پرسشگرگرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
این که در سوره مبارک مائده سخن از اکمال دین و اتمام نعمت به میان آمده، علامه در تبیین تفاوت مسئله گفته است: كلمه "اكمال" و كلمه "اتمام" معنايى نزديك به هم دارند. كمال هر چيزى، عبارت است از اين كه غرض از آن چيز حاصل بشود و در معناى كلمه "تمام" گفته شده که تمام بودن هر چيز، منتهى شدن آن به حدى است كه ديگر احتياج به چيزى خارج از خود نباشد؛ به خلاف ناقص كه محتاج به چيزى خارج از ذات خودش است تا او را تمام كند.
و شما خواننده محترم مىتوانيد از راهى ديگر معناى اين دو كلمه را تشخيص دهيد و آن اين است كه بدانيد كه آثار موجودات دو نوع است؛ يك نوع از موجودات وقتى اثر خود را مىبخشند كه همه اجزاى آن جمع باشد، مانند معجون و دارو که اجزايى دارد و زمانی اثربخش است که همه آن اجزاء موجود باشد؛ زیرا اگر يكى از آن اجزاء نباشد، معجون و دارو اثر خود را نمىبخشد. و یا مانند روزه كه مركب است از امورى كه اگر يكى از آن ها نباشد، روزه محقق نمىشود؛ مثلاً اگر كسى در همه اجزاى روز از خوردن و ساير محرمات امساك كند، ولى در وسط روز در يك ثانيه دست از امساك بر دارد و جرعهاى آب فرو ببرد، روزهاش روزه نيست. از جمع شدن اجزاء اين گونه امور به تمامیت تعبير مىكنند و قرآن كريم مىفرمايد: «ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ؛ (1) سپس روزه را تا به روز تمام کنید. و يا مىفرمايد: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا؛ (2) کلمه پروردگارت در حالی که صدق و عدل است، تمام گردید».
و نوع ديگر، قسمتى از اشيا هستند كه اثر بخشيدن آن ها نيازمند به آن نيست كه همه اجزاى آن جمع باشد؛ بلكه اثر مجموع اجزاء، مانند مجموع آثار اجزاء است؛ هر جزئى كه موجود شود، اثرش هم مترتب مىشود؛ البته اثرى به مقدار خود آن جزء. اگر همه اجزاء جمع شود. همه اثر مطلوب حاصل مىشود، مانند روزه كه اگر يك روز روزه بگيرى، اثر يك روز را دارد، و اگر سى روز بگيرى اثر سى روز را دارد، تماميت را در اين قسم "كمال" مىگويند و نتيجه بيان گذشته اين شد كه آيه: "الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي"، امروز دین را بر شما تکمیل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم. این آموزه قرآنی مىفهماند كه مراد از دين، مجموع معارف و احكام تشريع شده است؛ ولی چيزى كه هست این است که امروز مطلبى بر آن معارف و احكام اضافه شده و دین کامل تر شده است، و مراد از "نعمت" هر چه باشد، امرى معنوى و واحد است؛ و گویا آن نعمت ناقص بوده است؛ يعنى اثرى كه بايد داشته باشد، نداشته است. ولی امروز آن نعمت ناقص تمام شد و در نتيجه، پیام آیه این است که امروز آن معارف و احكام الهی اثر تامی كه بايد داشته باشند، دارا شده اند. (3)
پی نوشت ها:
1. بقره (2)، آیه 187.
2. انعام (6)، آیه 115.
3. علامه طباطبایی، المیزان، ج 5، ص 288، نشر انتشارات اسلامی، قم، بی تا.
