراین، اگر در مواردی صله رحم موجب از بین رفتن عزت انسان بشود و یا موجب ایجاد کدورت و درگیری و گناهان دیگر، بعضی از مراجع به هیچ وجه صله رحم را واجب نمی داند. تشخیص این موارد، نسبت به اشخاص فرق می­کند.

پى ‏نوشت‏ ها:
1. شیخ عباس قمی، سفینة ‌البحار، ج 1، ص 514، دار الاسوة، تهران، 1422ق.
2. آیت الله مکارم شیرازی، استفتائات، ج 3، ص 69.
3. همان.